III CRN 336/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Markowski. Sędziowie: F. Wesely, W. Kuryłowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Anny S. o stwierdzenie nabycia spadku po Pawle S., Stanisławie S., Antonim Sz. i Władysławie Sz., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Tomaszowie Maz. z dnia 27 kwietnia 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku po Władysławie Sz. (pkt IV sentencji) i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Tomaszowie Mazowieckim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Powiatowy stwierdził w pkt IV prawo do spadku po zmarłym w 1957 r. Władysławie Sz. na rzecz jego żony i dzieci z zaznaczeniem, że stwierdzenie to "nie dotyczy jednak gospodarstwa rolnego pozostałego po zmarłym, którego żaden z tych spadkobierców nie dziedziczy".Postanowienie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną z dnia 25.VIII.1967 r. Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie art. 1063 § 1 k.c. i art. 677 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, w szczególności wobec niewskazania w sentencji postanowienia, że pozostałe w spadku gospodarstwo rolne dziedziczy Skarb Państwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1063 § 1 k.c. gospodarstwo rolne, którego z braku warunków przewidzianych do dziedziczenia gospodarstw rolnych nie dziedziczy ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych z ustawy do dziedziczenia, przypada "Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu" (art. 1063 § 1 k.c.). Wyraz temu daje sąd spadku w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 677 k.p.c., art. 1066 k.c.). Wyłącznie negatywnego orzeczenia, że powołani do spadku spadkobiercy nie dziedziczą gospodarstwa rolnego, ustawa nie przewiduje, wynikającego zaś z cytowanych przepisów obowiązku wskazania spadkobiercy dziedziczącego gospodarstwo rolne nie może zastąpić przesłanie odpisu orzeczenia do prezydium właściwej rady narodowej w celu wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia gospodarstwa spadkowego przez Skarb Państwa.Stanowisko Sądu Powiatowego w tym przedmiocie nie uwzględnia art. 677 k.p.c. stanowiącego, że sąd stwierdził nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. Przepis ten wyraźnie nakazuje sądowi konkretne wymienienie wszystkich spadkobierców nabywających spadek i nie daje podstawy do odsyłania spadkobiercy nie wymienionego we wniosku na drogę odrębnego postępowania.Podkreślić ponadto należy, że Sąd Powiatowy nie wyjaśnił dokładnie, czy i jakie gospodarstwo rolne pozostało w spadku po Władysławie Sz., gdyż ani ze złożonych zaświadczeń władzy administracyjnej, ani z zapewnienia spadkowego jasno to nie wynika.W aktach sprawy znajduje się notatka urzędowa, sporządzona 14.VI.1967 r. (a zatem przeszło w 2 lata po wydaniu zaskarżonego postanowienia), z której wynika, że po spadkodawcy, Władysławie Sz. pozostał udział w gospodarstwie rolnym wchodzącym w skład spadku po jego ojcu, Stanisławie Sz., i że tę część gospodarstwa użytkuje od szeregu lat wdowa, Julianna Sz. W aktach znajduje się również zaświadczenie Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej z 16.I.1965 r., że Julianna Sz. opłaca podatek gruntowy od gospodarstwa o obszarze 1,81 ha. W świetle więc powyższego poglądu Sądu Powiatowego że żaden ze spadkobierców po Władysławie Sz. nie odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, budzi istotne zastrzeżenia.Niewyjaśnienie należyte kwestii, kto dziedziczy gospodarstwo rolne pozostałe w spadku po Władysławie Sz., oraz niewydanie w tym przedmiocie konkretnego orzeczenia, które by wymieniało spadkobiercę dziedziczącego to gospodarstwo lub udział w nim, narusza cytowany wyżej przepis oraz interes PRL w prawidłowym uregulowaniu sytuacji prawnej gospodarstw rolnych jako jednego z czynników polityki gospodarczej państwa, wobec czego należało orzec jak w sentencji (art. 421 § 2 i 422 § 2 k.p.c.).