VI KZP 27/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, H. Kempisty (sprawozdawca), Z. Kubec, A. Pyszkowski, J. Szamrej (współsprawozdawca), K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1969 r., złożonego na podstawie art. 29 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54), o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującego pytania prawnego:"Jak należy rozumieć w art. 19 § 2 k.p.k. słowa: "za które ustawa przewiduje karę śmierci", a w szczególności, czy chodzi o najwyższe ustawowe zagrożenie przewidziane w w odpowiednim przepisie części szczególnej k.k., czy też o realną dopuszczalność wymierzenia tej kary w kompleksie przepisów wszystkich ustaw karnych materialnych i proceduralnych?" i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 19 § 2 k.p.k. stanowi, że w sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci, sąd orzeka w składzie dwóch sędziów i trzech ławników. Przepis ten wiąże się z art. 30 k.k., według którego kara śmierci jest karą zasadniczą o charakterze wyjątkowym, przewidzianą za najcięższe zbrodnie (§ 2), oraz według którego za przestępstwo zagrożone karą śmierci i w innych wypadkach przewidzianych w ustawie można orzec karę zasadniczą 25 lat pozbawienia wolności (§ 3).Wymienione przepisy we wzajemnej ze sobą łączności prowadzą do wniosku, że użyte w art. 19 § 2 k.p.k. słowa: "przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę śmierci", wyrażają tę samą treść, jaka byłaby zawarta w słowach: "przestępstwa zagrożone karą śmierci". Przez użycie więc pierwszego z tych sformułowań w art. 19 § 2 k.p.k. ustawodawca powołał się na typy przestępstw, które ze względu na ich wyjątkowy stopień społecznego niebezpieczeństwa podlegają rozpoznaniu przez powiększony skład sądu. Wskazuje na to wyraźnie także uzasadnienie projektu kodeksu postępowania karnego, stwierdzające, iż "realizując zasadę projektu kodeksu karnego, że kara śmierci jest karą wyjątkową, projekt zastrzega, że w sprawach o najcięższe zbrodnie, zagrożone karą śmierci, obowiązkowy jest skład dwóch sędziów i trzech ławników (...)". Typy tych przestępstw określone są w przepisach części szczególnej kodeksu karnego lub w innych ustawach karnych (np. w art. 1 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r. o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego) i tylko do nich ustawodawca mógł odesłać w przepisie art. 19 § 2 k.p.k., jako do jedynej podstawy wyznaczenia przewidzianego w nim składu sądu.Zakazy stosowania kary śmierci, określone bezpośrednio w art. 31 k.k. ze względów humanitarnych i pośrednio w art. 408 k.p.k. ze względów na przeszkody wynikające z zasad procesowych, nie mogą w tej sytuacji mieć znaczenia dla kwestii składu sądu. Zakazy te są adresowane właśnie do składu przewidzianego w art. 19 § 2 k.p.k., okoliczności bowiem ukończenia czy nieukończenia przez sprawcę 18 lat w chwili czynu, istnienia czy nieistnienia ciąży u kobiety ustala ostatecznie sąd wyrokujący, oczywiście we właściwym składzie. Zresztą przepis art. 31 k.k., stanowiąc o tym, że w wypadkach w nim wskazanych "nie stosuje się kary śmierci", w niczym nie zmienia zagrożenia ustawowego, jeśli chodzi o określony typ przestępstwa przewidzianego w części szczególnej. Podobnie w wypadkach przewidzianych w przepisie art. 408 k.p.k. chodzi tylko o procesowy zakaz wymierzenia kary surowszej niż orzeczona w wyroku uchylonym z powodu uwzględnienia rewizji wniesionej na korzyść oskarżonego, a nie o zmianę podstawowego zagrożenia ustawowego przewidzianego w przepisie części szczególnej kodeksu karnego lub w przepisie innej ustawy karnej.Jak z powyższego wynika, ustawa (k.p.k.) gwarantuje, że sprawy o najcięższe zbrodnie, wyjątkowo społecznie niebezpieczne ze względu na ich rodzaj i wagę, rozpoznawane w pierwszej instancji przez sąd w składzie powiększonym, i nie przewiduje żadnych wyjątków w tym zakresie dla sądu pierwszej instancji, i to nawet wtedy, gdy w ponownym rozpoznaniu sprawy nie zachodzi już możliwość orzeczenia kary śmierci. Na powyższą wykładnię nie ma wpływu uregulowanie kwestii składu sądu rewizyjnego (por. zdanie drugie art. 19 § 2 k.p.k.). W tym ostatnim bowiem wypadku chodzi wyłącznie o regulację dotyczącą sądu rewizyjnego, przy czym szczególną już dla tego tylko sądu, bo odbiegającą od zwyczajnej (por. art. 20 § 1 k.p.k.).