II KR 120/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: Z. Bartnik, Z. Ziemba (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 18 maja 1987 r. sprawy Roberta S., oskarżonego o czyn określony w art. 201 i 200 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2 i 3 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 18 listopada 1986 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 57 § 2 i 3 k.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej złagodził wymierzoną oskarżonemu Robertowi S. karę pozbawienia wolności do wysokości 3 lat (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 18 listopada 1986 r. uznał oskarżonego Roberta S. za winnego tego, że od grudnia 1982 r. do stycznia 1986 r. w B. jako ajent Agencji "Górnik" przy Kopalni Węgla Kamiennego zagarnął łączną kwotę 1.113.280 zł na szkodę NBP w ten sposób, że fałszował wpisy na książeczkach oszczędnościowych "Górnik", dopisując różne kwoty pieniężne na rzecz osób nie uprawnionych do wpłat z tego tytułu, przyjmując od nich równowartość dopisanych kwot, które sobie przywłaszczał, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 201 i 266 § 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 i 3 k.k., oraz skazał go za to na podstawie art. 201, 36 § 3, art. 40 § 1, art. 42 § 1, art. 46 § 1 pkt 2 i art. 49 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności (...), 1.114.000 zł grzywny i na kary dodatkowe pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat, zakazu zajmowania przez 5 lat stanowisk kierowniczych w jednostkach gospodarki uspołecznionej, konfiskaty części mienia w postaci telewizora kolorowego marki "Elektron" oraz podania wyroku do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń w kopalni przez okres 10 dni.Od wyroku tego odwołał się oskarżony.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał, że rewizja oskarżonego jest w swej istocie zasadna.Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki ustalił, że oskarżony jeszcze przed ujawnieniem nieprawidłowości w jego pracy zrozumiał błędność swego postępowania i podjął próby wycofania się z tego, a kiedy w czasie kontroli doszło do ujawnienia pierwszych nieprawidłowości, "od razu przyznał, iż są one zawinione przez niego"; następnie zaś ujawnił cały mechanizm przestępczego działania, dzięki czemu prowadzący postępowanie przygotowawcze nie mieli trudności w prawidłowym odtworzeniu przestępczego działania oskarżonego, przy czym prawdomówność i skrucha oskarżonego, zdaniem sądu, nie były podyktowane koniecznością procesową, lecz spontanicznym poczuciem oskarżonego, który ponadto już do dnia 7 marca 1986 r. wyrównał całą szkodę, co w świetle art. 57 § 2 k.k. stwarza podstawę do nadzwyczajnego złagodzenia kary, którego sąd nie zastosował, bo nie zezwala na to art. 2 § 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101). Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w myśl tego przepisu możliwość zastosowania w stosunku do oskarżonego nadzwyczajnego złagodzenia kary istniałaby, gdyby oskarżony zawiadomił organ powołany do ścigania o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nich się dowiedział; oskarżony natomiast przyznał się głównemu księgowemu kopalni i osobom z kontroli NBP - PKO w B., że niedobór jest wynikiem jego postępowania, w czasie zaś pierwszego przesłuchania w MO ujawnił mechanizm przestępstw, ale nie może to być uznane za zawiadomienie organu powołanego do ścigania, gdyż przez organ taki należy rozumieć prokuratora, urząd spraw wewnętrznych i inne organy uprawnione do prowadzenia postępowania przygotowawczego; taki zaś organ o fakcie popełnienia przestępstwa przez oskarżonego dowiedział się nie od niego, lecz od organu kontroli bankowej.Otóż podzielając stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że oskarżony swoją postawą po popełnieniu przestępstwa, zwłaszcza zaś czynnym żalem, naprawieniem w całości poważnej szkody, szczerym przyznaniem się do winy i ujawnieniem całego mechanizmu dokonanego nadużycia, dał przekonujący dowód, iż zasługiwał na nadzwyczajne złagodzenie kary w myśl art. 57 § 2 pkt 1 k.k. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że zastosowaniu do oskarżonego wymienionego dobrodziejstwa stoi na przeszkodzie art. 2 § 1 pkt 2 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1985 r.Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, po stwierdzeniu niezgodności konta NBP-PKO z kontem ajencji oskarżony nie tylko przyznał od razu, że ta niezgodność kont, świadcząca o zaistniałym niedoborze, jest skutkiem jego postępowania, i dlatego całą winę bierze na siebie, ale jednocześnie wyjaśnił, w jaki sposób ten niedobór spowodował. Wynika to wyraźnie z zeznań świadka Magdaleny W. - kierowniczki zespołu kontroli wewnętrznej, która na rozprawie zeznała, że samo ujawnienie niedoboru nie wyjaśniało jego przyczyn i początkowo nie było wiadomo, czym on został spowodowany, ale oskarżony od razu nie tylko przyznał się do spowodowania tego niedoboru, ale w sposób dokładny wyjaśnił także jego źródło, żadnej okoliczności nie ukrył i tym samym bardzo ułatwił pracę kontroli.Wbrew zatem stwierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - oskarżony ujawnił mechanizm nadużycia nie dopiero przy pierwszym przesłuchaniu w MO, lecz już przy pierwszym zetknięciu z organami kontroli wewnętrznej. Wprawdzie ujawnienie to nie zostało uwidocznione w żadnym formalnym dokumencie, gdyż było uczynione ustnie, przed kontrolerem bankowym, ale art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. nie wprowadza wymagania zachowania określonej, zwłaszcza zaś pisemnej, formy zawiadomienia o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jej popełnienia.Nie ulega wątpliwości, że oświadczenie złożone przez oskarżonego wobec przedstawicieli kontroli bankowej uczynione zostało, zanim organ powołany do ścigania dowiedział się zarówno o samym przestępstwie, jak i o istotnych okolicznościach jego popełnienia. Zresztą w chwili złożenia tego oświadczenia także organ kontroli nie wiedział jeszcze, czy niedobór był skutkiem przestępczego działania, w jaki sposób powstał.Pozostaje zatem do rozważenia, czy zawiadomienie organu kontroli o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia może być uważane za powiadomienie o tym organu powołanego do ścigania, zanim organ ten się o tym dowiedział, jak tego wymaga art. 2 § 1 pkt 2 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej.Organ kontroli nie jest oczywiście organem ścigania w rozumieniu kodeksu postępowania karnego, ale w myśl art. 256 § 2 k.p.k. ma obowiązek niezwłocznego zawiadomienia prokuratora lub organu MO o popełnieniu przestępstwa, jeżeli dowiedział się o tym w związku ze swą działalnością, przy czym do czasu przejęcia sprawy przez organ powołany do ścigania powinien przedsięwziąć czynności nie cierpiące zwłoki, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. Ze względu na fakt, że ujawnienie przez określoną osobę faktu i okoliczności popełnienia przestępstwa ma znaczenie dowodowe, powinno być odpowiednio zabezpieczone i niezwłocznie przekazane organowi powołanemu do ścigania. W konsekwencji tego ujawnienie takie, choć bezpośrednio złożone przed organem kontroli, pośrednio jest adresowane do organu powołanego do ścigania i ma walory zawiadomienia tego ostatniego organu. Skoro zaś art. 2 § 1 pkt 2 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej nie wymaga, aby zawiadomienie o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia dokonane zostało przez sprawcę bezpośrednio, należy uznać, że dopuszcza także możliwość zawiadomienia pośredniego, między innymi przez organ kontroli, który ma obowiązek o tym fakcie powiadomić organ powołany do ścigania.Konkludując należy uznać, że przez zawiadomienie, w myśl art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej, organu powołanego do ścigania o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nich się dowiedział, należy rozumieć także ujawnienie przestępstwa i istotnych okoliczności jego popełnienia organowi kontroli, który zgodnie z art. 256 § 2 k.p.k. ma obowiązek niezwłocznego przekazania tego prokuratorowi lub organowi MO.Z tych powodów należało uznać, że w sprawie niniejszej art. 2 § 1 pkt 2 ustawy o szczególnej odpowiedzialności karnej nie stał na przeszkodzie zastosowaniu w stosunku do oskarżonego Roberta S. instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary, gdyż ujawnił on dobrowolnie, zarówno wobec głównego księgowego zatrudniającej go kopalni, jak i wobec przedstawicieli kontroli wewnętrznej NBP-PKO, sam fakt, jak też istotne okoliczności (mechanizm) popełnionego przez siebie przestępstwa, tym samym więc dokonał niezbędnych czynności prowadzących do zawiadomienia o tym organu powołanego do ścigania, co też rzeczywiście nastąpiło (...).