III PZP 32/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Wilewski, W. Winawer.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Rolnego - Oddział w L. przeciwko Irenie M. o ustalenie, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 5 czerwca 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobiercom zmarłego pracownika należy się ekwiwalent za nie wykorzystany urlop wypoczynkowy pracownika, z którym do chwili śmierci umowa o pracę nie była rozwiązana i który nie wykorzystał przyznanego mu urlopu tylko z tej przyczyny, że zmarł?"uchwalił odpowiedź treści następującej:Spadkobiercom zmarłego pracownika należy się ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy pracownika, z którym od chwili śmierci umowa o pracę nie była rozwiązana i który nie wykorzystał przyznanego mu urlopu tylko z tej przyczyny, że zmarł. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego zagadnienie prawne wynikłe na tle takiego stanu faktycznego, w którym pracownik wykorzystał w 1966 r. tylko część urlopu wypoczynkowego, a resztę miał wykorzystać w czasie od 27 grudnia 1966 r. do 9 stycznia 1967 r., zgodnie zresztą z akceptowanym przez pracodawcę wnioskiem pracownika z dnia 23 grudnia 1966 r. Przydzielonego mu w tym okresie urlopu pracownik nie mógł już wykorzystać, ponieważ w dniu 26 grudnia 1966 r. zmarł.Wdowa po zmarłym zwróciła się do pracodawcy o wypłacenie jej ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany przez jej męża urlop.Sąd Powiatowy uznał, że roszczenie wdowy o wypłacenie ekwiwalentu za nie wykorzystany przez jej męża urlop jest zasadnie z tej przyczyny, że urlop w naturze wykorzystany być już nie może, wobec czego prawo do urlopu przerodziło się w roszczenie majątkowe, które, jako prawo majątkowe, weszło do spadku po zmarłym pracowniku. Powołał się przy tym Sąd Powiatowy na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 8.I.1955 r. I CR 2102/54 (ogłoszone w OSN z 1956 r., poz. 65), w którym wyrażono pogląd, że osobisty z natury rzeczy charakter prawa do urlopu nie pozbawia spadkobierców zmarłego pracownika prawa domagania się zapłaty wynagrodzenia za nie wykorzystany przez spadkodawcę urlop wypoczynkowy.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę na skutek rewizji pracodawcy, na podstawie art. 391 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące - zdaniem Sądu - wobec rozbieżnych poglądów w doktrynie - zagadnienie przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Regułą ogólną przepisów kodeksu cywilnego dotyczącą spadkobrania jest, że do spadku po zmarłym należą tylko prawa i obowiązki majątkowe (wierzytelności i długi) zmarłego, natomiast prawa (uprawnienia) natury osobistej wygasają ze śmiercią uprawnionego i w ogóle nie przechodzą na jego spadkobierców.Jak wynika z art. 922 § 1 i 924 k.c. spadkiem jest ogół praw i obowiązków osoby fizycznej istniejący w chwili jej śmierci. Dla oceny przeto, z jakim prawem spadkodawcy mamy do czynienia, a w związku z tym, czy prawo to weszło do spadku i czy - w dalszej konsekwencji - mogło przejść w drodze dziedziczenia na spadkobierców, jedynie właściwą jest chwila śmierci spadkodawcy. Na spadkobierców bowiem przechodzą prawa i zobowiązania zmarłego w tej samej postaci, w jakiej miał je spadkodawca w chwili śmierci.Nie ulega wątpliwości, że pracownikowi, któremu przyznano w uzgodnionej z nim dacie urlop wypoczynkowy, przysługiwało w chwili zgonu tylko uprawnienie ściśle osobiste do wykorzystania urlopu w naturze, natomiast nie miał on w tym momencie żadnego roszczenia majątkowego do pracodawcy. W związku więc z przytoczoną na wstępie regułą ogólną - skoro w chwili śmierci spadkodawcy przysługiwało mu jedynie uprawnienie osobiste do urlopu w naturze, które wygasło i nie weszło do spadku - spadkobiercom zmarłego pracownika nie należy się ekwiwalent za nie wykorzystany przez spadkodawcę urlop.Rozważania powyższe uzasadniają udzielenie odpowiedzi przeczącej na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie. Pozytywna odpowiedź musiałaby natomiast być udzielona w sytuacji, gdy w chwili śmierci spadkodawcy, byłego pracownika, przysługiwało mu już roszczenie pieniężne za nie wykorzystany urlop do b. pracodawcy. Mogłoby to mieć zwłaszcza miejsce, wówczas gdyby z pracownikiem, który nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego, została bezpodstawnie rozwiązana umowa o pracę i pracownik po ekspiracji tej umowy zmarł. W takiej sytuacji wobec rozwiązania umowy z pracownikiem (przed jego śmiercią) i uniemożliwienia mu wykorzystania urlopu w naturze - stosownie do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 2.VII.1959 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o urlopach (Dz. U. Nr 42, poz. 264) powstałby po stronie pracownika, jeszcze za jego życia, wierzytelność do b. pracodawcy o odszkodowanie.Jak trafnie podkreślono w uzasadnieniu postanowienia Sądu Wojewódzkiego, taki właśnie, odmienny od występującego w niniejszej sprawie stan faktyczny był przedmiotem rozważań i rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w dniu 8.I.1955 r. I CR 2102/54 (OSN z 1956 r., poz. 63). Wyrażony w cyt. orzeczeniu pogląd, że osobisty z natury rzeczy charakter prawa do urlopu nie pozbawia spadkobierców zmarłego pracownika prawa domagania się zapłaty wynagrodzenia za nie wykorzystany przez spadkobiercę urlop - na tle rozważanego przez Sąd Najwyższy stanu faktycznego - był prawidłowy, lecz nie podważa on w nim niczym trafności udzielonej w niniejszej sprawie odpowiedzi. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy podkreślił, że już w chwili bezpodstawnego zwolnienia pracownika z pracy powstało dla niego roszczenie o wynagrodzenie za nie wykorzystany urlop jako prawo majątkowe, tego zaś rodzaju roszczenie, istniejące w chwili śmierci spadkodawcy, weszło do spadku po nim.