III PZP 7/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: K. Marowski, E. Mielcarek, M. Piekarski, S. Rejman, J. Tyszka, M. Wilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po wysłuchaniu wniosku prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, rozpoznał na posiedzeniu niejawnym wniosek Prezesa Sądu Najwyższego, zgłoszony na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowany przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy w wypadku nadania przez sąd pierwszej instancji biegu rewizji w całości lub częściowo nie opłaconej sąd rewizyjny odrzuca rewizję, stosując art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110), czy też, nie wstrzymując postępowania w sprawie, zarządza ściągnięcie brakującej opłaty w myśl art. 20 ust. 2 tejże ustawy?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Sąd rewizyjny odrzuca rewizję, od której pomimo wezwania nie został uiszczony wpis należny w chwili jej wniesienia (art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. Nr 24, poz. 110). Jeżeli natomiast obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia wpisu powstał na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenia kurateli już po wysłaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia - wpis od rewizji podlega ściągnięciu w trybie art. 20 ust. 2 powołanej ustawy. Uzasadnienie faktyczneRozstrzygnięcie pytania prawnego zależy od ustosunkowania się do orzecznictwa, które ukształtowało się pod rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1930 r., a w szczególności do uchwały Sądu Najwyższego, podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 7 stycznia 1961 r. i wpisanej do księgi zasad prawnych, o następującej treści: "W wypadku nadania przez Sąd I instancji biegu rewizji w całości lub częściowo nie opłaconej sąd rewizyjny nie może żądać brakującej opłaty pod rygorem odrzucenia rewizji" (OSN II/1961, poz. 33).Wykładnia ta straciła rację bytu z dniem 1 stycznia 1965 r., jako datą wejścia w życie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - kodeksu postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296), gdyż kodeks ten nie zajmuje się kosztami sądowymi w takim rozumieniu, jak to czynił jego poprzednio obowiązujący odpowiednik.W szczególności zarówno art. 130 jak i art. 372 i 375 k.p.c. (odpowiednik art. 137 i art. 374 oraz 376 d. k.p.c.), normujące skutki braków formalnych pisma procesowego (rewizji), nie zajmują się nieuiszczeniem opłat. Przepisy te dotyczą bowiem tylko braków w rozumieniu k.p.c., do usunięcia których strona powinna być wezwana.Należy zatem szukać odpowiedzi na pytanie prawne w wykładni wchodzących w grę przepisów, tj. art. 16, 17, 19 i 20 ustawy z dnia 13.VI.1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Poprzednio (art. 14 ustawy o k.s. w spr. cyw. z 1950 r.) sąd, przed nadaniem biegu rewizji, miał obowiązek wezwać wnoszącego rewizję, aby w terminie tygodniowym uiścił opłatę od rewizji pod rygorem jej odrzucenia (art. 13 w związku z art. 16 ust. 2 tejże ustawy) także w razie zmiany albo rozszerzenia żądania lub sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Natomiast obecnie tylko wówczas, gdy sąd podejmuje czynność prowadzącą do powstania obowiązku uiszczenia lub uzupełnienia opłaty (ustalenie wyższej wartości przedmiotu zaskarżenia, cofnięcie zwolnienia od kosztów sądowych lub uchylenia kurateli), ma znaczenie okoliczność, czy nastąpiło to przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia. W pozostałych wypadkach, tj. gdy obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstaje na skutek rozszerzenia zaskarżenia lub innej zmiany żądania, nie ma znaczenia, czy nastąpiło to przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom lub przed zawiadomieniem o terminie rozprawy, czy też po wymienionych czynnościach sądu.Prowadzi to do konieczności akcentowania nie tylko tego, kiedy powstał obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty, ale także tego, z jakich powstał przyczyn. Ta bowiem okoliczność ma decydujące znaczenie dla prawidłowej wykładni omawianych tu przepisów.Jeżeli więc z przyczyn wymienionych w końcowej części drugiego zdania art. 20 ust. 1, już po wysłaniu odpisu rewizji innym stronom, powstał obowiązek uiszczenia opłaty sądowej, to wówczas z mocy art. 20 ust. 2 ustawy o k.s. w spr. cyw. sąd kontynuuje postępowanie, ściągając z urzędu należną opłatę, gdyż strona, która otrzymała odpis rewizji, mogła już w związku z tym podjąć kroki (np. ustanowić adwokata) oraz poczynić wydatki (np. uiścić opłatę w zespole adwokackim).W pozostałych dwu sytuacjach przewidzianych w art. 20 ust. 1, mianowicie w razie rozszerzenia lub innej zmiany żądania, stosuje się odpowiednio art. 16 i 17 omawianej ustawy bez względu na to, kiedy i który sąd dostrzegł brak wpisu należnego od rewizji: przed czy po wysłaniu odpisu rewizji innym stronom lub zawiadomieniu o terminie rozprawy. Tym bardziej zatem (a więc nie "odpowiednio", lecz "wprost") wchodzi w zastosowanie art. 16 i 17 tejże ustawy, gdy obowiązek uiszczenia wpisu od rewizji powstał z mocy ustawy, tzn. gdy istniał już w chwili wniesienia rewizji.W razie przedstawienia akt sądowi rewizyjnemu po dopełnieniu przez sąd pierwszej instancji obowiązku wezwania strony o uiszczenie należnej opłaty, sąd rewizyjny z mocy art. 16 ust. 3 ustawy o k.s. w spr. cyw. odrzuci rewizję. Jeżeli natomiast wnoszący rewizję nie został wezwany w pierwszej instancji do uiszczenia wpisu od rewizji, sąd rewizyjny wezwie skarżącego (z reguły postąpi tak sąd wojewódzki, który prowadzi kasę sądową) o uiszczenie wpisu w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia rewizji albo też zwróci akta sądowi pierwszej instancji (czyni tak Sąd Najwyższy, który nie prowadzi kasy sądowej) w celu dokonania tej czynności.Z tej przyczyny w sentencji niniejszej uchwały nie ma mowy o "nadaniu sprawie biegu", ponieważ podjęcie w tym względzie czynności sądu nie ma znaczenia, jak to wyżej wykazano, dla prawidłowego stosowania art. 16 ust. 3 ustawy, gdy obowiązek uiszczenia wpisu istniał w chwili wniesienia rewizji lub powstał na skutek rozszerzenia czy innej zmiany żądania.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na postawione pytanie prawne udzielił odpowiedzi objętej sentencją uchwały.