III PZP 41/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Romana W. przeciwko Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych "P" w B. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 4 lipca 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 § 1 k.p.c.:"Czy spółdzielnia pracy ma obowiązek wezwania - do objęcia pracy - takiego członka, w stosunku do którego uchwała walnego zgromadzenia o wykluczeniu spośród członków spółdzielni została przez sąd uchylona oraz którego sąd nakazał przywrócić do pracy w spółdzielni?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Spółdzielnia pracy obowiązana jest niezwłocznie wezwać swego członka, z którym z mocy wyroku sądu powinna nawiązać stosunek pracy, do podjęcia pracy na odpowiednim stanowisku, a niezależnie od tego członek obowiązany jest niezwłocznie zgłosić się do spółdzielni o taką pracę.Uzasadnienie faktyczneZ mocy art. 123 § 1 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach spółdzielnia pracy i jej członek mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy. W wykonaniu tego obowiązku, obciążającego w równym stopniu każdą ze stron, tak spółdzielnia pracy, jak i członek powinni czynić to, co jest potrzebne do nawiązania między nimi spółdzielczego stosunku pracy oraz powinni współdziałać w tym zakresie w myśl art. 354 § 2 k.c. Realizacja obustronnego obowiązku nawiązania spółdzielczego stosunku pracy wymaga zatem od spółdzielni pracy wezwania członka do podjęcia wskazanego mu w przedsiębiorstwie spółdzielni zatrudnienia na odpowiednim stanowisku, od członka zaś wymaga się zgłoszenia do spółdzielni w celu podjęcia takiego zatrudnienia.Spółdzielnia pracy nie może usprawiedliwić niewezwania przez swój organ członka do podjęcia zatrudnienia tym, że nie zgłosił się on do pracy w przedsiębiorstwie spółdzielni, podobnie jak jej członek nie może usprawiedliwić niezgłoszenia się do tej pracy tym, że nie został wezwany do jej podjęcia w tym przedsiębiorstwie, gdyż jest on obowiązany zgłosić się bez względu na to, czy spółdzielnia wypełniła swój obowiązek wezwania go do pracy. Żadna ze stron nie może zatem zasłaniać się skutecznie samą biernością lub zaniedbaniem drugiej strony w wykonaniu omawianego tu swego zobowiązania.Ocena, czy i w jakim zakresie każda ze stron uczyniła zadość wyżej opisanemu obowiązkowi podjęcia czynności potrzebnych do nawiązania spółdzielczego stosunku pracy, jest zależna od okoliczności każdego konkretnego wypadku. Nie można np. domagać się od członka zgłaszania się o zatrudnienie go, jeżeli kierownictwo przedsiębiorstwa spółdzielni odmówiło mu już poprzednio wskazania (przydzielenia) odpowiedniej pracy, a nie może on przewidzieć, kiedy w przedsiębiorstwie tym otworzy się możliwość stosownego zatrudnienia go. W wypadkach takich zarząd spółdzielni powinien go zawiadomić o tej możliwości. Jeśli w okresie oczekiwania na zatrudnienie w przedsiębiorstwie spółdzielni członek został zatrudniony w innym zakładzie pracy, nie popada on - aż do upływu okresu wypowiedzenia umowy o tę pracę - w zwłokę z podjęciem zatrudnienia w przedsiębiorstwie spółdzielni, gdyż członkowi znajdującemu się w innym stosunku pracy należy pozostawić czas na rozwiązanie tego stosunku przez wypowiedzenie (art. 127 § 2 cyt. ustawy).Powyższe wyjaśnienia odnoszą się odpowiednio także do członka, którego wykluczono ze spółdzielni pracy, jeżeli sąd, w uwzględnieniu jego powództwa, uchylił uchwałę walnego zgromadzenia o wykluczeniu i zobowiązał spółdzielnię do nawiązania z nim spółdzielczego stosunku pracy. Wykluczenie bowiem (tak jak i wykreślenie z rejestru członków spółdzielni) staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi pisemnego zawiadomienia o wykluczeniu (wykreśleniu) wraz z uzasadnieniem (art. 21 § 3 cyt. ustawy) i wywołuje z tą chwilą wygaśnięcia spółdzielczego stosunku pracy (art. 126 § 1 tej ustawy). Nie podlega on reaktywacji przez samo uchylenie wykluczenia (wykreślenia), może jednak uzasadniać roszczenie o nawiązanie nowego spółdzielczego stosunku pracy (art. 128 § 2 w związku z art. 127 § 3-5 tejże ustawy). Do ponownego zaś nawiązania tego stosunku potrzebne jest podjęcie przez obie strony wyżej opisanych czynności w celu uzgodnienia nowego stanowiska pracy, odpowiedniego dla członka nie tylko ze względu na jego kwalifikacje, ale także ze względu na aktualne możliwości zatrudnienia go przez spółdzielnię.Potrzeba uzgodnienia tego stanowiska odpada, jeżeli sąd w wyroku nakazującym spółdzielni ponowne nawiązanie stosunku pracy określił je w sposób nie wymagający uzupełnienia, np. co do wysokości należnego wynagrodzenia, miejsca zatrudnienia itp.Członek spółdzielni pracy nie może przez rezygnację lub zaniechanie podjęcia pracy w przedsiębiorstwie spółdzielni zwolnić się z obowiązku nawiązania z nią spółdzielczego stosunku pracy. Można bowiem rezygnować ze swego uprawnienia, lecz nie z obowiązku. Z tej też przyczyny spółdzielnia nie może zrezygnować z nawiązania ze swym członkiem nie zgłaszającym się do pracy spółdzielczego stosunku pracy dopóty, dopóki trwa jego członkostwo. Spółdzielnia nie ma więc prawa odmówić jego zatrudnienia na odpowiednim stanowisku, gdy istnieje możliwość takiego zatrudnienia, tylko dlatego, że poprzednio członek ten nie zgłosił się do pracy.Wytoczenie w sprawie niniejszej przeciwko Spółdzielni i popieranie przez członka powództwa o nakazanie jej nawiązania z nim stosunku pracy wyraża jego gotowość do zatrudnienia w Spółdzielni co najmniej w takim stopniu, jak zgłaszanie się do niej w toku procesu do pracy. Jeśli więc pozwana Spółdzielnia żądała oddalenia tego powództwa i uległa w procesie, to nie może zasłaniać się skutecznie zarzutem, że członek Spółdzielni nie dopełnił obowiązku zgłoszenia się do niej o pracę i z tej przyczyny utracił już prawo do zatrudnienia w niej. Tym bardziej zaś zarzut taki nie przysługuje pozwanej Spółdzielni, która mimo uprawomocnienia się wyroku, nakazującego nawiązanie spółdzielczego stosunku pracy, także po uprawomocnieniu się wyroku dała wyraz swej woli niezastosowania się do tego nakazu.