VI KZP 29/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: H. Kempisty (sprawozdawca), Z. Nyczaj.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława Jerzego K., oskarżonego z art. 215 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie w trybie art. 390 § 1 k.p.k. postanowieniem z dnia 5 lutego 1968 r. następującej kwestii wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy można uważać za doręczone w trybie art. 191 k.p.k. zawiadomienie oskarżonego o terminie rozprawy rewizyjnej, wysłane pod adresem wskazanym przez oskarżonego w zawiadomieniu administracji zakładu karnego o zwolnieniu więźnia śledczego, w okolicznościach, kiedy oskarżonemu doręczono wezwanie na rozprawę główną pod adresem zakładu karnego, w którym przebywał, a po uchyleniu aresztu tymczasowego i zwolnieniu z więzienia po wydaniu wyroku skazującego przez Sąd I instancji nie zawiadomił on Sądu o zmianie miejsca swego zamieszkania?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 191 k.p.k. dopuszcza, zresztą tylko w postępowaniu sądowym, możliwość uznania wezwania, zawiadomienia czy innego pisma sądowego za doręczone, choć de facto doręczenie takie w sposób odpowiadający wymaganiom art. 188-190 k.p.k. - z przyczyn od sądu niezależnych - nie nastąpiło.Przepis ten ma na celu uniemożliwienie stronom przewlekania sprawy za pomocą rozmyślnego, czy też tylko z niedbalstwa strony wynikającego niezawiadomienia sądu o zmianie adresu zamieszkania lub pobytu.Ten sam cel przyświeca również przepisowi art. 75 § 1 k.p.k., który w szczególności zobowiązuje oskarżonego do stawiennictwa na każde wezwanie sądu lub prowadzącego postępowanie przygotowawcze i do zawiadomienia o każdej zmianie miejsca zamieszkania. Niedopełnienie przez oskarżonego włożonego nań przez art. 75 § 1 k.p.k. obowiązku pociąga za sobą możliwość zastosowania wobec niego odpowiednich środków przymusu."Zaniechanie zawiadomienia o zmianie adresu - jak głoszą motywy Komisji Kodyfikacyjnej RP - niezależnie nawet od tego, czy w rzeczywistości nastąpiło ze złej woli czy z niedbalstwa, budzi zawsze domniemanie złej woli, chęci ukrywania się, a więc może stać się powodem zastosowania nawet środka zapobiegawczego lub zaostrzenia środka już zastosowanego".Przepis art. 191 k.p.k. określa ponadto szczególne konsekwencje wynikające z faktu, że strona, której już doręczono wezwanie na rozprawę główną, nie zawiadomiła sądu o zmianie swego ostatniego, znanego sądowi miejsca zamieszkania lub pobytu, uniemożliwiając tym samym prawidłowe doręczenie jej dalszego wezwania lub innego pisma sądowego. Art. 191 k.p.k. łączy jednak te konsekwencje z warunkiem uprzedniego doręczenia stronie wezwania na rozprawę główną, przy czym lege non distinguente bez względu już na to, pod jakim adresem lub w jakim miejscu doręczenie to nastąpiło. "Skoro zaś - jak głoszą motywy ustawodawcze do art. 191 k.p.k. - stronę już o terminie rozprawy zawiadomiono, a więc strona wie, że postępowanie karne nie tylko się toczy, ale nawet doszło już do stadium rozprawy głównej, to wszelkie dalsze zmiany bez zawiadomienia nie powinny już wstrzymywać biegu postępowania. W myśl ogólnie przyjętej zasady vigilantibus iura strona, która zmieni adres i sądu o tym nie powiadomi, sama sobie winę przypisze". Dlatego słusznie w uzasadnieniu uchwały SN z dnia 18 stycznia 1962 r. VI KO 76/61 ("Nowe Prawo" zeszyt 6 z 1962 r.) podkreśla się, że w użytym w przepisie art. 191 k.p.k. zwrocie "zmieniła następnie miejsce zamieszkania i nie zawiadomiła o tym sądu", punkt ciężkości położyć należy na słowa "nie zawiadomiła o tym sądu". Istotne zaś jest nie to, w jakich warunkach strona zmieniła miejsce zamieszkania, ale tylko to, czy miała możność zawiadomienia o tej zmianie.Z treści art. 191 k.p.k. wynika, że nie czyni on nawet różnicy między dobrowolną lub niedobrowolną, określoną co do czasu lub nieokreśloną co do trwania zmianą zamieszkania (por. OSP z 1939 r., poz. 9). Przyjęło się również w orzecznictwie, że przepis art. 191 k.p.k. ma na widoku wszelką zmianę miejsca pobytu, a nie tylko stałego zamieszkania (por. ZO z 1931 r., poz. 109 oraz uchwałę SN z dnia 18 stycznia 1962 r. VI KO 61/61, "Nowe Prawo" zesz. 6 z 1962 r., str. 888). Należy zatem przyjąć, że zachodzą wszelkie przesłanki do uznania wezwania, zawiadomienia lub innego pisma sądowego za doręczone, mimo że rzeczywiste doręczenie, odpowiadające wymaganiom art. 188-190 k.p.k., nie nastąpiło, jeżeli tylko uprzednio w sposób prawidłowy doręczono stronie wezwanie na rozprawę główną, a w późniejszym czasie wysłano pismo sądowe pod jej ostatnim, znanym sądowi adresem, wskazanym przez samą stronę, o późniejszej zaś zmianie swego adresu strona nie zawiadomiła sądu.Przesłanki do uznania pisma sądowego za doręczone oskarżonemu zachodzą również wtedy, gdy wezwanie na rozprawę główną doręczono mu w zakładzie karnym, w którym aktualnie przebywał, a po zwolnieniu go z tego zakładu wysłano do niego wezwanie, zawiadomienie lub inne pismo sądowe pod adresem wskazanym przy opuszczaniu więzienia, oskarżony zaś o zmianie tego adresu nie zawiadomił już sądu. Skoro więc oskarżony - jak w sprawie niniejszej - nie zawiadomił sądu o zmianie swego adresu, to wysłane przez sąd zawiadomienie o terminie rozprawy rewizyjnej pod ostatnim adresem wskazanym przez niego administracji zakładu karnego i przekazanym sądowi przez tę administrację w zawiadomieniu o zwolnieniu więźnia śledczego należy uważać za doręczone w wyjątkowym trybie art. 191 k.p.k.Art. 191 k.p.k. stosuje się więc w postępowaniu odwoławczym, jednakże z odpowiednimi ograniczeniami przewidzianymi w art. 369 § 2 i 399 k.p.k. (por. w tym względzie: uchwałę SN z dnia 13 kwietnia 1961 r. VI KO 23/61, OSN zesz. III z 1961 r., poz. 42; uchwałę SN z dnia 2 marca 1961 r. VI KO 38/60, OSPiKA zesz. 7-18 z 1961 r., poz. 235; uchwałę SN z dnia 23 lutego 1961 r. VI KO 83/60, "Nowe Prawo" zesz. 6 z 1961 r., str. 833; postanowienie SN z dnia 22 marca 1962 r. I K 606/61, "Państwo i Prawo" zesz. 5-6 z 1962 r., str. 907).