III PZP 26/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: W. Glabisz, A. Krzętowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Montażowego Urządzeń Górniczych w K. przeciwko Cecylii S. i małoletniemu Benedyktowi G. o uchylenie obowiązku płacenia renty, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 3 lipca 1968 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 24 listopada 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy fakt zawarcia drugiego małżeństwa przez wdowę po zmarłym na skutek wypadku przy pracy, zawinionego przez zakład pracy, pracowniku uchyla ustalony wyrokiem sądowym obowiązek zakładu pracy płacenia wdowie renty na podstawie art. 24 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. (Dz. U. z r. 1958, Nr 23, poz. 97) i art. 162 § 1 k.z. bądź art. 446 § 2 k.c., jeżeli uprawniona do renty za życia pierwszego męża nie pracowała zarobkowo, pozostając na jego utrzymaniu i sprawując pieczę nad dzieckiem, co stanowiło podstawę zasądzenia renty uzupełniającej, czy też fakt ten należy traktować tylko jako jedną z przesłanek żądania przewidzianego w art. 907 § 2 kod. cyw.?"udzielił następującej odpowiedzi:Zawarcie związku małżeńskiego przez małżonka pracownika zmarłego wskutek wypadku przy pracy może wywołać zmianę stosunków, która z mocy art. 907 § 2 k.c. uzasadnia zmianę wysokości lub czasu trwania pobieranej przez niego od zakładu pracy - na podstawie art. 24 dekretu o p.z.e. - renty uzupełniającej z art. 446 § 2 k.c. Uzasadnienie faktycznePrzedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone wyżej pytanie prawne, Sąd Wojewódzki - dla uzasadnienia swych wątpliwości - powołał się na przepis art. 24 ust. 2 dekretu o p.z.e., według którego prawo dochodzenia od uspołecznionego zakładu pracy wynagrodzenia szkód wywołanych chorobą, niezdolnością do pracy lub śmiercią, wskutek naruszenia przez zakład pracy obowiązków wynikających z przepisów i zasad bhp, przysługuje jedynie osobom uprawnionym do świadczeń w myśl dekretu, według zaś art. 47 tego dekretu wdowa straciła uprawnienie do renty rodzinnej wskutek wstąpienia w ponowny związek małżeński.Wątpliwości te nie mogą usprawiedliwiać stanowiska, że sam fakt wstąpienia w ponowny związek małżeński uchyla ustalony wyrokiem sądowym obowiązek płacenia renty uzupełniającej dla tego małżonka.Wprawdzie według art. 47 dekretu o p.z.e. małżonek zmarłego pracownika lub rencisty traci prawo do renty rodzinnej w razie wstąpienia w ponowny związek małżeński, jednakże utrata ta dotyczy renty z ubezpieczenia społecznego, a nie renty odszkodowawczej, której dotyczy pytanie. Natomiast przez osoby uprawnione do świadczeń w myśl dekretu należy rozumieć te osoby, które podlegają reżimowi ubezpieczeniowemu ustanowionemu przez dekret i dlatego potencjalnie mogą korzystać ze świadczeń dekretowych. Nie są np. objęci przepisem art. 24 wspomnianego dekretu wojskowi lub funkcjonariusze MO, którzy z tego względu nie mogą być uznani za uprawnionych do tych świadczeń (art. 6 dekretu), ani też przepisy regulujące ich system zaopatrzenia emerytalnego nie odsyłają do art. 24 dekretu o p.z.e., jak to ma miejsce np. w stosunku do wymienionych w art. 6 dekretu górników i ich rodzin). Takiego generalnego wyłączenia nie ma w stosunku do wdowy, o której mowa w pytaniu.Obecnie pod rządem nowej ustawy z dnia 23.I.1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6) zagadnienie wpływu powtórnego zawarcia małżeństwa przez małżonka zmarłego pracownika na jego prawo do renty jest unormowane inaczej. W myśl bowiem art. 36 tej ustawy małżonkowi uprawnionemu do renty rodzinnej, który zawarł związek małżeński, zawiesza się jedynie prawo do renty na czas trwania małżeństwa, co jednak nie następuje wówczas, gdy oboje małżonkowie pobierają renty, a do renty rodzinnej nie ma uprawnionych innych osób poza małżonkiem. Przytoczona zasada z art. 36 ustawy o p.z.e. ma zastosowanie - poprzez art. 26 ustawy z dnia 23.I.1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadku przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8) - w stosunku do małżonka po pracowniku, który zmarł wskutek wypadku przy pracy. Ta sama zasada ma również zastosowanie do małżonka po zmarłym górniku na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 28.V.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin w brzmieniu obwieszczenia przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 24.I.1968 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu tej ustawy (Dz. U. Nr 3, poz. 19).Powtórne zawarcie związku małżeńskiego przez małżonka pracownika zmarłego wskutek wypadku przy pracy może być zatem uznane tylko za jedną z przesłanek przewidzianych w art. 907 § 2 k.c., jeżeli zawarcie tego związku wywołało taką zmianę stosunków, która uzasadnia zmianę wysokości lub czasu trwania ustalonej w orzeczeniu sądowym albo w umowie renty uzupełniającej. W szczególności będzie zachodziła potrzeba zbadania, czy i w jakim stopniu zachodzi nadal szkoda wymagająca naprawienia (art. 446 § 2 k.c.). W stanie faktycznym sprawy, z której wynikło to zagadnienie prawne, zakłada się, że mąż pozwanej z powodu choroby nie pracuje zarobkowo, jak również sama pozwana nie utrzymuje się z pracy, a jedynie z renty. Zawarcie więc ponownego małżeństwa w takim wypadku nie wpłynęłoby na polepszenie sytuacji materialnej pozwanej. W okolicznościach więc konkretnego wypadku zawarcie ponownego związku małżeńskiego mogłoby nie wywołać nawet takiej zmiany w sytuacji życiowej pozwanej, która uzasadniałaby zmianę wysokości lub czasu trwania przyznanej uprzednio renty uzupełniającej.Udzielona w uchwale odpowiedź stanowi jednocześnie negatywną odpowiedź w kwestii automatycznego wygaśnięcia prawa do renty odszkodowawczej, pobieranej przez wdowę po pracowniku zmarłym wskutek wypadku przy pracy, w następstwie zawarcia przez nią ponownego związku małżeńskiego.