Rs 5/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak. Sędziowie: płk J. Górski (sprawozdawca), płk J. Woźniak.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk H. Grzegorczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 1978 r. na rozprawie sprawy Zenona S., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 124 § 1 w związku z art. 129 k.k. na karę 8 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat oraz konfiskaty mienia w całości, z powodu rewizji wniesionej przez wiceprokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej w N. na niekorzyść oskarżonego oraz przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 5 maja 1978 r.rewizji prokuratoran ie uwzględnił, natomiast, uwzględniając rewizję obrońcy, zaskarżony yrok zmienił przez :a) przyjęcie, że oskarżony ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu,b) złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 6 lat z zastosowaniem art. 125 k.k.,i z tymi zmianami utrzymał ten wyrok w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Prokurator w rewizji zarzuca sądowi pierwszej instancji wymierzenie oskarżonemu rażąco niewspółmiernie łagodnej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.), i na tej podstawie domaga się podwyższeniao rzeczonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 12 lat.Natomiast obrońca w swej rewizji podosi trzy zarzuty, a mianowicie: 1) błędu w ustaleniach faktycznych (art. 387 pkt 3 k.p.k.) wskutek nieprzyjęcia, że oskarżony ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu,2) obrazy przepisu prawa materialnego (art. 387 pkt1 k.p.k.), tj. art. 125 k.k., polegającej na jego niezastosowniu w sprawie, oraz 3) wymierzenie oskarżonemu rażąco niewspółmiernie surowej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.). W konsekwencji tego obrońca wnosi o naprawienie błędu sądu pierwszej instnacji i zastosowanie do oskarżonego art. 125 k.k. z jednoczesnym złagodzeniem orzezconej kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońcy, który popierał swoją rewizję, oraz po wyłsuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, domagającego się nieuwzględnienia rewizji obrońcy, a uwzględnienia rewizji prokuratora, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Przede wszystkim - co jest oczywiste - należy ustosunkować się do tej części rewizji obrońcy, która kwestionuje przyjętą przez sąd pierwszej instancji podstawę faktycznoprawną orzeczenia o karze.Otóż jak wiaodmo, sprawca przestępstwa określonego w art. 124 § 1 k.k., który dobrowolnie poniechał dalszej działalności i ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu, korzysta (obligatoryjnie) ze "swoistego" nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w art. 125 k.k. (por. uchwałę pełnego składu Izby Wojskowej SN z dnia 9 lipca 1975 r. - U 3/74, OSNKW 1975, z. 9, poz. 119).W tej sprawie sąd pierwszej instancji ustalił - a ustalenia tego żadna z rewizji nie kwestionuje- że oskarżony Zenon S. dopełnił pierwszego warunku "czynnego żalu", o jakim mowa w art. 125 k.k., a mianowicie że dobrowolnie poniechał dalszej działalności szpiegowskiej (...). Sąd pierwszej instancji natomist nie ustalił, że oskarżony spełnił również drugi ze wspomnianych warunków, tj. ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. Sąd pierwszej instancji postąpił tak, gdyż - jak stwierdził - "(...) oskarżony, pomimo że składał szereg oświadczeń na temat swej przestępczej działalości, to jednak czynił to w miarę rozwijającego się postępowania przygotowawczego, dozując w częściach określone fragmenty swego czynu", a takiego zachowania - zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego - nie można uznać za "dobrowolne ujawnienie" w rozumieniu art. 125 k.k.Ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji w tym zakresie nie można się jednak zgodzić.Po piersze - nie jest prawdą, że oskarżony przekazywał organom powołanym do ścigania przestępstw informację o swojej działalności na rzecz obcego wywiadu dopiero w miarę rozwijającego się postępowania przygotowawczego (...). Co więcej, lektura materiałów sprawy dowodzi jednoznacznie, że podstawą do wszczęcia przeciwko oskarżonemu śledztwa, a nawet do przedstawienia mu zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 124 § 1 k.k. były wyłącznie właśnie te oświadczenia oskarżonego (...).Po wtóre - wbrew temu, co podniósł sąd pierwszej instancji, Sąd Najwyższy w żadnym orzeczeniu nie stwierdził, że podanie organowi powołanemu do ścigania przestępstw wszystkich istotnych okoliczności popełnionego czynu traci charakter "ujawnienia" w rozumieniu art. 125 k.k. z tego tylko powodu, że następuje nie od razu, lecz stopniowo, częściami. Sąd najwyższy natomiast zwracał uwagę na to, że stopniowe podawanie, częściami - choćby w końcu wszystkich - istotnych okoliczności popełnionego czynu nie stanowi "ujawnienia" w rozumieniu art. 125 k.k., jeżeli następuje w miarę zebranych niezależnie od woli sprawcy i przedstawionych mu dowodów winy (por. OSNKW 1970, z. 7-8/70, poz. 81), czyli wtedy, kiedy ma tylko i wyłącznie charakter "przyznania się" do czegoś, co i bez tego jest dowiedzione (por. OSNKW 1976, z. 6, poz. 81). W tej sprawie zaś ie było i nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że cokolwiek składało się na działalność szpiegowską oskarżonego, zostało mu dowiedzione niezależnie od jego woli i wbrew tej woli (...). W związku z tym fakt, że oskarżony w pierwszych wyjaśnieniach (po przedstawieniu mu zarzutu) wyjawił mniej okoliczności (a przede wszystkim szczegółów) swej działalności szpiegowskiej niż podczas składania dalszych wyjaśnień w śledztwie, z punktu widzenia wymagań art. 125 k.k. nie ma znaczenia.Dlatego też należy przyznać rację rewizji obrońcy poprawić odpowiednio błędne ustalenie sądu pierwszej intancji i w konsekwencji też przyjąć, że podstawę prawną orzeczenia o karze stanowi art. 124 § 1 w związku z art. 125 k.k.II. Zmiana przyjętej przez sąd pierwszej instancji podstawy prawnej orzeczeniao karze czyni bezprzedmiotową rewizję prokuratora, której żądanie oparte było na błędnym założeniu, że zastosowana w zaskarżonym wyroku kwalifikacja prawna jest trafna (...). Po zastosowaniu natomiast w postępowaniu rewizyjnym art. 125 k.k. można i należy - uwzględniając rewizję obrońcy - złagodzić orzczoną oskażronemu karę pozbawienia wolności. Kara bowiem orzeczona przez sąd pierwszej instancji nie uwzględnia faktu, że oskarżony okazał "czynny żal", a trudno twierdzić, że jest to okoliczność drugorzędna, skoro z mocy prawa (art. 125 k.k.) skutkuje swoiste nadzwyczajne złagodzenie kary. Złagodzenie to nie może być jednak zbyt daleko idące, prawdą bowiem jest również, że przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (ogólnie) oraz w uzasadnieniu rewizji prokuratora (bardziej szczegółowo) okoliczności wskazują zarówno na znaczny stopień szkodliwości społecznej czynu oskarżonego, jak i na znaczny stopień jego winy.Ponadto należy jeszcze podkreślić, że oskarżony - mimo ujawnienia istotnych okoliczności popełnionego czynu - nie może korzystać z dobrodziejstw przewidzianych w art. 5 ust. 3 i 5 dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102) nie tylko dlatego, że nie zgłosił sią do organu powołanego do ścigania przestępstw, ale przede wszystkim dlatego, że samo ujawnienie nastąpiło jeszcze przed wydaniem tegoż dekretu, co oznacza, że oskarżony w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 22 lipca 1977 r. był już znany organom ścigania jako sprawca przestępstwa okrślonego w art. 124 § 1 k.k. (...).