III CZP 47/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Policzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Skarbu Państwa o wpis hipoteki, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 30 marca 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sąd rewizyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym sprawy rozpoznawane w I instancji przez państwowe biuro notarialne na podstawie przepisów art. 30 i nast. dekretu z 11.X.1946 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 320) oraz ustawy z dnia 16.XI.1964 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 278) o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenie ksiąg wieczystych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Rewizje od postanowień państwowych biur notarialnych w sprawach objętych ustawą z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278) rozpoznaje sąd wojewódzki na rozprawie z wyjątkiem wypadków wymienionych w art. 375 i 376 k.p.c. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne, aczkolwiek dotyczy tylko kwestii rozpoznania rewizji od postanowień państwowych biur notarialnych w sprawach przekazanych tym biurom na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278), ma zasięg o wiele szerszy. Wiąże się ono bowiem z wykładnią art. 514 i 518 w związku z art. 13 § 2 i art. 375-377 k.p.c., a więc z zagadnieniem, czy w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym rewizję od postanowień orzekających co do istoty sprawy (art. 518 k.p.c.) rozpoznaje sąd rewizyjny zawsze na rozprawie, czy też i do tego postępowania stosuje się normę art. 514 k.p.c., w myśl której rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie, w innych zaś wypadkach wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu.Zagadnienie trybu rozpoznawania spraw w postępowaniu niespornym przez sąd drugiej instancji budziło już wątpliwości na tle art. 25 k.p.n., przy czym wypowiadano pogląd, że przepis art. 25 k.p.n. reguluje postępowanie w obu instancjach, że zatem sąd rewizyjny może rozpoznać rewizję w postępowaniu niespornym bez wyznaczenia rozprawy, jeżeli przepis szczególny regulujący postępowanie niesporne nie stanowi inaczej (glosa B. Dobrzyńskiego i J. Witeckiego do orzeczenia C 487/49, PiP nr 1/50, oraz K. Lipiński i J. Pietrzykowski - Komentarz do k.p.n.).Poglądu tego nie można podzielić obecnie w świetle przepisów nowego kodeksu postępowania cywilnego. Nowy kodeks przyjmuje wprawdzie, jeśli chodzi o tryb rozpoznawania spraw w postępowaniu procesowym oraz w postępowaniu nieprocesowym, podobną zasadę, jaką przewidywał kodeks postępowania cywilnego oraz kodeks postępowania niespornego, obowiązujące do 1 stycznia 1965 r. (a więc że w postępowaniu procesowym regułą jest rozpoznawanie spraw na rozprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a w postępowaniu nieprocesowym rozprawa odbywa się tylko w wypadkach wskazanych w ustawie), jednakże szereg momentów wskazuje na to, że zasada ta odnosi się tylko do postępowania przed pierwszą instancją.Przede wszystkim istotne znaczenie ma tutaj fakt włączenia przez ustawodawcę do nowego kodeksu cywilnego również postępowania nieprocesowego, regulowanego przedtem przez k.p.c. i szereg przepisów szczególnych, oraz poddanie tego postępowania głównym założeniom i zasadom kodeksu. Znalazło to swój wyraz w wyodrębnionym w tytule wstępnym przepisów ogólnych, które mają zastosowanie do obu postępowań. Na dążenie ustawodawcy do ujednolicenia różnych rodzajów postępowania wskazuje również treść art. 13 § 2 k.p.c., w myśl którego przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowania unormowanych w kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zasadą zaś postępowania procesowego jest rozpoznawanie rewizji na rozprawie. Od tej zasady kodeks przewiduje tylko jeden wyjątek w art. 376 k.p.c., a mianowicie jeśli chodzi o nieważność postępowania. W tym bowiem wypadku w grę wchodzi jedynie ocena dotycząca kwestii czysto prawnej, która nie wymaga uczestnictwa stron. Jednakże również i w tym wypadku ocena, czy kwestię tę należy rozpoznać na rozprawie, czy też na posiedzeniu niejawnym, pozostawiona jest ocenie sądu rewizyjnego w zależności od okoliczności konkretnej sprawy.Poza tym sąd rewizyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuca rewizję, jeżeli uległa ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji (art. 375 k.p.c.).Przedstawiona zasada dotycząca trybu rozpoznawania rewizji odnosi się w pełni - poprzez art. 13 § 2 k.p.c. - do postępowania nieprocesowego. Przyjęta bowiem w kodeksie konstrukcja ujednolicenia zasad postępowania przy uwzględnieniu pewnych odrębności, jakie wynikają z charakteru spraw poddanych rozpoznawaniu w trybie postępowania nieprocesowego, uzasadnia stosowanie wykładni ścieśniającej przepisów dotyczących rozważanego zagadnienia, w szczególności art. 514 k.p.c. w tym sensie, że przepis ten odnosi się tylko do postępowania przed pierwszą instancją.Zauważyć ponadto należy, że w świetle przedstawionych zasad odmienny wniosek musiałby wynikać z wyraźnego przepisu kodeksu. Przepisu takiego jednak kodeks nie zawiera.Również wykładnia systematyczna przepisów kodeksu potwierdza przyjęty w niniejszej uchwale pogląd. Odpowiednikiem bowiem art. 514 k.p.c. jest w postępowaniu procesowym art. 148 k.p.c., który, co nie może ulegać wątpliwości, dotyczy postępowania przed pierwszą instancją.Nie można również pominąć systematyki przepisów ogólnych księgi drugiej kodeksu, art. 506 i następnych oraz usytuowania w tych przepisach normy art. 514 k.p.c. Z systematyki tych przepisów wynika zaś, że zasada dotycząca trybu postępowania została zamieszczona wśród przepisów odnoszących się do pierwszej instancji.Istotna jest również dla rozważanego zagadnienia okoliczność, że brak jest uzasadnionych społecznych racji, które by mogły przemawiać za stosowaniem jakichkolwiek ograniczeń co do trybu rozpoznawania rewizji do spraw poddanych postępowaniu nieprocesowemu tylko dlatego, że w pierwszej instancji sprawy te nie były rozpoznawane na rozprawie. Przeciwnie, względy te, a w szczególności danie możności uczestnikom postępowania wnoszącym rewizję oraz ich przeciwnikom wypowiedzenia się oraz umożliwienia sądowi rewizyjnemu, jako ostatniej instancji, wszechstronnego rozważenia i zbadania istotnych okoliczności sprawy oraz wyjaśnienia rzeczywistych stosunków faktycznych i prawnych, wskazują na niezbędność rozprawy.Przedstawione wyżej stanowisko wyznacza tym samym również odpowiedź na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie dotyczące rozpoznawania rewizji od postanowień państwowych biur notarialnych w sprawach objętych ustawą z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu tym biurom prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz. U. Nr 41, poz. 278). W myśl art. 6 § 1 tej ustawy środki odwoławcze od postanowień i zarządzeń państwowych biur notarialnych w sprawach objętych ustawą oraz od dokonanych przez te biura wpisów w księgach wieczystych rozpoznaje sąd wojewódzki.W sytuacji więc, w której na podstawie przepisów dekretu z dnia 11.X.1946 r. o prawie o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320; zmiana Dz. U. z 1950 r. Nr 38, poz. 349), utrzymanego w mocy przez art. VII pkt 3 przep. wpr. k.p.c., przysługuje rewizja, rewizję tę rozpoznaje sąd wojewódzki na rozprawie z wyjątkiem wypadków, o których była mowa wyżej, a wymienionych w art. 375 i 376 k.p.c.