V KRN 403/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej. Sędziowie: H. Kempisty, M. Szczepański (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: K. Kozakiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Jakuba P., oskarżonego z art. 204 d.k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść oskarżonego od postanowienia Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej z dnia 27 lutego 1970 r. i utrzymującego je w mocy postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 13 kwietnia 1970 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Prokuratorowi Powiatowemu w Białej Podlaskiej w celu dalszego prowadzenia postępowania przygotowawczego.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 20 października 1969 r. Prokurator Powiatowy w Białej Podlaskiej przedstawił Jakubowi P. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 204 § 1 d.k.k., polegającego na tym, że w dniu 14 października 1969 r. w B. przy użyciu siły fizycznej, polegającej na przewróceniu na ziemię, obezwładnieniu i uderzeniu w głowę Alfredy D., zmusił ją do poddania się czynowi nierządnemu i odbył z nią stosunek płciowy. Na mocy postanowienia z tejże daty zastosowany został w stosunku do podejrzanego Jakuba P. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W toku dochodzenia ujawniono, że Jakub P. cierpiał na schorzenia psychiczne i był leczony w zakładach psychiatrycznych. W związku z tym wyznaczono podejrzanemu Jakubowi P. obrońcę z urzędu, a następnie w dniu 6 stycznia 1970 r. poddano go badaniu przez dwóch biegłych lekarzy psychiatrów, którzy wydali zgodną opinię, że podejrzany Jakub P. choruje na schizofrenię paranoidalną i że wskutek tej choroby nie mógł w czasie popełnienia zarzuconego mu czynu rozpoznać jego znaczenia i kierować swym postępowaniem. Jednocześnie biegli lekarze orzekli, że aktualny stan psychiczny Jakuba P. "stanowi niebezpieczeństwo dla porządku prawnego", co uzasadnia umieszczenie go w szpitalu psychiatrycznym.Prokurator Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 15 stycznia 1970 r. przedłużył tymczasowe aresztowanie wobec podejrzanego Jakuba P. do dnia 20 marca 1970 r., przedłużając jednocześnie okres dochodzenia w tej sprawie do dnia 20 marca 1970 r. Prokurator Powiatowy w Białej Podlaskiej postanowieniem z dnia 27 stycznia 1970 r. postępowanie karne w tej sprawie na podstawie art. 15 § 1 k.p.k. zawiesił ze względu na chorobę psychiczną podejrzanego Jakuba P. i w dniu 28 stycznia 1970 r. skierował do Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej wniosek - ze wskazaniem art. 282 § 1 k.p.k. jako podstawy prawnej tego wniosku - o umieszczenie Jakuba P. w szpitalu psychiatrycznym. W uzasadnieniu tego wniosku Prokurator Powiatowy powołał się na omówioną wyżej opinię biegłych lekarzy psychiatrów.Sąd Powiatowy w Białej Podlaskiej na posiedzeniu w dniu 27 lutego 1970 r., po poddaniu podejrzanego Jakuba P. ponownemu badaniu przez dwóch innych biegłych lekarzy, wydał postanowienie o umieszczeniu go na podstawie art. 99 k.k. w szpitalu psychiatrycznym. Treść orzeczenia tych biegłych lekarzy była identyczna z treścią wydanej przedtem opinii biegłych lekarzy psychiatrów w dochodzeniu.Na postanowienie to wniósł zażalenie podejrzany oraz jego obrońca, który kwestionował zasadność opinii biegłych lekarzy w zakresie ustalenia, że podejrzany Jakub P. jest niebezpieczny dla porządku prawnego.Sąd Wojewódzki w Lublinie po rozpoznaniu sprawy na skutek tych zażaleń na posiedzeniu w dniu 13 kwietnia 1970 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Na posiedzeniu tym Sąd Wojewódzki ponownie przesłuchał biegłych lekarzy psychiatrów, przesłuchanych przez Sąd Powiatowy, którzy podtrzymali swą opinię stwierdzając, że podejrzany Jakub P. cierpi na schizofrenię i jest niebezpieczny dla porządku prawnego. Treść tej opinii powołał Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wydanego postanowienia.Od postanowień Sądu Powiatowego w Białej Podlaskiej i Sądu Wojewódzkiego w Lublinie wniósł rewizję nadzwyczajną na korzyść Jakuba P. Prokurator Generalny PRL.Rewizja ta, wnosząc o uchylenie zaskarżonych postanowień i przekazanie sprawy Prokuratorowi Powiatowemu w Białej Podlaskiej do dalszego prowadzenia postępowania przygotowawczego przeciwko Jakubowi P., zarzuciła zaskarżonym postanowieniom obrazę prawa materialnego polegającą na orzeczeniu na podstawie art. 99 k.k. umieszczenia podejrzanego Jakuba P. w szpitalu psychiatrycznym mimo braku podstaw do zastosowania tego środka zabezpieczającego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wstępnym warunkiem zastosowania art. 99 k.k. jest ustalenie, że sprawca dopuścił się określonego czynu zabronionego przez ustawę. W toku postępowania przygotowawczego ustalenie takie musi nastąpić w postanowieniu o umorzeniu postępowania, wydanym w trybie art. 280 k.p.k. w związku z art. 11 pkt 1 k.p.k. (...).Na postanowienie to przysługuje podejrzanemu zażalenie (art. 280 § 3 k.p.k.), w którym może on kwestionować ustalenie jego sprawstwa. Dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego, prokurator - na podstawie przepisu art. 282 § 1 k.p.k. - ma możność skierowania do Sądu wniosku o zastosowanie względem podejrzanego środka zabezpieczającego przewidzianego w art. 99 k.k. W sprawie niniejszej błędnie wydano więc postanowienie o zawieszeniu postępowania.Orzeczenie umieszczenia podejrzanego Jakuba P. wydano zatem przedwcześnie, bo bez uprzedniego ustalenia, że popełnił on czyn zabroniony, i o tyle bezzasadnie, że nie ustalono przedtem, że pozostawanie przezeń na wolności poważnie zagraża porządkowi prawnemu.Wydając zaskarżone postanowienia oba sądy wydały nadto swe orzeczenia z obrazą art. 99 k.k. Kolejnym warunkiem zastosowania przepisu art. 99 k.k. o zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia sprawcy w szpitalu psychiatrycznym, jeśli sprawca czynu zabronionego działał w stanie niepoczytalności, jest ustalenie, że pozostawanie sprawcy na wolności grozi poważnym niebezpieczeństwem dla porządku prawnego. Przepisy art. 99 k.k., art. 100 k.k. tym się różnią od przepisów art. 79 i 80 k.k. z 1932 r., że uzależniają zastosowanie środków zabezpieczających w postaci umieszczenia sprawcy czynu zabronionego w szpitalu psychiatrycznym od ustalenia, nie tylko tego, że pozostawanie jego na wolności grozi niebezpieczeństwem dla porządku prawnego, ale także tego, że niebezpieczeństwo to ma charakter poważny. Kodeks karny z 1932 r. nie wymagał, aby niebezpieczeństwo to miało charakter poważny.W sprawie niniejszej nie ustalono, aby pozostawanie podejrzanego Jakuba P. na wolności groziło poważnym niebezpieczeństwem dla porządku prawnego, gdyż biegli lekarze psychiatrzy tego nie stwierdzili, sąd zaś tego zagadnienia w ogóle nie rozważał. Z powyższych względów orzeczenie o umieszczeniu podejrzanego Jakuba P. w szpitalu psychiatrycznym w tej sprawie w obecnym jej stanie nastąpiło z obrazą art. 99 k.k,W tym stanie rzeczy oraz kierując się przepisami art. 387 pkt 1 i 2 i art. 386 § 2 k.p.k., Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną i orzekł jak w postanowieniu.