II CR 152/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), W. Markowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała C. przeciwko małoletniej Zofii Z., działającej przez kuratora Antoniego W., oraz Stanisławie Z., działającej przez opiekunkę Bronisławę G., o unieważnienie uznania, na skutek rewizji Stanisławy Z., działającej przez opiekunkę Bronisławę G., od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 27 października 1966 r.,I. sprostował z urzędu w zaskarżonym wyroku oznaczenie strony pozwanej w ten sposób, że jest nią małoletnia Zofia Z., działająca przez kuratora Antoniego W., oraz Stanisława Z., działająca przez opiekuna Bronisławę G.;II. oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW sprawie jest poza sporem, że przed wrześniem 1964 r. powód nie obcował z matką dziecka, ubezwłasnowolnioną całkowicie. W dniu 13 kwietnia 1965 r. urodziło się dziecko. W okresie toczenia się procesu o ustalenie ojcostwa, w dniu 21 maja 1965 r. powód uznał dziecko przed sądem opiekuńczym.Powód w pozwie z dnia 26 sierpnia 1965 r. powołuje się na wadę swego oświadczenia woli, mianowicie na błąd co do treści tego oświadczenia, i na tej podstawie domaga się unieważnienia uznania.Sąd Wojewódzki podzielił opinię biegłego w kwestii, że dziecko urodziło się donoszone, było więc poczęte w lipcu 1964 r. Ponadto ustalił, że opiekunka ubezwłasnowolnionej matki dziecka, wiedząc o stanowisku lekarza co do donoszenia dziecka, oświadczyła wobec sądu przed dokonaniem przez powoda aktu uznania, że dziecko urodziło się przedwcześnie.W tym stanie rzeczy Sąd Wojewódzki uwzględnił żądanie i zasądził od opiekunki ubezwłasnowolnionej matki dziecka na rzecz powoda zwrot kosztów procesu.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę wskutek rewizji matki dziecka, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Rozstrzygnięcie sprawy zależało od tego, czy uznanie dziecka przez powoda zawierało wadę oświadczenia woli (art. 80 § 1 k.r.o.), a w świetle okoliczności sprawy - czy powód był w błędzie co do treści tego oświadczenia. Powinien był on więc wykazać, że uznając dziecko, był mylnie przekonany o swoim ojcostwie, w rzeczywistości zaś dziecko nie było jego.Powód, dokonując uznania dziecka, oświadczył, że jest jego ojcem. W sprawie chodzi zatem o wykazanie błędu co do treści oświadczenia woli (art. 84 § 1 zd. 1 k.c.). Błędu zaś co do pobudki kodeks cywilny w ogóle nie przewiduje.Wykazanie, że powód był mylnie przekonany o swoim ojcostwie, nastąpiło w wyniku ustalenia przez Sąd Wojewódzki, że powód, uznając dziecko, był mylnie przekonany o tym, iż urodziło się ono przedwcześnie, a po dokonaniu uznania dowiedział się, że dziecko urodziło się donoszone, wobec czego zostało poczęte wtedy, kiedy jeszcze nie znał matki dziecka.Co się tyczy pierwszego członu ustalenia Sądu Wojewódzkiego, to uznanie dziecka jest jednostronnym oświadczeniem woli, a więc oświadczeniem, które nie jest składane innej osobie. Stąd warunek art. 84 § 1 zd. 2 k.c. co do tego, żeby błąd został wywołany przez adresata oświadczenia woli, chociażby bez jego winy, albo żeby adresat tego oświadczenia wiedział o błędzie lub mógł z łatwością błąd zauważyć, pozostaje w sprawie o unieważnienie uznania prawnie obojętny. Bezprzedmiotowa jest więc okoliczność, czy błąd powoda został wywołany przez opiekunkę ubezwłasnowolnionej matki dziecka. Jej oświadczenie wobec sądu tej treści, że dziecko urodziło się przedwcześnie, złożone przed dokonaniem przez powoda uznania dziecka, stanowiło tylko jeden z dowodów, na podstawie których nastąpiło wykazanie, że powód był mylnie przekonany o swoim ojcostwie.Jeżeli z kolei chodzi o drugi człon wyżej przytoczonego ustalenia, to Sąd Wojewódzki - podzielając opinię biegłego, że zarówno choroba psychiczna matki dziecka, jak i długość cyklu jej menstruacji, nie miały wpływu na stopień rozwoju fizycznego dziecka w chwili jego urodzenia - nie naruszył art. 233 § 1 k.p.c. Według zaś nie kwestionowanej i utrwalonej judykatury (por. np. Komentarz do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, 1966 r., s. 526) obalenie domniemania ojcostwa, o którym mowa w art. 85 § 1 k.r.o., może nastąpić m.in. na podstawie opinii biegłego co do zestawienia czasu obcowania mężczyzny z matką dziecka ze stopniem rozwoju tego dziecka w chwili jego urodzenia, a dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena wspomnianego dowodu, obalającego ojcostwo powoda, również nie narusza art. 233 § 1 k.p.c.Wreszcie gdyby powód, uznając dziecko, wiedział, że zostało ono poczęte wtedy, kiedy jeszcze nie znał matki dziecka, to nie dokonałby tego uznania. Błąd powoda był przeto istotny (art. 84 § 2 k.c.).