III CZP 34/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: K. Piasecki, S. Rudnicki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefa W. i Heleny W. z udziałem Skarbu Państwa - Zarząd Gospodarki Terenami w R., Stanisławy G., Jolanty W. i Mieczysława G. o wpis prawa własności budynku po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Radomiu postanowieniem z dnia 14 maja 1981 r. sygn. akt I Cr 75/81 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy wniesienie rewizji przeciwko dokonanemu w księdze wieczystej wpisowi stwarza obowiązek sporządzenia uzasadnienia wpisu przez państwowe biuro notarialne?"powziął następującą uchwałę:Wniesienie rewizji przeciwko dokonanemu wpisowi w księdze wieczystej nie stwarza obowiązku sporządzenia uzasadnienia wpisu przez państwowe biuro notarialne. Uzasadnienie faktyczneW uchwale Całej Izby Cywilnej z dnia 28.XI.1959 r. I CO 36/59 (OSPiKA z 1960 r., poz. 248) Sąd Najwyższy rozważał zagadnienie, czy w świetle art. 47 i 51 pr. o ks. wiecz. w związku z art. 56 tego prawa i art. 32 § 3 k.p.n. postanowienie sądu powiatowego zarządzające wpis do księgi wieczystej powinno być uzasadnione z urzędu. W uchwale tej Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "sąd powiatowy nie uzasadnia postanowień uwzględniających wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej". Powyższa uchwała wydana została w odmiennym stanie prawnym, w którym sąd prowadzący księgę wieczystą dokonywał wpisu na podstawie postanowienia zarządzającego wpis (art. 53 § 1 pr. o ks. wiecz.). Wątpliwości, które doprowadziły do wydania powyższej uchwały, dotyczyły obowiązku uzasadnienia tego właśnie postanowienia.Obecny stan prawny różni się w omawianym przedmiocie co najmniej w trzech kierunkach. Po pierwsze - zniesiony został obowiązek wydawania uprzedniego postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu (art. 8 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych - Dz. U. Nr 41, poz. 278). Począwszy od dnia 21.XII.1964 r. państwowe biuro notarialne dokonuje wpisu w księdze wieczystej na podstawie wniosku i dołączonych do niego dokumentów. Po drugie - z dniem 1.I.1965 r. uchylony został kodeks postępowania niespornego, a przepisy o postępowaniu nieprocesowym objęte zostały przez kodeks postępowania cywilnego. Po trzecie - prowadzenie ksiąg wieczystych powierzone zostało państwowym biurom notarialnym. Powyższe zmiany nasunęły Sądowi Wojewódzkiemu wątpliwości, czy w zmienionym stanie prawnym państwowe biuro notarialne powinno uzasadniać wpis, przeciwko któremu wniesiona została rewizja. Jakkolwiek cytowana uchwała Sądu Najwyższego zagadnienia tego bezpośrednio nie dotyczy, to jednak jej nadzwyczaj wnikliwe i wszechstronne uzasadnienie, oparte na szczegółowych argumentach natury historycznej, celowościowej i systemowej, zachowało w znacznej części walor także i w obecnym stanie prawnym.Punktem wyjścia rozważań w tej sprawie musi być pytanie, jaki jest stosunek do kodeksu postępowania cywilnego przepisów prawa o księgach wieczystych i ustawy z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych. W grę wchodzą dwie możliwości: albo wspomniane przepisy mają charakter unormowań szczególnych w stosunku do kodeksowych, stanowiąc wyjątki od nich, albo stanowią samodzielne uregulowanie, które dopuszcza pomocnicze stosowanie norm kodeksowych tylko w celu uzupełnienia niezbędnych luk bądź w drodze wykładni przez analogię, bądź wprost, jeżeli np. wspomniane przepisy przewidują rewizję lub zażalenie, nie regulując odrębnie postępowania rewizyjnego lub zażaleniowego.Przeciwko nadrzędności unormowań kodeksowych przemawia kompleksowy charakter regulacji postępowania przy prowadzeniu ksiąg wieczystych, uzasadniony swoją specyfiką, oraz jego odrębność, podkreślona bardzo mocno przez pozostawienie postępowania przy zakładaniu i prowadzeniu ksiąg wieczystych poza nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego dokonaną w 1964 r., która ocaliła w jednej ustawie dotychczasowe postępowanie sporne i niesporne, uchylając jednocześnie w art. IV przep. wprow. k.p.c. szereg przepisów o postępowaniu - według poprzedniej terminologii - niespornym, uregulowanym odrębnie.Dodatkowym argumentem na korzyść przyjętego zapatrywania jest uregulowanie niektórych spraw związanych z prowadzeniem ksiąg wieczystych przez państwowe biuro notarialne w odrębnej ustawie z dnia 16 listopada 1964 r., mającej także charakter uregulowania całościowego. Jak widać z powyższego, zmiany ustawowe, które nastąpiły po wydaniu przez Sąd Najwyższy powołanej na wstępie uchwały nadal nie uzasadniają wniosku, że kodeks postępowania cywilnego ma nadrzędny charakter w stosunku do przepisów o prowadzeniu ksiąg wieczystych. W dalszym ciągu zatem aktualne jest pytanie, czy przepisy te uregulowały sprawę wpisów w księgach wieczystych wyczerpująco, czy też unormowanie to posiada luki, które powinny być wypełnione w drodze zastosowania odpowiednich przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Istnienie luki należy odrzucić. Luka bowiem zachodziłaby wtedy, gdyby niezbędną przesłanką postępowania rewizyjnego było istnienie uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Otóż tak jest niewątpliwie, gdy chodzi o wyroki, postanowienia sądu i zarządzenia przewodniczącego; kodeks postępowania cywilnego wymaga bowiem w tych wypadkach sporządzenia uzasadnienia, i to nawet bez żądania, gdy wniesienie rewizji czy zażalenia następuje w ustawowym terminie (art. 328 § 1, 357 § 3, 362 i 13 § 2 oraz 517). Ustawa z dnia 16 listopada 1964 r. o przekazaniu państwowym biurom notarialnym prowadzenia ksiąg wieczystych stanowi w art. 5 ust. 3, że biuro zawiadamia o dokonanym wpisie strony oraz osoby, których prawa zostały wpisem dotknięte, podając w zawiadomieniu w skrócie istotną treść wpisu. Termin do wniesienia rewizji przeciwko dokonanemu wpisowi biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia; rewizję od dokonanego wpisu rozpoznaje Sąd Wojewódzki (art. 6 ust. 1).Jak widać, wymieniona ustawa uregulowała zagadnienie biegu terminu do wniesienia rewizji przeciwko wpisowi w księdze wieczystej inaczej, niż to czynią art. 371 i 519 k.p.c., które wiążą wniesienie rewizji z doręczeniem wyroku z uzasadnieniem lub z ogłoszeniem postanowienia. Nie ma więc podstaw do uznania, że przepisy te stosuje się odpowiednio w postępowaniu wieczysto-księgowym, nie zachodzi bowiem żadna luka wymagająca odwoływania się do nich.Nasuwa się pytanie, czy takie unormowanie nie utrudnia osobie zainteresowanej wniesienia rewizji. Otóż obawa taka nie byłaby uzasadniona. W odróżnieniu bowiem od orzeczeń sądowych podstawa wpisu wynika z treści księgi wieczystej, wniosku i dołączonych do niego dokumentów, a skoro księgi wieczyste są jawne i każdemu wolno je przeglądać z zachowaniem przepisów porządkowych (art. 13 pr. o ks. wiecz.), to brak uzasadnienia wpisu nie może być uważany za utrudnienie wniesienia rewizji, wręcz przeciwnie: w interesie osoby zamierzającej wnieść rewizję przeciwko dokonanemu wpisowi leży zapoznanie się z podstawą wpisu przez zaznajomienie się z treścią księgi wieczystej, tego zaś w postępowaniu wieczysto-księgowym z reguły nie mogłoby zastąpić sporządzenie uzasadnienia wpisu.Ta właśnie specyfika wpisu i wniesienia przeciw niemu rewizji tłumaczy odmienność rozwiązania przyjętego przez przepisy o prowadzeniu ksiąg wieczystych. Rozważania powyższe prowadzą zatem do wniosku, że obowiązek uzasadnienia wpisów w księdze wieczystej musiałaby opierać się na wyraźnym przepisie prawa, a skoro przepisu takiego brak, to jest to właśnie wynikiem odmiennego uregulowania tego zagadnienia przez przepisy o prowadzeniu ksiąg wieczystych. Uzasadnia to udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi negatywnej.