III PZP 38/67

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leona G. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Górniczych w R. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 28 lipca 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy objęte jest powagą rzeczy osądzonej negatywne rozstrzygnięcie w części roszczenia (o rentę uzupełniającą) w przypadku, gdy ponownym powództwem bazującym jednak na odmiennej niż w pierwszym procesie okoliczności faktycznej - powód dochodzi świadczeń dalszych (renty dodatkowej) za okres poprzedzający datę zamknięcia rozprawy w pierwszej sprawie?"uchwalił odpowiedź przeczącą na powyższe pytanie.Uzasadnienie faktycznePowód w dniu 1.VII.1952 r. doznał wypadku w czasie zatrudnienia w pozwanym Przedsiębiorstwie. W dniu 11.VIII.1961 r. wniósł przeciw temu Przedsiębiorstwu powództwo o odszkodowanie, żądając zasądzenia 20.000 zł zadośćuczynienia za krzywdę i cierpienia wynikłe z następstw tego wypadku i 15.000 zł "pokrycia strat na zarobku za okres ubiegły". W pozwie zamieszczono zapowiedź dodatkowego "wyspecyfikowania" utraconych zarobków przez pełnomocnika powoda.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 27.III.1963 r. oddalił powyższe powództwo, nie dopatrzywszy się naruszenia przez pozwane Przedsiębiorstwo przepisów bhp. Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy dnia 13.XIII.1963 r. uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Bytomiu do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia postępowania dowodowego.Powód pismem procesowym, które wpłynęło do tego Sądu w dniu 15.II.1965 r., podwyższył żądanie pozwu do 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia, zgłosił także żądanie zasądzenia renty wyrównawczej za okres od dnia 1.I.1953 r. do końca 1956 r. po 500 zł miesięcznie i na przyszłość po 2.453 zł miesięcznie. Sąd Powiatowy przekazał więc sprawę - ze względu na wartość przedmiotu sporu - Sądowi Wojewódzkiemu, który na podstawie uzupełnionego postępowania dowodowego wyrokiem z dnia 7.II.1966 r. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powoda zadośćuczynienie i rentę wyrównawczą za okres od dnia 9 sierpnia 1956 r. na przyszłość, przypisując powodowi przyczynienie się w 25% do wypadku. Sąd Wojewódzki uznał, że roszczenie o rentę za okres do dnia 9 sierpnia 1956 r. uległo pięcioletniemu przedawnieniu z art. 282 k.z.W uzupełnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki obliczył rentę uzupełniającą na podstawie zarobków powoda przed wypadkiem w zestawieniu z rentą pobieraną w ZUS.Na skutek rewizji pozwanego Przedsiębiorstwa Sąd Najwyższy dnia 8.IX.1966 r. zmienił powyższy wyrok przez obniżenie zasądzonego zadośćuczynienia i zasądzonej renty uznawszy, że powód w 50% przyczynił się do wypadku.W dniu 12.X.1966 r. powód wystąpił do Sądu Powiatowego w Katowicach z żądaniem zasądzenia dodatkowego od pozwanego Przedsiębiorstwa renty po 500 zł miesięcznie od dnia 11.X.1961 r. twierdząc, że taka renta stanowiłaby wyrównanie połowy wydatków związanych z koniecznością korzystania - wskutek zupełnej nieporadności wynikłej z inwalidztwa I grupy w następstwie wspomnianego wypadku w zatrudnieniu - z opieki innej osoby.Sąd Powiatowy w Katowicach wyrokiem z dnia 17.IV.1967 r. uwzględnił powyższe żądanie uznawszy, że w poprzednim procesie nie było ono objęte przedmiotem sporu, aczkolwiek już w poprzednim pozwie powód twierdził, że wskutek złamania kręgosłupa w następstwie wypadku w zatrudnieniu nie potrafi chodzić i porusza się tylko na wózku. Jednakże rozstrzygnięcie poprzedniego procesu nie dotyczyło zwiększonych potrzeb i nawet w uzasadnieniu tych rozstrzygnięć nie ma mowy o zwiększeniu się tych potrzeb i konieczności korzystania z opieki innej osoby.Pozwane Przedsiębiorstwo w rewizji ponownie podniosło zarzut prawomocnego osądzenia sprawy, w poprzednim procesie (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.), wobec czego Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Sąd Wojewódzki zaznaczył, że "wydaje się", iż w obydwóch sprawach zachodzi poza tożsamością stron - tożsamość roszczeń procesowych, z tym, że w drugiej sprawie - będące przedmiotem rozpoznania roszczenie (rentowe) jest zindywidualizowane w sposób bardziej konkretny i wyraźny okolicznością faktyczną, którą domniemywać jedynie można było w materiale procesowym pierwszej sprawy.Sąd Najwyższy udzielił odmownej odpowiedzi na pytanie, przedstawione do rozstrzygnięcia przez Sąd Wojewódzki z następujących przyczyn.W poprzednim procesie nie oddalono roszczenia powoda o rentę mającą wyrównać koszty z korzystania przez niego z opieki innej osoby i powód w poprzednim procesie nie żądał zasądzenia takiej renty. Jeśliby w poprzednim procesie Sąd mógł przyznać powodowi taką rentę orzekając ponad żądanie powoda (art. 321 § 2 i 475 § 1 k.p.c.), to i wówczas oddalenie w poprzednim procesie części powództwa o rentę, nie obejmującą wyrównania wspomnianych kosztów wynikłych z nieporadności powoda, nie stanowiłoby oddalenia roszczenia powoda nie zgłoszonego w owym poprzednim procesie w żądaniu powoda lub przekraczającego jego zakres. Sąd Najwyższy wyjaśnił już to w uchwale Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych tego Sądu z dnia 30.V.1966 r. III PZP 15/66 (OSNCP 1966/12/204). Wbrew mniemaniu, wyrażonemu w uzasadnieniu pytania przedstawionego w niniejszej sprawie Sądowi Najwyższemu, także w glosie do tej uchwały prof. dr W. Siedlecki słusznie wywiódł (OSPiKA 1967, poz. C 212), że "jeżeli (...) sąd ograniczył się jedynie do zbadania roszczenia w tej jego postaci, w jakiej ono zostało zgłoszone przez powoda, a więc do zbadania tylko jego roszczenia procesowego, to tylko w tym zakresie wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej i nic nie stoi na przeszkodzie wydania rozstrzygnięcia co do innych roszczeń wynikających z tych samych faktów (...) w razie wytoczenia nowego powództwa przez powoda o te właśnie roszczenia".