III CR 356/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca).Sędziowie: J. Ignatowicz, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edmunda S. przeciwko małoletnim Aleksandrowi i Magdalenie S., działającym przez matkę Izabelę S., o obniżenie renty alimentacyjnej, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 1965 r. uchylił zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 29 maja 1965 r. i przekazał sprawę temu Sądowi Powiatowemu w celu nadania biegu rewizji pozwanych.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Poznaniu orzeczeniem z dnia 24 marca 1965 r. obniżył rentę alimentacyjną zasądzoną na rzecz małoletnich pozwanych wyrokiem Sądu Powiatowego dla m. Poznania.Od wyroku Sądu Powiatowego obniżającego alimenty pozwani wnieśli rewizję.Sąd Powiatowy dla m. Poznania postanowieniem z dnia 29 maja 1965 r. rewizję odrzucił na tej podstawie, że małoletni pozwani nie uiścili w terminie opłaty sądowej od rewizji. Sąd Powiatowy zajął stanowisko, że pozwani nie są stroną dochodzącą alimentów, wobec czego nie mogą oni korzystać z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych.Stanowisko Sądu Powiatowego podzielił Sąd Wojewódzki, oddalając zaskarżonym postanowieniem zażalenie pozwanych.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Poznania z dnia 29 maja 1965 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sądy obu instancji reprezentują pogląd, że małoletni pozwani nie mogą być uznani za "stronę dochodzącą roszczeń alimentacyjnych" (art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c.), skoro nie dochodzili należności alimentacyjnych, a jedynie bronili się przed żądaniem powoda, zmierzającym do obniżenia obowiązku alimentacyjnego.Słusznie zarzuca w rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości, że stanowisko obu sądów opiera się w tym względzie na wykładni ściśle formalno-gramatycznej przepisu art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie wzięto natomiast pod uwagę, że zakres pojęcia "dochodzić" należy ujmować szeroko.Niewątpliwie strona uprawniona do alimentacji, zgłaszając w postępowaniu sądowym służącą jej pretensję alimentacyjną, "dochodzi" tym samym swego roszczenia. Strona taka działa w omawianym wypadku czynnie. Nie można jednak zacieśniać pojęcia "dochodzić" wyłącznie do tej czynnej postawy strony, przejawiającej się w wytoczeniu powództwa alimentacyjnego. Nieraz pod pojęciem "dochodzić" kryć się może bierna opozycja osoby uprawnionej do alimentacji, tego zaś rodzaju postawa świadczyć będzie o "dochodzeniu" pretensji wówczas, gdy strona uprawniona do alimentacji, w procesie wytoczonym przeciwko niej o obniżenie alimentów, broni się przed tym obniżeniem i dąży, aby wysokość alimentów nie uległa zmianie na jej niekorzyść. W takim procesie osoba uprawniona do alimentacji a będąca w konkretnym wypadku stroną pozwaną, przez swoje twierdzenia, pisma procesowe oraz zaskarżenie niekorzystnych dla niej orzeczeń sądowych, daje świadomy wyraz swej woli, że obniżenie alimentów jest w konkretnych okolicznościach niczym nie uzasadnione i bezpodstawne. Te formy działania osoby uprawnionej do alimentacji, przejawiające się w procesie cywilnym również w postaci wniesienia skargi rewizyjnej, są niczym innym jak "dochodzeniem" przez stronę uprawnioną tego, aby alimenty, jakie otrzymywała, pozostały w dotychczasowej wysokości.W konsekwencji stwierdzić należy, że wbrew mniemaniu Sądów obu instancji pozwani, wnosząc skargę rewizyjną od wyroku obniżającego zasądzone na ich rzecz alimenty, powinni korzystać - w świetle prawidłowej wykładni art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. - z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z tym zażądanie od pozwanych opłat oraz odrzucenie wniesionej przez nich rewizji z powodu ich nieuiszczenia stanowi wyraźne naruszenie cytowanego przepisu art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c.Stanowisko to zgodne jest z samą istotą i celem, jakiemu ma służyć dyspozycja art. 111 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zamiarem prawodawcy było szczególne uprzywilejowanie osób uprawnionych do alimentacji. To uprzywilejowanie przejawia się m.in. w zwolnieniu tych osób od obowiązku uiszczenia opłat sądowych. W ten sposób prawodawca, odstępując od ogólnej zasady pobierania z góry od stron należnych opłat sądowych, dał tym samym wyraz swej woli, aby maksymalnie ułatwić osobom uprawnionym do alimentacji uzyskanie od osób zobowiązanych należności, zapewniających osobom uprawnionym niezbędne środki utrzymania, i że ten wzgląd musi być ważniejszy od względów natury fiskalnej.Z punktu widzenia uzyskania przez osobę uprawnioną do alimentacji od osoby zobowiązanej potrzebnych środków utrzymania, jest zupełnie obojętne, czy osoba uprawniona do alimentacji żąda w sposób czynny należnych jej alimentów, czy też w sposób bierny broni się przed ich obniżeniem. Albowiem zarówno w jednym, jak i w drugim wypadku realizuje ona podstawowe swe prawo do alimentacji, a zatem w obu tych wypadkach powinna korzystać z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Oba zaś te stany faktyczne mieszczą się w określeniu "dochodzenie" rozumianym sensu largo.Z powyższych względów oba zaskarżone postanowienia należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu dla m. Poznania w celu nadania biegu rewizji pozwanych.