I CR 2102/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Cecylii P. i Małgorzaty P. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za zwolnienie z pracy i urlop, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1954 r., zaskarżony wyrok w ten sposób zmienił, że rewizję strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 września 1952 r. oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 września 1952 r. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Cecylii P. i Małgorzaty P. jako spadkobierczyń Feliksa P. sumę 6.000 zł z % i kosztami procesu tytułem trzymiesięcznego wynagrodzenia za bezpodstawne zwolnienie spadkodawcy powódek w dniu 15 czerwca 1951 r. z pracy oraz odszkodowania za niewykorzystany przez niego w 1951 r. urlop. Feliks P. zmarł w dniu 23 lipca 1951 r.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 3 czerwca 1954 r. powyższy wyrok częściowo zmienił w ten sposób, że zasądzoną na rzecz powódek kwotę obniżył do 1.500 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił znosząc wzajemnie między stronami koszty procesu za obie instancje. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do bezzasadności zwolnienia Feliksa P. z pracy w dniu 15 czerwca 1951 r. i wynikającego stąd obowiązku zapłaty wynagrodzenia przewidzianego w art. 39 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, uznał jednak, że "obowiązek ten ustał z chwilą śmierci Feliksa P., tj. w dniu 23 lipca 1951 r. i za dalszy okres czasu, tj. za sierpień i następne miesiące, spadkobiercy jego nie mogą sobie rościć prawa do wynagrodzenia". Roszczenie z tytułu niewykorzystanego urlopu Sąd Najwyższy z powołaniem się na § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. w sprawie urlopów dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu uznał za nieuzasadnione, wyrażając pogląd, że roszczenie to zostało pochłonięte przez wynagrodzenie z art. 39 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r.Powyższy wyrok zaskarżył Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego rewizją nadzwyczajną złożoną w dniu 1 grudnia 1954 r., która zarzuca zaskarżonemu wyrokowi Sądu Najwyższego naruszenie art. 39 powołanego rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych i art. 1, 4 i 32 pr. spadk. oraz wnosi o zmianę tego wyroku i oddalenie rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 września 1952 r.Przedstawiciel Prokuratora Generalnego P.R.L. wnosił o zmianę wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 1954 r. jedynie co do kwoty 4.500 zł z % i oddalenie w tej części rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 września 1952 r. oraz o oddalenie rewizji nadzwyczajnej w pozostałej części dotyczącej roszczenia powódek o odszkodowanie za urlop niewykorzystany przez ich spadkodawcę w 1951 r.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:Jak to zasadnie wskazuje rewizja nadzwyczajna wierzytelność spadkodawcy powódek, obejmująca wynagrodzenie za trzy kolejne miesiące kalendarzowe po dacie, w której nastąpiło bezpodstawne zwolnienie go z pracy, stała się - stosownie do art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych - wymagalna "od razu" z chwilą zwolnienia, tj. w dniu 15 czerwca 1951 r. Po śmierci Feliksa P., który zmarł w dniu 23 lipca 1951 r., wierzytelność powyższa weszła zatem w całości do spadku po nim (art. 1 § 1 pr. spadk.) i z mocy samego prawa przeszła na powódki (art. 4 i 32 pr. spadk.). Odmienne stanowisko zaskarżonego wyroku, jakoby obowiązek zapłaty omawianego wynagrodzenia ustał z chwilą śmierci Feliksa P., sprzeczne jest z powołanymi wyżej przepisami prawa, a oparte na nim częściowo oddalenie roszczenia powódek co do kwoty 3.000 zł narusza w sposób istotny te przepisy.Błędny jest także pogląd zaskarżonego wyroku, iż § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 28 lutego 1953 r. (Dz. U. Nr 13, poz. 54) daje podstawę do wniosku, że roszczenie o zapłatę wynagrodzenia przewidzianego w art. 39 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych "pochłania żądanie zasądzenia należności" za nie wykorzystany urlop. Pomijając już bowiem kwestię, że rozporządzenie to weszło w życie po dacie zwolnienia spadkodawcy powódek z pracy, należy stwierdzić, że wskazany wyżej przepis zezwala jedynie pracodawcy na to, by w razie wypowiedzenia umowy o pracę z zachowaniem okresu ustawowego udzielił pracownikowi w tym okresie urlopu, w żadnym zaś razie nie ogranicza roszczeń pracownika wynikających z bezpodstawnego zwolnienia go z pracy, ani też nie pozbawia pracownika prawa żądania odszkodowania za nie wykorzystany urlop.Podzielając stanowisko rewizji nadzwyczajnej, iż błędny jest pogląd zaskarżonego wyroku co do rzekomego "pochłonięcia" pretensji powódek z tytułu urlopu przez roszczenie oparte na art. 39 cytowanego rozporządzenia, przedstawiciel Prokuratora Generalnego P.R.L. wskazuje, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest mimo to prawidłowe ze względu na to, iż prawo do urlopu, jako ściśle związane z osobą spadkodawcy, wygasło z chwilą jego śmierci stosownie do art. 1 § 2 pr. spadk. i powódki nie mogą dochodzić jego ekwiwalentu pieniężnego.Pogląd ten nie jest jednak trafny. Zwolnienie Feliksa P. z pracy w dniu 19 czerwca 1951 r. uniemożliwiło mu wykorzystanie urlopu wypoczynkowego i stało się podstawą roszczenia o wynagrodzenie, które w dacie zwolnienia Feliksa P. z pracy powstało jako prawo majątkowe nie mające charakteru ściśle osobistego. Brak także przepisu, który by przewidywał wygaśnięcie takiego prawa na skutek śmierci uprawnionego. Osobisty z natury rzeczy charakter prawa do urlopu nie pozbawia przeto powódek jako spadkobierczyń Feliksa P. prawa domagania się zapłaty wynagrodzenia za nie wykorzystany przez ich spadkodawcę urlop wypoczynkowy.Nie mogło natomiast odnieść skutku żądanie pełnomocnika powódek, zgłoszone w jego piśmie procesowym z dnia 1 stycznia 1955 r., uwzględnienia dalej idących roszczeń dotyczących sześciomiesięcznej odprawy przewidzianej w art. 42 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych, gdyż roszczenia te oddalone zostały wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 września 1952 r., który w tej części uprawomocnił się, rewizja zaś nadzwyczajna wyroku Sądu Wojewódzkiego nie zaskarża.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 w związku z art. 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji.