VI KO 52/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: K. Wagner (sprawozdawca), J. Dziowgo (współsprawozdawca), A. Kafarski, Z. Kapitaniak, Z. Chełmicki, H. Dąbrowski.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał w sprawie Mieczysława N. i Romana P., oskarżonych z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) i z art. 187 k.k., kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy i przedstawioną przez zwykły skład Sądu Najwyższego:"Czy solidarna odpowiedzialność za koszty postępowania, o której mowa w art. 445 k.p.k., dotyczy wszystkich występujących w danej sprawie oskarżonych i wszystkich kosztów bez względu na rodzaj zarzutów i związanych z ich rozpoznaniem kosztów, czy też sformułowanie przepisu ustawy: "(...) jeżeli za koszty postępowania odpowiada kilku oskarżonych (...)" oznacza, że solidarność dotyczy tych tylko kosztów, które związane są z czynami przypisanymi danej grupie oskarżonych?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 k.p.k. uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSformułowanie art. 445 k.p.k. dopuszcza na pierwszy rzut oka możliwość dwojakiej interpretacji:1) wszyscy współoskarżeni odpowiadają zawsze solidarnie za całość kosztów postępowania w danej sprawie;2) solidarna odpowiedzialność oskarżonych dotyczy tych tylko kosztów, które zostały przez nich wspólnie zawinione.Jeżeli w treści przepisu art. 445 k.p.k. akcent położyć na słowie "kilku", to można by dojść do wniosku, że jedyną przesłanką decydującą o solidarności jest liczba oskarżonych i że w wypadku, gdy liczba ta jest większa od jednego, sąd mechanicznie obciąża oskarżonych solidarną odpowiedzialnością za wszystkie koszty.Takie położenie akcentu byłoby jednak nieprawidłowe. Ustawa w art. 445 k.p.k. nie używa sformułowania: "jeżeli jest kilku oskarżonych..." (jak czyni to np. w art. 280 § 2 k.p.k.) bądź: "jeżeli w sprawie występuje kilku oskarżonych". Ustawa, co należy szczególnie podkreślić, rozróżnia w art. 445 k.p.k. pojęcia "odpowiadania za koszty" i "solidarnego ponoszenia kosztów". Z uszeregowania i powiązania tych pojęć w art. 445 k.p.k. wynika niezbicie, że kilku oskarżonych wtedy tylko ponosi solidarnie odpowiedzialność za koszty, jeżeli za nie odpowiada. Terminu "odpowiada" nie można w tym wypadku rozumieć jako konsekwencji niezwolnienia od kosztów (art. 437 § 2 k.p.k.), byłoby to bowiem równoznaczne z "ponoszeniem kosztów", a jak to już zostało zaznaczone, ustawa wyraźnie rozróżnia te dwa pojęcia. Słowo "odpowiada" w przepisie art. 445 k.p.k. oznaczać może tylko zawinione przyczynienie się do kosztów. Prawidłowe położenie akcentu na słowach "jeżeli - odpowiada" wybija związany z "odpowiedzialnością" moment zawinienia, czyniąc niezbędną potrzebę ustaleń w tym zakresie. Dopiero w wyniku powyższych ustaleń może zapaść decyzja sądu w kwestii zasad ponoszenia kosztów postępowania w danej sprawie.W świetle tych wywodów odpada możliwość wykładni przedstawiona wyżej w punkcie 1 a prowadząca do mechanicznego obarczania w każdym wypadku wszystkich oskarżonych solidarną odpowiedzialnością za ogół kosztów danej sprawy. Sąd Najwyższy w swym postanowieniu z dnia 19 sierpnia 1961 r. I KZ 219/61 dał już wyraz poglądowi, że solidarna odpowiedzialność kilku oskarżonych za koszty procesu nie może wypływać z mechanicznej przesłanki występowania w jednej sprawie kilku osób w roli oskarżonych, lecz powinna wynikać z sędziowskiej analizy i oceny roli poszczególnych oskarżonych. Ponieważ łączenie w jedną sprawę różnych zarzutów i oskarżonych może być podyktowane rozmaitymi względami, a także względami ekonomii procesowej, więc kryterium uzasadniającym przyjęcie solidarnej odpowiedzialności oskarżonych za koszty postępowania będzie ponoszenie tej odpowiedzialności przez każdego z oskarżonych, w wypadku gdyby był sądzony oddzielnie.