I PKN 385/99

Wyrok z dnia 7 grudnia 1999 r. I PKN 385/99 Przyjęcie pracownika spółdzielni pracy w poczet jej członków prowadzi do rozwiązania pracowniczego stosunku pracy na mocy porozumienia stron i nawiązania spółdzielczej umowy o pracę. Przewodniczący: SSN Barbara Wagner (sprawozdawca), Sędziowie SN: Józef Iwulski, Andrzej Kijowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 1999 r. sprawy z powództwa Adama C., Andrzeja M., Marka G., Wiesława K. i Tadeusza G. przeciwko Przedsię-biorstwu Usługowo-Handlowemu Spółdzielni Niewidomych „Z.” w R. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek kasacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 10 marca 1999 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Rejonowe-go-Sądu Pracy w Giżycku z dnia 20 października 1998 r. [...] i przekazał sprawę temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu rozstrzyg-nięcie o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyro-kiem z dnia 10 marca 1999 r. [...] zmienił zaskarżony apelacją przez Przedsiębiors-two Usługowo-Handlowe Spółdzielnię Niewidomych „Z.” w R., wyrok Sądu Rejono-wego-Sądu Pracy w Giżycku z dnia 20 października 1998 r. [...] przywracający po-wodów : Adama C., Andrzeja M., Marka G., Wiesława K. i Tadeusza G. do pracy u strony wnoszącej apelację oraz zasądzający na rzecz powodów wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, w ten sposób, że powództwa oddalił. Sąd uznał ustalenia Sądu pierwszej instancji stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku za błędne i dokonał ustaleń włas-nych. Powodowie byli zatrudnieni u strony pozwanej na stanowiskach bądź kierow- 2 ców (Adam C. i Tadeusz G.) bądź referentów sprzedaży (Andrzej M., Marek G., Wiesław K.). Wszyscy oni, choć w różnym czasie, zostali przyjęci w poczet członków pozwanej Spółdzielni, która była spółdzielnią pracy. Z chwilą wstąpienia do Spół-dzielni nastąpiło "przekształcenie się stosunku pracy pracowniczego ex lege w spół-dzielczy”. Strony łączyła zatem spółdzielcza umowa o pracę. Powodowie zostali wykluczeni ze Spółdzielni uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 13 lutego 1998 r. Uchwały tej nie zaskarżyli. Strona pozwana w dniu 16 lutego 1998 r. rozwiązała z powodami umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP ze względu na „umyślne działanie na szkodę spółdzielni poprzez przyjmowanie zawyżo-nych kwot na rachunkach za noclegi od właścicieli hoteli”. Zgodnie z art. 196 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), przywrócenie pracownika do pracy nie jest możliwe bez przywrócenia mu członkostwa. Z tego względu roszczenia powodów nie mogły zostać uwzględnione. Powodowie zaskarżyli ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawy naru-szenie prawa materialnego, a to art. 24 § 2 Prawa spółdzielczego przez przyjęcie, że powodowie nie są członkami Spółdzielni oraz art. 81 § 1 KP w związku z art. 199 Prawa spółdzielczego przez jego niezastosowanie, oraz naruszenie przepisów pos-tępowania, a mianowicie art. 233 § 1 KPC w związku z art. 328 § 2 KPC, wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy orzeczeniu w obu przypadkach o kosztach postępowania. Pełnomocnik powodów podniósł, że nie zostali oni skutecznie wykluczeni ze Spółdzielni, albowiem uchwała Rady Nadzorczej z dnia 13 lutego 1998 r. nie została im doręczona, co zgodnie z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego warunkuje wykluczenie. Będąc nieprzerwanie członkami Spółdzielni powodowie pozostawali jej pracownika-mi. Wobec tego, że byli oni gotowi do pracy, a przeszkód w jej świadczeniu doznali z przyczyn dotyczących strony pozwanej, która nie dopuszczała ich do pracy, przysłu-guje im, stosownie do art. 81 § 1 KP w związku z art. 199 Prawa spółdzielczego, wy-nagrodzenie za cały czas niewykonywania pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd drugiej instancji prawidłowo ustalił, że powodowie byli zatrudnieni na 3 podstawie spółdzielczych umów o pracę. Sąd Najwyższy nie podziela jednak poglą-du, że z chwilą przyjęcia pracownika w poczet członków Spółdzielni pracowniczy sto-sunek pracy przekształca się ex lege w spółdzielczy stosunek pracy. Przekształcenie takie musiałoby mieć podstawę prawną. Ani Prawo spółdzielcze ani Kodeks pracy nie zawierają przepisu, który można by za taką podstawę uznać. Dlatego też należy przyjąć, choć z innym uzasadnieniem niż w powołanym w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1958 r. (OSPiKA 1961, poz. 113), że do zmiany podsta-wy zatrudnienia dochodzi poprzez objęte oświadczeniami woli o przystąpieniu do Spółdzielni i przyjęciu w poczet członków porozumienie co do rozwiązania pracowni-czego stosunku pracy i nawiązanie spółdzielczej umowy o pracę. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie podziela szeroką argumentację na rzecz prezentowanego stanowiska przytoczoną w motywach wyroku z dnia 5 maja 1999 r., I PKN 677/98. Spółdzielczy stosunek pracy może być rozwiązany bez wypowiedzenia tylko z przyczyn przez pracownika nie zawinionych (art. 189 § 1 Prawa spółdzielczego). Przyczyny tzw. zawinione, wskazane w art. 52 KP, uzasadniają wykluczenie ze Spół-dzielni (art. 193 § 1 pkt 1 Prawa spółdzielczego). Wykluczenie zaś powoduje ten skutek w zakresie zatrudnienia, że spółdzielczy stosunek pracy wygasa (art. 186 § 1 Prawa spółdzielczego). Członek spółdzielni nie może dochodzić przywrócenia do pracy bez zakwestionowania legalności uchwały o wykluczeniu (art. 196 § 2 Prawa spółdzielczego). Zgodnie z art. 24 § 3 Prawa spółdzielczego wykluczenie ze spółdzielni staje się skuteczne z chwilą doręczenia członkowi pisemnego zawiadomienia o wyklucze-niu wraz z uzasadnieniem. Powodowie twierdzą, że uchwała Rady Nadzorczej z dnia 13 lutego 1998 r. o wykluczeniu ze Spółdzielni nie została im doręczona w sposób określony w powołanym przepisie. Sąd drugiej instancji nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń. Jest to zaś okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Ma ona także znaczenie dla właściwości sądu. Bowiem właściwym w pierw-szej instancji do rozpoznania sprawy o uchylenie uchwały o wykluczeniu ze Spół-dzielni jest sąd okręgowy. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC jest zasadny. Wprawdzie kasacja przysługuje od wyroku Sądu drugiej instancji, a wniosek kasacyjny zmierzał do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi dru-giej instancji, ale ponieważ sprawa w kontekście zatrudnienia powodów na podstawie 4 spółdzielczej umowy o pracę była rozpatrywana tylko w jednej instancji, a nadto oko-liczności wykluczenia powodów ze Spółdzielni nie zostały wyjaśnione nawet przez Sąd drugiej instancji, Sąd Najwyższy uznał za celowe przekazanie sprawy do po-nownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, dostrzegając w takim orzeczeniu gwarancję rozpoznania sprawy w dwu instancjach. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313 KPC, orzekł jak w sentencji. ========================================