IV KZ 60/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski. Sędziowie: K. Dobesz, H. Kempisty (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu zażalenia skazanego Józefa T. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 11 maja 1967 r. o ustaleniu kosztów postępowania, po wysłuchaniu wniosku prokuratora,postanowił zaskarżone postanowienie uchylić i sprawę w zakresie ustalenia kosztów postępowania przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZ porównania ze sobą treści przepisów art. 438-440, 446 i 449 k.p.k. w powiązaniu z art. 40 § 2 k.p.k. wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcie w kwestii ustalenia wysokości kosztów postępowania przypadających od oskarżonego lub od kilku oskarżonych w tej samej sprawie powinno następować w postaci postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym przez sąd pierwszej instancji, a nie w postaci zarządzenia prezesa sądu (por. m.in. Projekt ustawy postępowania karnego Komisji Kodyfikacyjnej RP, wydanie urzędowe, 1926-1927, str. 699, a zwłaszcza § 116 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, zawierającego regulamin czynności sądów wojewódzkich i powiatowych - Dz. U. z 1953 r. Nr 44, poz. 216).Postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania powinno być powzięte przez sąd wojewódzki z zachowaniem wymagań przewidzianych w art. 44 § 2 k.p.k. i w art. 18 § 3 k.p.k., a więc powinno ono być wydane w składzie trzech sędziów oraz zawierać uzasadnienie. Wydanie przez sąd wojewódzki postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania w składzie jednoosobowym stanowi uchybienie przewidziane w art. 378 § 1 lit. b) k.p.k. (por. postanowienie SN z dnia 19 sierpnia 1961 r., ogłoszone w "Państwie i Prawie" zeszyt 3 z 1962 r., s. 554-555).Ponieważ zaskarżone postanowienie zapadło z obrazą art. 18 § 3 k.p.k. i art. 44 § 2 k.p.k., nie może się ono z tego względu ostać i podlega uchyleniu.2. Jak to już wyjaśniał Sąd Najwyższy, decyzja, czy oskarżony lub oskarżyciel odpowiada za koszty, nie może wypływać z mechanicznej przesłanki występowania w jednej sprawie kilku osób w roli oskarżonych lub oskarżycieli, lecz powinna być wynikiem sędziowskiej analizy i oceny konkretnej roli poszczególnych stron w procesie. Sąd powinien ustalić, za jakie koszty odpowiadają poszczególni oskarżeni; gdyby się okazało, że za część kosztów odpowiada kilku oskarżonych lub oskarżycieli, wówczas sąd oznaczy ich odpowiedzialność solidarną zgodnie z przepisem art. 445 k.p.k. (postanowienie SN z 19 sierpnia 1961 r. I KZ 219/61); ponadto przewidziana w art. 445 k.p.k. solidarna odpowiedzialność kilku oskarżonych za koszty postępowania dotyczyć może - zdaniem Sądu Najwyższego - tylko tych kosztów, które każdy z nich ponosiłby, gdyby był sądzony oddzielnie (uchwała 7 sędziów SN z dnia 23 stycznia 1964 r. VI KO 52/63, OSNKW, zesz. 5 z 1964 r., poz. 70).Tymczasem w sprawie niniejszej Sąd Wojewódzki ogólną kwotę obejmującą sumę wszystkich kosztów postępowania w sprawie, w której występowało czterech oskarżonych, podzielił na cztery równe części i całą jedną czwartą tych kosztów obciążył (zresztą wbrew zasądzeniu solidarnemu w wyroku tych kosztów od wszystkich oskarżonych) żalącego się na to oskarżonego Józefa T. W takim jednak ustaleniu kosztów nie znalazła żadnego odbicia przede wszystkim ta okoliczność, że biegli księgowi swoim badaniem obejmowali okres 6-letni, gdy tymczasem oskarżony Józef T. pracował tylko w okresie ostatnich trzech lat, do tego więc okresu odnieść należy (a przynajmniej rozważyć) ustalenie stosownych kosztów należnych za wydatki na biegłych (w sumie przeszło 80.000 zł) od oskarżonego Józefa T. Drugą okolicznością, która nie znalazła żadnego swego odbicia w wysokości ustalanych od oskarżonego Józefa T. kosztów, jest fakt jego uniewinnienia od zarzutu udziału wespół z pozostałymi oskarżonymi w zagarnięciu mienia społecznego i skazanie za zagarnięcie tylko tych pozostałych oskarżonych, i w konsekwencji - obciążenie stosownymi kosztami postępowania, związanymi z uniewinnieniem oskarżonego, Skarbu Państwa. Rozważenia wymagałaby również okoliczność, że biegli księgowi badania swoje przeprowadzali w stosunku do dwóch określonych w wyroku skazującym jednostek gospodarczych, gdy tymczasem oskarżony został skazany z art. 286 § 1 k.k. wyłącznie za spowodowanie chaosu w dokumentacji, uniemożliwiającego ustalenie wysokości strat i ułatwiającego tylko dokonanie nadużyć w jednej z tych jednostek gospodarczych.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji swego postanowienia.