Rw 4/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Krasuski. Sędziowie: płk C. Lipski (sprawozdawca), płkA. Kruszka.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Bilicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 1970 r. na rozprawie sprawy Richarda S., skazanego za przestępstwo z art. 124 § 1 k.k. na karę 7 lat pozbawienia wolności z powodu rewizji wniesionej od wyroku Okręgu Wojskowego w N., na zasadzie art. 386 § 1 k.p.k. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy, pozostawiając rewizję obrońcy bez uwzględnienia.Uzasadnienie faktycznePrzestępstwo z art. 124 § 1 k.k. Richard S. popełnił w ten sposób, że w okresie od kwietnia 1962 r. do jesieni 1962 roku na terenie Niemieckiej Republiki Federalnej i Polski, pozostając na usługach wywiadu zachodnioniemieckiego, po przejściu odpowiedniego przeszkolenia w NRF, zbierał podczas pobytów w Polsce wiadomości dotyczące obronności Państwa Polskiego i państw uczestników Układu Warszawskiego, które następnie za odpowiednim wynagrodzeniem przekazał przedstawicielowi tego wywiadu oraz w ramach działalności wywiadowczej przewiózł latem 1962 r. z NRF do Polski ekwipunek szpiegowski.Sąd wymierzył Richardowi S. za ten czyn karę 7 lat pozbawienia wolności.Rewizja obrońcy zarzuca: a) obrazę przepisów postępowania, w szczególności art. 357 i 372 § 1 pkt 1 k.p.k. przez nierozważenie okoliczności dotyczących dobrowolnego poniechania jesienią 1962 r. przez oskarżonego Richarda S. dalszej działalności szpiegowskiej oraz ujawnienia wobec organów ścigania (w toku postępowania przygotowawczego) wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu, b) obrazę przepisów prawa materialnego przez zakwalifikowanie przypisanego oskarżonemu Richardowi S. czynu przestępnego z art. 124 § 1 k.k. zamiast z art 124 § 1 w związku z art. 125 k.k., c) wymierzenie oskarżonemu Richardowi S. rażąco niewspółmiernej kary do rozmiaru szkody wyrządzonej przestępstwem oraz do okresu przestępczego działania, dawności jego spełnienia i zachowania się oskarżonego po popełnieniu przestępstw. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa, a w szczególności art. 125 k.k. dopuszcza możliwość łagodniejszego potraktowania sprawcy przestępstwa określonego w art. 122, 123 lub 124 § 1 k.k. w wypadku, gdy sprawca takiego przestępstwa dobrowolnie poniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu.Zastosowanie art. 125 k.k. uzależnione jest zatem od spełnienia przez sprawcę dwóch warunków: a) dobrowolnego poniechania dalszej przestępczej działalności, b) ujawnienia przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu. Łączący oba warunki spójnik "i" oznacza, że dla zastosowania art. 125 k.k. oba wyżej wymienione warunki muszą być spełnione iunctim.Pierwszy warunek - dobrowolne poniechanie dalszej działalności - zostaje spełniony przy tym dopiero wówczas, gdy sprawca zaprzestaje działalności przestępczej nie w wyniku obiektywnych, tj. niezależnych od woli sprawcy okoliczności, ale gdy dobrowolnie z tej dalszej działalności zrezygnuje. Wymienione w art. 125 k.k. dobrowolne poniechanie dalszej działalności oznacza bowiem takie zachowanie się sprawcy będące wynikiem aktu jego woli, które ma na celu całkowite zerwanie z dotychczasową działalnością przestępczą, a nie tylko okresowe wstrzymanie się od jej prowadzenia.Oskarżony Richard S., wbrew wywodom rewizji, dobrowolnie nie poniechał uprawiania szpiegowskiej działalności. Wprawdzie Sąd I instancji nie ustalił, żeby oskarżony od jesieni 1962 r. do chwili zatrzymania go kontaktował się z pracownikami wywiadu zachodnioniemieckiego albo żeby przekazywał im interesujące ich informacje, jednakże nie oznacza to, że oskarżony dobrowolnie poniechał, tzn. zrezygnował z uprawiania swojej dotychczasowej działalności przestępczej. Wynika to w szczególności ze złożonych w toku postępowania przygotowawczego wyjaśnień oskarżonego, który stwierdził co następuje: "(...) chcę jednocześnie podkreślić, że gdybym tym razem po zakończeniu mojego pobytu u moich rodziców, znów wrócił do mojego miejsca stałego zamieszkania w Niemieckiej Republice Federalnej - przekazałbym te wymienione wyżej dane tylko wówczas pracownikowi wywiadu, jeżeli taki zgłosiłby się do mnie (...) z zadaniem przekazania mu danych zauważonych lub niechcąco zdobytych w Polsce - to bym mu je przekazał". Wyjaśnienia oskarżonego przeczą wywodom rewizji, jakoby oskarżony dobrowolnie zaniechał dalszej szpiegowskiej działalności. Wskazują one natomiast, że oskarżony zawiesił jedynie, to znaczy wstrzymał jej aktywne prowadzenie do czasu ponownego nawiązania kontaktu z pracownikiem wywiadu zachodnioniemieckiego. Przytoczone wyżej okoliczności oraz wywody wskazujące na gotowość oskarżonego do dalszego uprawiania szpiegowskiej działalności na szkodę Państwa Polskiego nie pozwalają, wbrew odmiennemu stanowisku rewizji, na zastosowanie art. 125 k.k. i złagodzenie na podstawie tego przepisu wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności.Oskarżony nie może korzystać z przepisu art. 125 k.k. również dlatego, że nie spełnił drugiego warunku wymienionego w tym przepisie.Jak już wyżej podkreślono, zastosowanie art. 125 k.k. uzależnione jest między innymi od tego, czy sprawca ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. Chodzi tu zatem nie tylko o przyznanie się do dokonania przestępstwa, ale także o podanie odpowiedniemu organowi tych okoliczności, które nie tylko sam sprawca, ale i organ powołany do ścigania przestępstw uzna za istotne.Dla zastosowania art. 125 k.k. nie jest także obojętną kwestia czasu, w jakim następuje ujawnienie przez sprawcę okoliczności uznanych przez niego i przez wyżej wymieniony organ za istotne. Zestawienie przepisów art. 125 k.k. z przepisami art. 124 § 3 oraz art. 128 § 2 i 3 k.k. pozwala stwierdzić, że jeżeli zawiadomienie organu powołanego do ścigania przestępstw, o którym to zawiadomieniu jest mowa w art. 124 § 3 i 128 § 2 k.k., ma powodować skutki określone w tych właśnie przepisach, to powinno ono nastąpić przed zatrzymaniem sprawcy w danej sprawie, ujawnienie zaś istotnych okoliczności popełnionego czynu, o którym mowa w art. 125 k.k., warunkujących powstanie przewidzianych w tym przepisie skutków, może nastąpić również po zatrzymaniu sprawcy. Ujawnienie istotnych okoliczności popełnionego czynu, jeżeli ma wywierać skutek określony w art. 125 k.k., powinno być poza tym dokonane przez sprawcę niezwłocznie i samorzutnie.Tymczasem oskarżony, jak to wynika z analizy złożonych przez niego w toku postępowania przygotowawczego wyjaśnień, dopiero w miarę rozwijającego się śledztwa stopniowo ujawniał swoją działalność oraz istotne okoliczności popełnionego czynu. Stopniowość ujawniania okoliczności popełnionego przestępstwa nie była przy tym uzależniona od woli prowadzącego śledztwo, lecz od woli oskarżonego, który w pierwszej fazie śledztwa zataił cały szereg istotnych okoliczności dokonanego przestępstwa. Oskarżony ukrywał na przykład, że znał nazwisko kontaktującego się z nim pracownika wywiadu zachodnioniemieckiego, nie przyznał się również, że za swoją działalność otrzymał pewną ilość marek zachodnioniemieckich.W tych warunkach należało uznać, że nie spełnia zawartego w art. 125 k.k. warunku w zakresie ujawnienia wszystkich istotnych okoliczności czynu wobec organu powołanego do ścigania przestępstw taki sprawca czynu określonego w art. 124 § 1 k.k., który dopiero w miarę rozwijającego się śledztwa, a zwłaszcza w miarę zebranych niezależnie od jego woli i przedstawianych mu dowodów winy, podaje częściami - choćby w końcu wszystkie - istotne okoliczności popełnionego czynu. Ustawodawca, ustalając normę art. 125 k.k., przewidział możliwość łagodniejszego potraktowania sprawcy przestępstwa określonego w art. 122, 123 lub 124 § 1 k.k., ale tylko wówczas, gdy sprawca dobrowolnie zrezygnuje z dalszej przestępczej działalności i swoim postępowaniem przez niezwłoczne, samorzutne ujawnienie wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu wykaże zrozumienie szkodliwości i niebezpieczeństwa społecznego czynu. Dzięki czemu może się przyczynić do częściowego choćby zapobieżenia powstaniu szkody dla interesu Państwa.Ponieważ oskarżony nie postąpił w sposób wyżej opisany, przeto Sąd Najwyższy uznał rewizję obrońcy za niezasadną i orzekł jak na wstępie.