III CR 381/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska. Sędziowie: Z. Masłowski, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny Z. przeciwko Mariannie S., Wacławowi W. i Janowi W. o 30.000 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Ośrodek Zamiejscowy w Radomiu z dnia 13 maja 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Lipsku nad Wisłą z dnia 12 stycznia 1966 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Lipsku nad Wisłą do ponownego rozpoznania w trybie postępowania nieprocesowego o dział spadku.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zasądzenia solidarnie od pozwanych, będących jej rodzeństwem, równowartości jednej morgi gruntu twierdząc, że ojciec stron testamentem notarialnym sporządzonym w 1942 r. a ogłoszonym 13.VII.1957 r. przez Sąd Powiatowy w Lipsku, zapisał na własność powódki i pozostałych cztery morgi gruntu z należącej do niego większej, siedmiomorgowej osady rolnej położonej we wsi S.W czasie komasacji gruntów dokonanej w latach 1946-1948 powódka została pominięta i równowartość owych czterech mórg otrzymali wyłącznie pozostali.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 12.I.1966 r. zasądził od pozwanych na rzecz powódki kwotę 6.084 zł jako równowartość jednej morgi gruntu według cen obowiązujących przy sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych. Jako podstawę prawną roszczenia powódki wyrok wymienia przepisy art. 123 k.z. oraz art. 58 § 1 i 160 k.z.Na skutek rewizji powódki Anny Z. Sąd Wojewódzki zmienił powyższy wyrok Sądu Powiatowego i zasądził na rzecz powódki od każdego z pozwanych po 10.000 zł, stwierdzając w uzasadnieniu, że przy rozważeniu opartym na przepisach o niesłusznym wzbogaceniu art. 1078 k.z. nie ma zastosowania.Powyższy wyrok na skutek podania pozwanych zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, domagając się jego zmiany i oddalenia rewizji powódki bądź też uchylenia wyroku Sądu Powiatowego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 1078 k.c. w związku z art. LIII przepisów wprowadzających k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżone orzeczenie jest wadliwe z następujących powodów. Scalenie gruntów nie powoduje zmiany w prawie własności działek powstałych w jego wyniku. Osoba bądź osoby wymienione w decyzji o scaleniu są właścicielami gospodarstwa poscaleniowego o tyle, o ile były przed scaleniem właścicielami nieruchomości, których ekwiwalentem jest nieruchomość powstała w wyniku scalenia.W niniejszej sprawie jest niesporne, że właścicielem 7-morgowej osady rolnej w S. był Tomasz W., a następnie jego spadkobiercy, w tym i powódka, w częściach wynikających z niekwestionowanego testamentu notarialnego.Ten stan prawny w zakresie własności nie uległ zmianie również po scaleniu. Rejestr pomiarowy przed- i poscaleniowy wykazuje stan posiadania, który nie musi być zbieżny z przysługującym posiadaczom prawem własności.Orzeczenie komasacyjne nie mogło spowodować i nie spowodowało utraty przez powódkę jej praw spadkowych. Powódce przysługiwało zatem prawo do żądania działu spadku po Tomaszu W. i roszczenie o zapłatę wartości jednej morgi gruntu, jaka jej w spadku przypada, i tak też powinno ono być potraktowane i rozpoznane w trybie nieprocesowym, właściwym dla tego rodzaju żądania.Rozpoznanie sprawy w trybie niewłaściwym stanowi samo przez się o nieważności zapadłego orzeczenia, ale pod warunkiem, że orzeczenie to nie narusza przepisów prawa rządzących postępowaniem właściwym dla innego rodzaju roszczenia.Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego w niniejszej sprawie, należy uznać za niesłuszne i obrażające przepis art. 1078 k.c. w związku z art. LIII przep. wprow. k.c. zasądzenie na rzecz powódki tytułem jej udziału w spadku po Tomaszu W. równowartości jednej morgi gruntu według cen w obrocie wolnorynkowym.Warto dodać, że powódka w swojej rewizji od wyroku Sądu Powiatowego żądała przyznania jej na własność jednego morga ziemi. Do tego jej żądania w ogóle zaskarżony wyrok się nie ustosunkował.Upływ terminu sześciomiesięcznego od wydania zaskarżonego wyroku do wniesienia rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie do jej uwzględnienia, gdyż zaskarżony wyrok pozostaje w sprzeczności z polityką agrarną Państwa, co jest - zgodnie z ustalonym w orzecznictwie poglądem - równoznaczne z naruszeniem jego interesu.Dlatego z mocy art. 421 § 2 k.p.c. i art. 110 ust. 2 p.o.k.s. orzeczono jak w sentencji.