I CR 100/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Kuryłowicz (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 września 1967 r. sprawy z powództwa Banku Gospodarstwa Krajowego w W. przeciwko Bonifacemu C. o 66.957 zł 45 gr, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 11 czerwca 1966 r.,zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW uwzględnieniu wniosku pozwanego b. Sąd Okręgowy w Słupsku postanowieniem z dnia 12.IV.1949 r. sygn. U 1/49 (obecnie sygn. U 3/51 Sądu Powiatowego w Słupsku) ogłosił upadłość pozwanego jako kupca rejestrowego (właściciela Fabryki Wyrobów Drzewnych w B.). W postanowieniu upadłościowym zgłosił w dniu 23.VI.1949 r. swą wierzytelność do pozwanego - według stanu rachunku bieżącego na dzień 20.V.1949 r. - w wys. 2.249.430 zł w dawnej walucie (wierzytelność zabezpieczoną ustanowionym na podstawie umowy z dnia 26.VII.1948 r. prawem zastawu na urządzeniach i maszynach Przedsiębiorstwa - z pozostawieniem posiadania zastawcy) Bank Spółek Zarobkowych Sp. Akcyjna, Oddział w S. Niezależnie od tego Bank ten, którego agendy ostatecznie przejął powodowy Bank Gospodarstwa Krajowego w W., uzyskał w dniu 10.V.1949 r. w sprawie VI N 29/49 b. Sądu Okręgowego w Szczecinie (obecnie sygn. II C 181/66 Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie) wydany przeciwko pozwanemu na skutek pozwu z dnia 9.V.1949 r. wekslowy nakaz zapłaty na 2.351.915 zł w d. walucie z należnościami ubocznymi.Na skutek zarzutów pozwanego Sąd orzekający wyrokiem z dnia 11.VI.1966 r. - po prawomocnym umorzeniu w dniu 11.I.1966 r. postanowienia upadłościowego na podstawie art. 217 pkt 1 pr. upadł. - utrzymał nakaz zapłaty w mocy, przeliczając dług na podstawie ustawy z dnia 28.X.1950 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 459) na kwotę 66.957 zł 45 gr, koszty zaś prowizji komisowej i koszty procesu odpowiednio na kwoty: 111 zł 60 gr oraz 1.110 zł 54 gr. Według dokonanych ustaleń powód, będąc upoważnionym posiadaczem weksla własnego pozwanego, jest legitymowany, stosownie do art. 28 i 48 pr. weksl., do dochodzenia na tej podstawie spornego roszczenia, mimo że nie skorzystał - celem "częściowego przynajmniej zaspokojenia" pretensji - ze swych uprawnień zastawnika, zwłaszcza że całe przedsiębiorstwo (wraz z objętymi zastawem maszynami i urządzeniami) zostało przejęte w toku postępowania upadłościowego początkowo z dniem 1.VII.1949 r. "prewencyjnie", a następnie z dniem 13.III.1952 r. ostatecznie przez Państwo na podstawie ustawy z dnia 3.I.1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.). Nie zwalnia to jednak pozwanego od jego "zobowiązania wekslowego, będącego zobowiązaniem osobistym".W rewizji pozwany zarzucił: a) nieważność postępowania wobec wyłączenia (z chwilą ogłoszenia upadłości pozwanego) drogi postępowania sądowego do dochodzenia zapłaty spornej sumy wekslowej w związku z art. 59 i 150 pr. upadł. oraz art. 207 d. k.p.c., b) wadliwość ustalenia - wobec nieprzeprowadzenia zgłoszonego dowodu z akt Komisji do Spraw Upaństwowienia w S. sygn. A 16/47 - co do przejścia przedmiotu zastawu (z którego powód miał "prawo i obowiązek zaspokojenia się") na własność Państwa, c) przedawnienie roszczenia na podstawie art. 113 p.o.p.c. z 1950 r., skoro z chwilą wydania nakazu zapłaty w dniu 10.V.1949 r. powstał tytuł egzekucyjny i z tym dniem rozpoczął się bieg terminu przedawnienia oraz d) naruszenie art. 5 k.c. na skutek nieuwzględnienia okoliczności, które doprowadziły do dewastacji przedsiębiorstwa. Skarżący wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Na zabezpieczenie wierzytelności Banku Handlowego Spółka Akcyjna w W. z umowy rachunku bieżącego z 26.VII.1948 r. - w związku z udzieleniem pozwanemu kredytu dyskontowego w wysokości 3.000.000 zł w d. walucie - pozwany złożył wystawiony przez siebie weksel własny in blanco oraz ustanowił, z powołaniem się na art. 507 i nast. k.h., zastaw na maszynach i urządzeniach swego przedsiębiorstwa, tj. Fabryki Wyrobów Drzewnych w B., pozostawiając je za zgodą Banku w swym posiadaniu. Następnym uprawnionym posiadaczem weksla na podstawie indosu in blanco został powód, który uzyskał, po uzupełnieniu weksla, nieprawomocny nakaz zapłaty spornej sumy wekslowej. O wydanie powyższego nakazu powód wystąpił po ogłoszeniu upadłości pozwanego.Skoro jednak tę samą wierzytelność (z umowy rachunku bieżącego - por. art. 533-541 k.h. z 1934 r. i art. 46 pr. upadł.) powód zgłosił sędziemu-komisarzowi w trybie art. 150 pr. upadł., to dalsze prowadzenie procesu stało się niedopuszczalne i nie mogłoby ono doprowadzić do wydania zaskarżonego wyroku, gdyby nie uprzednie prawomocne umorzenie postępowania upadłościowego przed ustaleniem listy wierzytelności (art. 153 i 170 pr. upadł.). Z chwilą prawomocnego umorzenia postępowania upadłościowego odpadły przeszkody do dalszego prowadzenia nie zakończonych przeciwko pozwanemu procesów również co do wierzytelności zgłoszonych przez wierzyciela upadłościowego (por. art. 220 i 221 § 2 pr. upadł.). Proces wszczęty przeciwko upadłemu przed ogłoszeniem upadłości będzie prowadzony również po jej ogłoszeniu: a) co do mienia objętego masą upadłości przeciwko syndykowi masy upadłości (art. 59 i 61 pr. upadł.), b) co do innego mienia przeciwko upadłemu (por. także art. 60 pr. upadł.).Po ogłoszeniu upadłości wierzyciel, który chce uczestniczyć w czynnościach postępowania upadłościowego (do udziału w których niezbędne jest ustalenie wierzytelności), a przede wszystkim w podziale funduszów masy (art. 202 pr. upadł.) i innych, zgłasza swą wierzytelność sędziemu-komisarzowi na podstawie art. 150 pr. upadł. W tym wypadku jest to droga wyłączna. Mylne wybranie drogi procesu jest obraniem jedynie niewłaściwego trybu postępowania, nie stanowi ono jednak o niedopuszczalności drogi sądowej, a w następstwie - o nieważności postępowania w sprawie (por. art. 201 k.p.c. w zw. z art. 67 pr. upadł.). Mylnie wniesiony pozew sąd procesowy przekaże sędziemu-komisarzowi, natomiast nie może on pozwu odrzucić bez naruszenia art. 207 d. k.p.c. Wierzyciel, który nie chce uczestniczyć w czynnościach upadłościowego postępowania, wymagających uprzedniego ustalenia wierzytelności, może po ogłoszeniu upadłości wszcząć proces również co do mienia wchodzącego w skład masy upadłości, pozywając jej syndyka, a co do innego mienia może wystąpić bezpośrednio przeciwko upadłemu.2. Dłużnik odpowiada wobec wierzyciela całym swoim majątkiem, a nie tylko rzeczami, obciążonymi zastawem lub hipoteką (równoczesna odpowiedzialność osobista i rzeczowa). Wobec powoda legitymującego się nabyciem weksla przez indos pozwany wystawca weksla własnego odpowiada jak dłużnik, a ponadto z prawem podniesienia zarzutów opartych na stosunku osobistym z wierzycielem, jeżeli wierzyciel indosował na powoda weksel in blanco przed jego uzupełnieniem stosownie do porozumienia określonego umową rachunku bieżącego (art. 10 pr. weksl.). Powód jest zatem uprawniony kierować egzekucję do całego majątku pozwanego, a nie wyłącznie do ruchomości zastawionych, choćby nawet zastaw był przeniesiony na powoda z zachowaniem art. 259 pr. rzecz., zastawca bowiem będący dłużnikiem ma obowiązek świadczenia jak każdy dłużnik (a nie wyłącznie jak zastawca) i odpowiada za dług jak dłużnik, a nie tylko z przedmiotu zastawu.3. Powód dochodzi roszczenia z weksla. Wniesienie pozwu przerwało bieg przedawnienia (art. 71 pr. weksl. w zw. z art. 280 k.z. i art. XIX przep. wprow. p.o.p.c.), do którego od dnia 1.X.1950 r. stosowały się cyt. przepisy ogólne.Zgodnie z art. 112 § 2 p.o.p.c. przedawnienie przerwane przez czynność, jak w sprawie niniejszej, przed sądem nie zaczynało biec na nowo, dopóki postępowanie nie zostało zakończone. Wydanie nieprawomocnego wekslowego nakazu zapłaty, mimo że był on i jest tytułem egzekucyjnym (art. 459 § 1 w zw. z art. 534 pkt 1 d. k.p.c., art. 492 i 777 k.p.c.), nie stanowiło początku biegu przedawnienia z art. 113 p.o.p.c. Dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w wymienionym wyżej przepisie stosował się do sytuacji, gdy tytuł egzekucyjny kończył postępowanie w sprawie (a nie tylko w danej instancji lub w danym stadium postępowania), gdy zatem był on orzeczeniem prawomocnym.Sporny nakaz zapłaty dotychczas się nie uprawomocnił, od dnia zaś 1.I.1965 r. do biegu przedawnienia spornego roszczenia stosuje się przepisy kodeksu cywilnego (art. XXXV przep. wprow. k.c.). Dochodzone roszczenie nie jest przedawnione, choćby się nawet zajęło stanowisko, że do roszczeń wekslowych podlegających przedawnieniu z art. 70 pr. weksl. stosują się przepisy prawa cywilnego o terminach przedawnienia od chwili prawomocnego zakończenia postępowania.4. Brak również było podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 3 p.o.p.c. (art. 5 k.c.), opartego wyłącznie na "dewastacji" przedsiębiorstwa pozwanego przez tymczasowo ustanowionych zarządców w okresie przed ogłoszeniem upadłości. Powód ani jego poprzednicy prawni w zarządzie tym nie uczestniczyli, dochodzone roszczenie wywodzą z weksla nabytego od wierzyciela skarżącego, który również żadnego udziału w sprawowaniu zarządu fabryką nie miał, przeciwnie, udzielił on pozwanemu - dla umożliwienia mu dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa - kredytu zabezpieczonego zastawem na urządzeniach fabryki, przejętej następnie przez państwo w trybie ustawy z dnia 3.I.1946 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.). Pod kątem powołanego przepisu wymaga jednak rozważenia okoliczność wynikająca ze szczególnej zwłoki w doręczeniu pozwanemu nakazu zapłaty i jej wpływ na sytuację skarżącego. Powód bądź jego poprzednicy prawni, po doręczeniu im w 1949 r. nakazu zapłaty natychmiast - wobec wydania na podstawie weksla - wykonalnego, żadnych kroków przeciwko pozwanemu, jak to wynika z akt sprawy, nie podjęli, a samo doręczenie nakazu przez sąd nastąpiło w 1965 r.Tak znaczny upływ czasu (licząc również od umorzenia postępowania upadłościowego w 1956 r.) w dalszym dochodzeniu przez wierzyciela jego pretensji, jeżeli nawet nie zachodzi przedawnienie roszczenia, nie może mieć znaczenia dla oceny zasadności tego roszczenia na podstawie cyt. art. 3 w zw. z art. XXVI p.o.p.c., przede wszystkim zaś ze względu na sytuację dłużnika. W tym też zakresie materiał procesowy wymaga uzupełnienia (przyczyn zwłoki, stanowiska pozwanego i in.) i ponownego rozważenia celem wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy (art. 368 pkt 3 k.p.c.).Z tego względu należało stosownie do art. 388 § 1 k.p.c. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.