III PRN 21/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: K. Piasecki, K. Zieliński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Urzędu Celnego w Z. przeciwko Władysławowi P. o 1.891,75 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 27 września 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego w Cieszynie z dnia 22 czerwca 1967 r. i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.891,75 zł z 8% od dnia 10 marca 1967 r.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 17.V.1967 r. powód żądał zasądzenia od pozwanego kwoty 1.891,75 zł z 8% od 10.III.1967 r. jako wartości nie zamortyzowanej części umundurowania i odzieży ochronnej.Wyrokiem z dnia 22 czerwca 1967 r. Sąd Powiatowy w Cieszynie oddalił powództwo, a rozstrzygnięcie swoje uzasadnił następująco:Pozwany był zatrudniony u powoda do dnia 31 sierpnia 1965 r. W tej dacie należność za "nie wynoszony" okres odzieży ochronnej wynosiła 668,05 zł, a za umundurowanie 2.631,74 zł, razem - 3.291,75 zł. Główny Urząd Ceł odmówił pozwanemu umorzenia tej należności, natomiast wyraził zgodę na jej spłatę w ratach po 200 zł miesięcznie. Pozwany spłacił w ten sposób 1.400 zł.Sąd Powiatowy zaznaczył, że odzież mundurowa z chwilą wydania jej pracownikowi staje się jego własnością, niezwrócenie jej więc nie ma cech przywłaszczania ani innego czynu niedozwolonego, zwłaszcza że pozwany nie porzucił samowolnie pracy. Toteż Sąd Powiatowy uznał, że roszczenie powoda wynika z umowy o pracę i dlatego ma do niego zastosowanie nie trzyletni termin przedawnienia, lecz roczny termin prekluzyjny przewidziany w art. 473 k.z. Termin ten może być przerwany przez uznanie roszczenia na piśmie, pozwany jednak nie złożył w tym względzie pisemnego oświadczenia. Wpłacenie kilku rat na poczet należności powoda pozwala domniemywać, że pozwany zgodził się ze stanowiskiem jednostki nadrzędnej powoda, iż należność nie może być umorzona i że trzeba ją spłacać ratami, dopóki roszczenie nie ulegnie prekluzji. Wpłacenie zaś kilku rat przed upływem rocznego terminu prekluzyjnego nie może być traktowane - według oceny Sądu Powiatowego jako uznanie całej należności.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 27 września 1967 r. oddalił rewizję powoda od orzeczenia Sądu Powiatowego z przyczyn w nim podanych zaznaczając, że rozwiązanie z pozwanym stosunku służbowego nastąpiło bez jego winy, wobec czego, zgodnie z § 8 uchwały Rady Ministrów nr 345 (M.P. z 1957 r., Nr 76, poz. 467) zatrzymuje on umundurowanie na własność, chociażby okres używalności jeszcze nie upłynął. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego przepis § 9 wymienionej uchwały nie ma zastosowania, ponieważ zwolnienie pozwanego z pracy nie nastąpiło z jego winy i nie opuścił on samowolnie pracy, gdyż stosunek pracy rozwiązany został za obopólną zgodą.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej wnosił o uchylenie wyżej wskazanych wyroków i o orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie powództwa, zarzucając naruszenie art. 473 k.c., § 9 uchwały Rady Ministrów nr 345 (M.P. z 1957 r., Nr 76, poz. 467) oraz art. 387 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do § 1 ust. 1 uchwały Rady Ministrów nr 345 z dnia 29.VIII.1954 r. (M.P. z 1957 r. Nr 76, poz. 467) pracownicy administracji celnej otrzymują umundurowanie, które wedle § 5 ust. 2 tej uchwały przechodzi na własność pracownika celnego po upływie okresu używalności; pracownik otrzymuje też umundurowanie na własność, choćby okres używalności nie upłynął, jeżeli rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło bez winy pracownika (§ 8 cyt. uchwały).Według § 9 tejże uchwały, w razie zwolnienia pracownika na jego prośbę, z jego winy lub w razie samowolnego opuszczenia służby, pracownik obowiązany jest uiścić kwotę odpowiadającą wartości umundurowania obliczonej za czas od dnia zaprzestania służby do końca okresu używalności. W związku z tym trafny jest pogląd rewizji nadzwyczajnej, że na postanowieniu tego przepisu oparte zostało roszczenie powoda.Określone w § 8 uchwały rozwiązanie stosunku służbowego na prośbę pracownika, chociażby nastąpiło bez jego winy, wywołuje w świetle § 9 tej uchwały obowiązek zwrotu wartości umundurowania w takim samym zakresie, jak w razie zwolnienia pracownika z jego winy lub samowolnego opuszczenia przezeń pracy. We wszystkich bowiem tych trzech wypadkach istnieje obowiązek uiszczenia wartości umundurowania z odliczeniem proporcjonalnej części wartości za okres dotychczasowego zużycia; w sytuacji przewidzianej w § 9 - wbrew odmiennemu poglądowi obu Sądów - własność umundurowania nie przechodzi na pracownika przed uiszczeniem za nie należności.Z załączonego do rewizji nadzwyczajnej w trybie art. 423 § 2 k.p.c. odpisu pisma pozwanego z dnia 29.VII.1965 r. wynika wyraźnie, że złożył on prośbę o rozwiązanie stosunku pracy z dniem 31.VII.1965 r. Wprawdzie Główny Urząd Ceł uznał, iż umowa o pracę została rozwiązana na mocy wzajemnego porozumienia z dniem 31.VIII.1965 r., jednakże nie uzasadnia to wniosku, jakoby rozwiązanie stosunku służbowego nie nastąpiło na prośbę pozwanego, gdyż - przeciwnie - wyraźna treść prośby pozwanego, uwzględnionej potem przez zakład pracy, świadczy o rozwiązaniu umowy o pracę z inicjatywy pozwanego. W takiej zaś sytuacji szczególny przepis § 9 cyt. uchwały Rady Ministrów nr 345 przewiduje obowiązek zwrócenia nie zamortyzowanej wartości umundurowania i nie dopuszcza rozliczenia w tej kwestii pomiędzy zakładem pracy a pracownikiem do dnia rozwiązania stosunku pracy. Dlatego roszczenie zakładu pracy o zapłatę odpowiedniej nie zamortyzowanej wartości umundurowania powstaje i staje się wymagalne dopiero po zakończeniu stosunku pracy, wobec czego prekluzja z art. 473 k.z. nie może mieć do tego roszczenia zastosowania.Przepis art. 473 k.z. stosuje się do takich roszczeń pracodawcy względem pracownika, które powstały i stały się wymagalne przed zakończeniem stosunku pracy, natomiast nie ma on zastosowania do roszczeń związanych ze stosunkiem pracy powstałych bądź wymagalnych dopiero po jego zakończeniu (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28.I.1954 r. I C 1971/52, NP 5-6/1954 i z dnia 24.VIII.1964 r. III PR 37/64, OSNCP 7-8/1965, poz. 122).Z powyższych przyczyn oba Sądy z obrazą art. 473 k.z. i § 9 uchwały Rady Ministrów nr 345 błędnie uznały, że roszczenie powoda uległo prekluzji. Dlatego też Sąd Najwyższy w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej i powództwa - wobec niespornej między stronami wysokości roszczenia - zasądził z mocy art. 422 § 1 k.p.c. od pozwanego na rzecz powoda 1.891,75 zł z odsetkami zwłoki, zarządzając ściągnięcie od pozwanego wpisu od rewizji nadzwyczajnej w kwocie 100 zł na podstawie art. 35 ust. 1 u. o k.c.