III CZP 44/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zofii W. I voto G. o odebranie córki małoletniej Izabeli G., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego postanowieniem z dnia 12 maja 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a) Czy dobro interesu dziecka, jak również kolizja z zasadami współżycia społecznego mogą stanowić przeszkodę do odebrania dziecka osobie nieuprawnionej, jeżeli domaga się tego matka dziecka, której przysługuje pełnia władzy rodzicielskiej?b) Czy - w razie uznania nadrzędności interesu dziecka i zasad współżycia społecznego nad uprawnieniami matki wynikającymi z władzy rodzicielskiej - w wadliwie sformułowanym orzeczeniu oddalającym wniosek (zamiast orzeczenia pozytywnego, u kogo dziecko ma przebywać) zawarte jest w sposób domniemany jednocześnie ograniczenie władzy rodzicielskiej, czy też sąd powinien orzec w tym przedmiocie w sposób wyraźny?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Sąd opiekuńczy może oddalić wniosek matki o odebranie dziecka od osoby nieuprawnionej, jeżeli dobro dziecka przemawia przeciwko uwzględnieniu tego wniosku, obowiązany jest jednak w takim wypadku wydać jednocześnie zarządzenie co do ograniczenia władzy rodzicielskiej przez pozostawienie dziecka u osoby, u której ono się znajduje.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Mińsku Maz. - Wydział dla Nieletnich postanowieniem z dnia 19 września 1968 r. oddalił wniosek Zofii G. (obecnie zamężnej W.) o odebranie małoletniej córki, Izabeli G., urodzonej 9 sierpnia 1956 r., od matki wnioskodawczyni, Władysławy W., oraz siostry wnioskodawczyni, Wandy G., u których dziecko znajduje się obecnie.Postanowienie to zaskarżył pełnomocnik wnioskodawczyni rewizją, w toku rozpoznawania której Sąd Wojewódzki dla Wojew. Warszawskiego w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 1969 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneRozpoznając to zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Przepis art. 100 k.r.o., na podstawie którego każde z rodziców może się zwrócić do sądu opiekuńczego o odebranie dziecka zatrzymanego przez osobę nieuprawnioną, wyraźnie podkreśla, że żądanie takie dotyczy pomocy, jakiej sąd opiekuńczy i inne organy państwowe obowiązane są udzielać rodzicom, jeżeli jest ona potrzebna do należytego wykonywania władzy rodzicielskiej.W myśl art. 95 § 3 k.r.o. władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Rozpoznając zatem żądanie rodzica oparte na art. 100 k.r.o., sąd opiekuńczy ma obowiązek ocenić je z punktu widzenia tych przesłanek i w razie negatywnego wyniku tej oceny nie może żądania uwzględnić. Gdy bowiem przeciwko odebraniu dziecka od osoby, u której się ono znajduje, przemawia wzgląd na dobro dziecka lub interes społeczny, to do uwzględnienia żądania rodzica, nawet mającego pełnię władzy rodzicielskiej, brak niezbędnej w myśl art. 100 k.r.o. przesłanki, a mianowicie tego, że odebranie dziecka potrzebne jest do należytego wykonywania władzy rodzicielskiej.Ponieważ jednak władza rodzicielska, stosownie do art. 95 § 1 k.r.o., obejmuje nie tylko prawo rodziców do pieczy nad dzieckiem, ale - i to przede wszystkim - obowiązki w tym zakresie, przeto stosowanie jakiejkolwiek analogii do odmowy na podstawie art. 5 k.c. ochrony realizacji prawa podmiotowego, sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, nie może w danym wypadku wchodzić w rachubę.Dlatego też oddalając żądanie odebrania dziecka, sąd opiekuńczy nie może poprzestać na takim rozstrzygnięciu, lecz obowiązany jest jednocześnie wydać zarządzenia niezbędne do unormowania sytuacji prawnej dziecka, a zwłaszcza ograniczyć władzę rodzicielską rodzica, którego żądanie odebrania dziecka zostało oddalone, przez pozostawienie dziecka u osoby, u której się ono znajduje, a w razie potrzeby orzec także o związanym z tym obowiązku dostarczania mu środków otrzymania i wychowania.Wzgląd na dobro dziecka nie pozwala bowiem na to, by istniała rozbieżność pomiędzy stanem prawnym, jaki wynika z nieograniczonej władzy rodzicielskiej, a zalegalizowanym orzeczeniem sądu opiekuńczego stanem faktycznym, wyrażającym się w pozostawieniu dziecka - wbrew woli rodzica - poza jego domem.Nadmienić przy tym należy, że jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 czerwca 1967 r. III CR 84/67 (OSNCP z 1968 r., z. 2, poz. 21), którego stanowisko podziela Sąd Najwyższy w obecnym składzie, ograniczenie władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 k.r.o. "zmierza do usunięcia wszelkiego rodzaju źródeł zagrożenia dobra dziecka bez względu na to, czy trudności w wykonywaniu władzy rodzicielskiej są zawinione przez rodziców". Nie musi więc ono oznaczać ujemnej oceny społecznej rodzica, którego władza rodzicielska została ograniczona.Z tych zasad Sąd Najwyższy na przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji.