II KR 92/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Szamrej (sprawozdawca), J. Michalski (sędzia SW - deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Wojewódzki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 4 maja 1987 r. sprawy Barbary S., oskarżonej o czyn określony w art. 200 § 1 i art. 201 w zw. z art. 58 k.k. i art. 10 § 2 k.k., z powodu rewizji, wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 28 października 1986 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:1) uchylił orzeczenie o zasądzeniu od oskarżonej na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. odszkodowania pieniężnego i opłaty od tego odszkodowania,2) wymierzoną oskarżonej karę pozbawienia wolności obniżył - z zastosowaniem art. 57 § 2 pkt 1 i § 3 pkt 1 k.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) - do 2 lat, przy czym na podstawie art. 73 § 1 i 74 § 1 k.k. wykonanie tej kary zawiesił jej warunkowo na okres 5 lat,3) na podstawie art. 75 § 3 k.k. zobowiązał oskarżoną Barbarę S. do naprawienia szkody wyrządzonej w mieniu społecznym przez wpłacenie na rzecz Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. 182.000 zł w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 28 października 1986 r. skazał Barbarę S. na podstawie art. 201 i 200 § 1 w zw. z art. 58 i 10 § 3 k.k., wymierzając jej na podstawie art. 201 k.k. w zw. z art. 10 § 2, art. 36 § 3, art. 40 § 1, art. 46 § 1 pkt 2, art. 42 § 1 i art. 49 k.k. karę 5 lat pozbawienia wolności, 510.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, konfiskaty części mienia w postaci meblościanki, zakazu zajmowania stanowisk związanych z materialną odpowiedzialnością na okres 5 lat i podania wyroku do publicznej wiadomości przez opublikowanie jego treści na tablicy ogłoszeń Dyrekcji Okręgowego Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. za to, że w okresie od stycznia 1982 r. do października 1985 r. w B., działając w warunkach przestępstwa ciągłego, jako przewodnicząca i pełniąca jednocześnie funkcję skarbnika, a następnie wyłącznie jako skarbnik Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B., będąc odpowiedzialna za ochronę mienia tj kasy, systematycznie zabierała w celu przywłaszczenia pieniądze zagarniając łącznie 492.020 zł na szkodę wymienionej kasy, przy czym na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. zasądził od niej na rzecz Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. 222.000 zł z 8% od dnia 1 listopada 1985 r. tytułem odszkodowania pieniężnego, a na rzecz Skarbu Państwa 14.430 zł tytułem nie uiszczonego wpisu stosunkowego od zasądzonego odszkodowania.Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonej (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Poza sporem jest ustalenie, że oskarżona Barbara S., działając w warunkach przestępstwa ciągłego, jako przewodnicząca i skarbnik Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. dopuściła się zagarnięcia 492.020 zł na szkodę tej Kasy, tj. przestępstwa zakwalifikowanego trafnie z art. 200 § 1 i art. 201 w zw. z art. 58 i art. 10 § 2 k.k. Sama zaś treść protokołu wymienionej kasy z dnia 13 lutego 1986 r. wskazuje, że oskarżona Barbara S., aż do końca 1985 r., ukrywała swoją przestępczą działalność, sporządzając nierzetelne raporty kasowe, i tym samym przekonuje o trafności uznania za wiarygodne tych jej wyjaśnień z postępowania przygotowawczego, z których wynika wyraźnie, iż zagarnięcia wskazanej wyżej kwoty dopuściła się ona w okresie od stycznia 1982 r. do października 1985 r., a nie - jak to dowolnie utrzymywała na rozprawie - w okresie od listopada 1982 r. do czerwca 1985 r.W konsekwencji takiego uznania i przyjęcia za podstawę wskazanych wyjaśnień oskarżonej z postępowania przygotowawczego Sąd Wojewódzki trafnie ustalił, że oskarżona dopuściła się przypisanego jej przestępstwa w okresie od stycznia 1983 r. do października 1985 r., a więc częściowo już po wejściu w życie ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101), której właściwe przepisy mają w związku z tym zastosowanie do tego przestępstwa. Dlatego zawarte w art. 3 § 1 pkt 1 i art. 6 tej ustawy nakazy znalazły słusznie wyraz w wymierzeniu oskarżonej na podstawie art. 36 § 3 k.k. kary grzywny, która nie jest niższa od wartości mienia społecznego będącego przedmiotem przypisanego jej przestępstwa, oraz w orzeczeniu na podstawie art. 49 k.k. obligatoryjnej kary dodatkowej podania wyroku do publicznej wiadomości.Zarówno wymienione kary, z których kara grzywny tylko nieznacznie przewyższa minimum ustawowego zagrożenia, jak i orzeczone kary dodatkowe: pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat, konfiskaty części mienia w postaci meblościanki i zakazu zajmowania stanowisk związanych z materialną odpowiedzialnością na okres 5 lat, nie wykazują cech rażącej surowości i brak podstaw do odstąpienia od ich orzeczenia.Natomiast wymierzona oskarżonej kara 5 lat pozbawienia wolności, choć stanowi minimum ustawowego zagrożenia, przedstawia się jako rażąco surowa na tle niżej przytoczonych okoliczności przemawiających na jej korzyść, a więc jako taka, która podlega złagodzeniu. Jednakże jej złagodzenie może nastąpić tylko w drodze zastosowania wobec oskarżonej dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary, które - w myśl art. 2 § 1 pkt 2 cyt. ustawy - było i jest uzależnione od ustalenia, że zachodzi tu wyjątkowy, szczególnie uzasadniony wypadek, w której wymierzona oskarżonej najniższa kara pozbawienia wolności przewidziana za przypisane przestępstwo przedstawia się jako rażąco surowa, i że zawiadomiła ona organ powołany do ścigania o fakcie tego przestępstwa i istotnych okoliczności jego popełnienia, zanim organ ten o nim się dowiedział.Oskarżona nie była dotychczas karana, legitymuje się pozytywnymi opiniami z miejsca pracy oraz zamieszkania i przyznała się szczerze do popełnienia przypisanego jej przestępstwa; poza tym przestępstwa tego dopuściła się będąc w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, wynikającej z konieczności sprawowania opieki nad dwojgiem małoletnich dzieci i niezdolnymi do pracy, chorymi rodzicami oraz z obowiązku łożenia na utrzymanie tych dzieci i potrzeby pokrywania znacznych kosztów leczenia ciężko chorej matki, która w późniejszym czasie zmarła. Wreszcie oskarżona od początku czyniła starania o naprawienie wyrządzonej przypisanym jej przestępstwem szkody w mieniu społecznym i do chwili obecnej naprawiła ją w znacznej części, wpłacając na konto Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. łącznie 310.020 zł.Sąd Wojewódzki wymierzając oskarżonej karę miał na uwadze niemal wszystkie te okoliczności, które pozwalały na zasadne przyjęcie, że nawet najniższa wymierzona kara pozbawienia wolności będzie niewspółmiernie surowa, jednakże nie zastosował wobec niej dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary, wychodząc niewątpliwie z założenia, że nie spełniła ona wspomnianego już warunku zawiadomienia organu powołanego do ścigania o fakcie przypisanego jej przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nim się dowiedział.Tymczasem z powołanego na wstępie protokołu kontroli wynika, że bezpośrednio po stwierdzeniu przez główną księgową Okręgowego Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. - Emilię H. istnienia w Kasie Zapomogowo-Pożyczkowej przy tymże Przedsiębiorstwie niedoboru w wysokości około 500.000 zł, którego przyczyny nie były znane i mogły być w różny sposób tłumaczone, oskarżona wyjaśniła, iż niedobór ten jest następstwem systematycznego przywłaszczenia przez nią różnych kwot pieniężnych i zużywania ich na własne potrzeby.W tych warunkach jest wręcz oczywiste, że oskarżona ujawniła fakt przypisanego jej przestępstwa i istotne okoliczności jego popełnienia wobec osoby, na której ciążył - z mocy art. 256 § 2 k.p.k. - obowiązek prawny zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, a więc wobec osoby zobowiązanej pod groźbą sankcji prawnej do współdziałania z organami ścigania w zwalczaniu przestępczości przez ujawnianie popełnionych przestępstw ściganych z urzędu. Przyjąć zaś należy, że sprawca, który ujawnia fakt przestępstwa i istotne okoliczności jego popełnienia wobec osoby, na której ciąży - z mocy art. 256 § 2 k.p.k. - obowiązek prawny zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, spełnia - niezbędny do zastosowania dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary - określony w art. 2 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101) warunek zawiadomienia organu powołanego do ścigania o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nim się dowiedział.Mając zatem na względzie te okoliczności, przemawiające na korzyść oskarżonej, i stwierdzając, że spełniła ona w sposób wyżej wskazany określony w art. 2 § 1 pkt 2 cyt. ustawy warunek zawiadomienia organu ścigania o fakcie przestępstwa i istotnych okolicznościach jego popełnienia, zanim organ ten o nim się dowiedział, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok przede wszystkim w ten sposób, że wymierzoną karę pozbawienia wolności obniżył - z zastosowaniem art. 57 § 2 pkt 1 i § 3 pkt 1 k.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 powołanej ustawy - do 2 lat.Stwierdzając zaś, że wszystkie te okoliczności przemawiające na korzyść oskarżonej pozwalają zasadnie przypuszczać, iż pomimo niewykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności będzie ona przestrzegać porządku prawnego, a w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa, Sąd Najwyższy zmienił zaskarżony wyrok także w ten sposób, że na podstawie art. 73 § 1 i art. 74 § 1 k.k. wykonanie tej kary zawiesił warunkowo na okres 5 lat, przy czym, uchylając orzeczenie o zasądzeniu na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. odszkodowania pieniężnego, zobowiązał ją na podstawie art. 75 § 3 k.k. do naprawienia szkody wyrządzonej w mieniu społecznym przez wpłacenie na rzecz Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej przy Okręgowym Przedsiębiorstwie Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. 182.000 zł w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. (...).