VII KZP 38/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: M. Budzianowski (sprawozdawca), W. Ochman.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława G. i innych, oskarżonych z art. 158 § 1 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Radomiu postanowieniem z dnia 12 września 1978 r. i wymagającego zasadniczej wykładni ustawy zagadnienia prawnego:"Czy dopuszczalna jest rewizja powoda cywilnego lub prokuratora, który wytoczył powództwo cywilne w trybie art. 54 k.p.k. od wyroku w części dotyczącej orzeczenia o pozostawieniu bez rozpoznania powództwa cywilnego w sytuacji, gdy spełnione są przesłanki dopuszczalności rewizji określone w art. 396 § 1 k.p.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepisy kodeksu postępowania karnego nie zawierają unormowań ograniczających uprawnienia powoda cywilnego, jak też prokuratora, który wytoczył albo popierał powództwo cywilne (art. 54 k.p.k.), do zaskarżenia tylko rozstrzygnięć zasądzających lub oddalających powództwo cywilne. Przedmiotem środka odwoławczego zatem mogą być wszystkie przewidziane w art. 362 k.p.k. rozstrzygnięcia, oprócz więc zasądzających i oddalających powództwo także decyzje o pozostawieniu powództwa bez rozpoznania.Uprawnienie takie wynika z przepisów ogólnych (art. 374 § 3 i art. 392 k.p.k.) przyznających każdej stronie prawo zaskarżenia każdego zawartego w wyroku rozstrzygnięcia, jeżeli narusza ono jej prawo lub szkodzi jej interesom. To ostatnie zastrzeżenie nie dotyczy prokuratora (vide zdanie drugie § 3 wymienionego wyżej artykułu), który poza tym, jak to wyjaśnił już Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 28 sierpnia 1971 r. - VI KZP 96/70 (OSNKW 1971, z. 11, poz. 164), może w przeciwieństwie do powoda cywilnego wnieść rewizję w części dotyczącej powództwa cywilnego, mimo że rewizji nie wniósł oskarżyciel posiłkowy lub oskarżony, podczas gdy zaskarżenie wyroku przez powoda uzależnione jest od zaskarżenia wyroku przez inne strony (art. 396 § 1 k.p.k.).Zważywszy jednak, że kodeks postępowania karnego nie zezwala na prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzającego do wykazania zasadności powództwa w drodze procesu karnego, gdy w zakresie samego przestępstwa, w związku z którym powstało roszczenie cywilne objęte powództwem, nie prowadzi się już postępowania dowodowego, zakres uprawnień prokuratora, o którym wyżej mowa, uzależniony będzie od tego, z jakich powodów sąd pozostawił powództwo cywilne bez rozpoznania. Jeżeli nastąpiło to w związku z uniewinnieniem oskarżonego lub umorzeniem postępowania (nie warunkowym) - to wniesienie przez prokuratora rewizji w części dotyczącej powództwa uzależnione jest od zaskarżenia wyroku co do winy przez oskarżyciela posiłkowego lub przez niego samego. W przeciwnym razie doszłoby do sytuacji, w której wyłącznym przedmiotem postępowania dowodowego byłoby roszczenie cywilne, co w procesie karnym nie jest dopuszczalne.Gdyby natomiast powództwo cywilne zostało pozostawione bez rozpoznania, ponieważ materiał dowodowy ujawniony w toku rozprawy nie wystarcza do rozstrzygnięcia powództwa, a uzupełnienie go spowodowałoby znaczną przewlekłość postępowania - to prokurator ma prawo zaskarżyć wyrok tylko w części dotyczącej orzeczenia o pozostawieniu powództwa cywilnego bez rozpoznania, niezależnie od tego, czy inne strony wniosły rewizję, i bez potrzeby skarżenia wyroku co do winy lub kary.Słuszność takiego stanowiska wynika zarówno z braku przesłanek, uzasadniających wyłączenie możliwości poddania kontroli rewizyjnej prawidłowości zastosowania przez sąd art. 362 § 2 k.p.k., jak i z oczywistej potrzeby takiej kontroli, jako że w praktyce nie można wykluczyć wypadków niesłusznego pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania, mimo dysponowania przez sąd dowodami pozwalającymi na uwzględnienie powództwa w całości lub części.Za możliwością skorygowania w takich wypadkach wadliwego w zakresie powództwa cywilnego wyroku przez sąd rewizyjny, bez potrzeby dochodzenia roszczeń przez pokrzywdzonego na drodze procesu cywilnego, przemawiają względy ekonomii procesowej, a przede wszystkim względy słuszności.Kontrola rewizyjna zasadności pozostawienia powództwa cywilnego bez rozpoznania z przyczyn wskazanych w art. 362 § 2 k.p.k. ma jednak ograniczony zasięg. W związku bowiem ze wspomnianą wyżej zasadą zakazującą prowadzenia w ramach procesu karnego postępowania dowodowego dotyczącego wyłącznie powództwa cywilnego, sąd nie będzie mógł uchylić zaskarżonej części wyroku i przekazać sprawy do ponownego rozpoznania.