VI KZP 37/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: Z. Kubec, W. Ostrowski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego W., oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 30 lipca 1966 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w razie wydania wyroku i niesporządzenia uzasadnienia przez przewodniczącego rozprawy dopuszczalne jest sporządzenie uzasadnienia przez ławników oraz czy uzasadnienie takie ma walor prawny?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa nie wymaga, żeby uzasadnienie wyroku karnego wydanego w składzie kolegialnym musiała sporządzić tylko ściśle określona osoba spośród tego składu, który wydał wyrok. Stąd też możliwe jest sporządzenie uzasadnienia wyroku przez jednego z dwóch ławników, którzy brali udział w wydaniu wyroku wspólnie z sędzią zawodowym jako przewodniczącym.Przemawia za tym nie tylko fakt, że ławnik jest jednym z członków składu sądu, który brał udział w rozprawie, naradzie i wydaniu wyroku, lecz także przesłanka wynikająca z treści art. 2 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o ławnikach ludowych w sądach powszechnych (Dz. U. Nr 54, poz. 309) głosząca, że ławnicy w zakresie orzekania mają równe z sędziami uprawnienia i obowiązki.Samo sporządzenie uzasadnienia przez określoną osobę spośród składu kolegialnego nie ma jednak jeszcze znaczenia dokumentu wyjaśniającego motywy, którymi kierował się sąd, wydając wyrok o treści określonej w jego sentencji. Nabiera ono znaczenia prawnego dopiero wtedy, gdy zostanie podpisane w sposób przewidziany przez ustawę.Przepis art. 340 k.p.k. nie dopuszcza możliwości, aby uzasadnienie wyroku mogło być podpisane tylko przez dwóch ławników, którzy brali udział w jego wydaniu. Z tego względu uzasadnienie wyroku sporządzone przez jednego lub obu ławników, którzy brali udział w jego wydaniu, pozostanie dopóty tylko projektem, dopóki nie zostanie podpisane przez przewodniczącego składu kolegialnego lub - w razie zgłoszenia zdania odrębnego przez któregokolwiek z członków składu ławniczego - przez przewodniczącego i obu ławników. Dopiero więc z chwilą podpisania uzasadnienia wyroku wydanego w składzie kolegialnym z dwoma ławnikami w sposób wyżej wskazany uzasadnienie to uzyska znaczenie prawne.Jak już wspomniano, uzasadnienie wyroku, żeby mogło mieć znaczenie prawne, musi być podpisane w sposób przewidziany w art. 340 k.p.k. Zgodnie z dyspozycją § 1 tegoż artykułu uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu, nie wyłączając sędziego przegłosowanego. Dotyczy to oczywiście wypadku, gdy w sprawie orzekał kolegialny skład zawodowy.Podobna sytuacja zachodzi także wtedy, gdy zostało złożone, zdanie odrębne w sprawie sądzonej z udziałem sędziego zawodowego i dwóch ławników; wówczas uzasadnienie podpisują przewodniczący i obaj ławnicy.Według zaś treści § 2 art. 340 k.p.k. uzasadnienie wyroku w sprawach rozpoznawanych z udziałem dwóch ławników podpisuje tylko przewodniczący (inaczej, gdy sprawa była rozpatrywana przez dwóch sędziów zawodowych i trzech ławników stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 roku o zmianie przepisów postępowania karnego; wówczas uzasadnienie wyroku podpisuje sąd w pełnym składzie).Wspomniany wyżej przepis § 2 art. 340 k.p.k. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że uzasadnienie wyroku wydanego w składzie z udziałem dwóch ławników, nie podpisane przez przewodniczącego, nie ma znaczenia prawnego.Sprawę niepodpisania uzasadnienia wyroku przez osoby wymienione w przepisie art. 340 k.p.k. wyjaśniła już uchwała Całej Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1961 r. VI KO 85/60 (OSN 1962, zeszyt II, poz. 19).W świetle tej uchwały przedstawienie sądowi rewizyjnemu wraz z aktami sprawy wyroku z uzasadnieniem, która nie zostało podpisane w sposób przewidziany w art. 340 k.p.k., jest przedwczesne i powoduje zwrot akt sądowi pierwszej instancji dla uzupełnienia tego braku. W wypadku takim, według wspomnianej uchwały, istnieje dopiero projekt uzasadnienia, który wymaga albo uzupełnienia go niezbędnymi podpisami, albo zastąpienia go inną treścią, zgodną z wolą sądu wyrokującego i stwierdzoną właściwymi podpisami.Uchwała Całej Izby zaznacza też, że w razie nieuzyskania należycie podpisanego uzasadnienia wyroku brak jest zazwyczaj możności właściwej kontroli rewizyjnej zaskarżonego wyroku, to zaś powoduje z reguły uchylenie danego wyroku przez sąd rewizyjny.Wspomniana uchwała zawiera także wskazania, od jakiej daty biegnie termin do złożenia rewizji w razie przedsięwzięcia czynności zmierzających do uzupełnienia braków w zakresie podpisów.Stanowisko Całej Izby Karnej znajduje odbicie w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego, a mianowicie w wyroku z dnia 13 września 1962 r. IV K 422/62 (OSNKW 1963 r., z. 10, poz. 186) i w wyroku z dnia 4 lutego 1964 r. IV K 301/63 (OSNKW 1964 r., z. 12, poz. 177). Uznają one uzasadnienie wyroku za dokument sprawozdawczy, przedstawiający powody, którymi sąd się kierował przy rozstrzygnięciu sprawy.Z tego względu brak uzasadnienia wyroku nie stwarza przeszkody do rozpoznania sprawy w instancji rewizyjnej, chyba że brak ten w określonej sprawie udaremnia prawidłową kontrolę rewizyjną.Poglądowi takiemu Sąd Najwyższy dał wyraz w przytoczonym wyżej wyroku z dnia 4 lutego 1964 r. nr IV K 301/63, w którym stwierdził, że mimo braku uzasadnienia konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku I instancji nie zachodziła ze względu "na wyczerpująco przeprowadzony przewód sądowy i jednoznaczną wymowę zebranych dowodów".