IV KO 98/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S.N. M. Paluch, Sędziowie S.N.: J. Potępa, J. Zembaty, M. Szerer (współsprawozdawca), A. Kajarski (sprawozdawca), K. Dobesz, B. Buczek. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Stefana Ł., osk. z art. 236 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Kielcach w trybie art. 390 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:1.Czy powód cywilny ma prawo założenia rewizji od wyroku uniewinniającego, jeżeli rewizji nie założyli ani oskarżyciel, ani oskarżony, a oskarżyciel publiczny nie brał udziału w rozprawie?a w razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej:2.W jakim zakresie sąd rewizyjny ma rozpoznawać rewizję powoda cywilnego założoną od wyroku uniewinniającego - tylko co do winy i powództwa cywilnego, czy także kary?rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI.Ustawodawca, nowelizując przepis art. 365 § 1 k.p.k (nowela z dn. 28.IV.1952 r, - Dz. U. Nr 25, poz. 170), pozostawił bez zmiany szereg innych przepisów dotyczących zakresu uprawnień i roli powoda cywilnego w procesie karnym, dostosowanych do stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją. W tych warunkach prawidłowa wykładnia nie może poprzestać na analizie wyłącznie przepisu art. 365 § 1 k.p.k, który - wzięty w oderwaniu od innych przepisów oraz interpretowany jedynie w oparciu o zasady wykładni gramatycznej - zdawałby się dawać podstawę do twierdzenia, że rewizja powoda cywilnego założona w warunkach określonych w tym przepisie podlega rozpoznaniu także w razie, gdy sąd pierwszej instancji uniewinnił oskarżonego, a oskarżyciel nie założył rewizji co do winy. Wykładnia przepisu prawa procesowego nie może jednak ograniczyć się do analizy poszczególnego przepisu w oderwaniu od innych przepisów normujących tę samą instytucję, gdyż taka wykładnia nie odtworzyłaby prawdziwej intencji ustawy.II.Powód cywilny na podstawie art. 66 k.p.k. ma prawo do dochodzenia w procesie adhezyjnym jedynie roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa. Dlatego też powód cywilny może dowodzić tylko tych okoliczności, na których opiera swoje roszczenia (art. 68 k.p.k.) i żądać zabezpieczenia powództwa już w toku postępowania przygotowawczego. Ten zakres praw powoda cywilnego (prawo dochodzenia roszczeń majątkowych) nie zmienia się w instancji rewizyjnej, i tu bowiem także ze względu na brak norm prawnych odmiennie kształtujących jego uprawnienia powód cywilny może dochodzić tylko roszczeń majątkowych, a zatem posiada legitymację do zaskarżenia wyroku tylko w części dotyczącej powództwa cywilnego, przy czym rewizja jego podlega rozpoznaniu tylko wtedy, gdy oskarżyciel lub oskarżony założył rewizję, chyba że oskarżyciel publiczny nie brał udziału w rozprawie (art. 365 § 1 k.p.k.).III.Pogląd, że art. 365 § 1 k.p.k. w razie, gdy oskarżyciel nie brał udziału w rozprawie, stanowi podstawę do rozpoznania rewizji powoda cywilnego w sprawie karnej, w której zapadł wyrok uniewinniający, którego oskarżyciel nie zaskarżył co do winy na niekorzyść oskarżonego - stałby w sprzeczności nie tylko ze wskazanymi w punkcie poprzednim ograniczonymi uprawnieniami procesowymi powoda cywilnego, ale również z zasadą wyrażoną w art. 363 § 1 k.p.k., który głosi, że rewizję na niekorzyść oskarżonego co do winy i kary może założyć jedynie oskarżyciel.W procesie karnym bowiem sąd może zasądzić powództwo cywilne (całość lub część roszczenia zgłoszonego przez powoda cywilnego) tylko w razie uznania, że oskarżony jest sprawcą przestępstwa, którego dokonanie zrodziło obowiązek wynagrodzenia szkód i strat (art. 134 k.z.). Potrzebne więc jest stwierdzenie winy oskarżonego w rozumieniu prawa karnego materialnego, gdyż tylko wtedy można mówić o roszczeniach wynikających z przestępstwa. Dlatego też sąd rewizyjny, rozstrzygając rewizję powoda cywilnego i uznając jej zasadność, musiałby, uwzględniając ją, jednocześnie ustalić winę oskarżonego, co stałoby w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 363 § 1 k.p.k. Nadmienić należy, że dla możności zasądzenia powództwa cywilnego ma jedynie znaczenie kwestia uznania winy oskarżonego, choćby sąd uwolnił go od kary z mocy odpowiednich przepisów prawa karnego materialnego (np. art. 239 k.k.), dlatego też powództwo cywilne w razie uznania winy oskarżonego i uwolnienia go przez sąd od kary może być zasądzone.IV.Na tle rozważań zawartych w pkt III możliwe jest wysunięcie koncepcji, że prokurator na rozprawie rewizyjnej, uznając słuszność zarzutów podniesionych w rewizji powoda cywilnego w sprawie, w której zapadł w I instancji wyrok uniewinniający oskarżonego, popiera tę rewizję i domaga się uznania oskarżonego za winnego i wymierzenia mu stosownej kary. Taka wykładnia art. 365 § 1 k.p.k. również nie jest trafna, albowiem jakkolwiek prokurator może popierać rewizję powoda cywilnego, jeżeli wymaga tego interes publiczny, to jednak ta działalność prokuratora musiałaby się zamknąć w ramach uprawnień procesowych, służących powodowi cywilnemu, w przypadku przeciwnym bowiem prokurator uzyskałby dodatkowy termin do podważania wyroku w kwestii winy i kary, co stałoby w sprzeczności z art. 211 § 1 k.p.k.V.W razie uznania oskarżonego za winnego sąd bądź zasądza powództwo w całości, mogąc nawet wyjść poza zakres roszczeń zgłoszonych przez powoda cywilnego (art. 231 k.p.k.), bądź zasądza powództwo w części lub pozostawia je bez rozpoznania w razie uznania, że materiał zebrany w sprawie karnej nie wystarcza do rozstrzygnięcia powództwa cywilnego albo nawet powództwo oddala. We wszystkich tych przypadkach, gdy sąd nie zasądził powództwa cywilnego w całości, zgodnie z żądaniem pozwu powód cywilny może założyć rewizję. Rewizja w tych przypadkach, wobec uznania przez sąd I instancji winy oskarżonego, dotyczyć będzie jedynie zasadności roszczenia cywilnego, jego wysokości lub słuszności decyzji sądu o pozostawieniu powództwa cywilnego bez rozpoznania. W tych przypadkach sąd rewizyjny, rozstrzygając o słuszności rewizji powoda cywilnego, nie będzie musiał ustalać winy oskarżonego. Z tych względów oraz z uwagi na rozważania zawarte w pkt II-IV należy uznać, że według art. 365 § 1 k.p.k. w tych przypadkach, gdy oskarżyciel lub oskarżony nie założył rewizji, a oskarżyciel publiczny nie brał udziału w rozprawie, sąd może rozpoznać rewizję powoda cywilnego, gdy w sprawie zapadł wyrok uznający winę oskarżonego, chociażby sąd oskarżonego z mocy odpowiednich przepisów prawa karnego materialnego od kary uwolnił, natomiast nie może sąd w oparciu o ten przepis rozpoznać rewizji powoda cywilnego, gdy oskarżyciel nie założył rewizji na niekorzyść oskarżonego co do winy, a w sprawie zapadł wyrok uniewinniający oskarżonego lub umarzający postępowanie, chociaż oskarżyciel publiczny nie brał udziału w rozprawie.VI.Przedstawiona w punkcie V wykładnia art. 365 § 1 k.p.k. nie szkodzi prawom powoda cywilnego do uzyskania zaspokojenia roszczeń, albowiem w razie umorzenia postępowania lub wydania wyroku uniewinniającego sąd pozostawia powództwo bez rozpoznania w całości lub części (art. 332 k.p.k.), a gdy rewizja powoda cywilnego nie ulega rozpoznaniu z przyczyn wskazanych w art. 365 k.p.k., powód cywilny może wytoczyć sprawę przed sądem cywilnym o roszczenie, którego mu nie zasądzono w postępowaniu karnym (art. 366 k.p.k.), zatem w przypadkach wskazanych wyżej powód ma zawsze otwartą drogę postępowania cywilnego do dochodzenia swych pretensji.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.