III PO 42/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: W. Formański, J. Krzyżanowski (sprawozdawca), K. Piasecki, M. Piekarski, F. Szczepański, J. Szczerski.SentencjaSąd Najwyższy, po odczytaniu wniosku prokuratora Generalnej Prokuratury PRL i po rozpoznaniu wniosku zgłoszonego przez Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym i skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy przepisy działu III tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego (art. 459 i nast. k.p.c.), normujące postępowanie w sprawach o roszczenia pracowników, mają zastosowanie w sprawie, której przedmiotem jest roszczenie wynikające z przepisu art. 4 ust. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Sprawy o nawiązanie umowy o pracę na podstawie art. 4 ust. 2 dekretu z 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy podlegają rozpoznaniu w postępowaniu odrębnym przewidzianym w sprawach o roszczenia pracowników. Uzasadnienie faktyczneZgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21.IX.1962 r. III PO 3/62 (OSN z 1963 r. zesz. 3, poz. 50), w razie niewykonania przez zakład pracy obowiązku wynikającego z art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmianami) byłemu pracownikowi przysługuje roszczenie o zawarcie umowy i o odszkodowanie za czas niewykonywania pracy od chwili zgłoszenia się do pracy w terminie przewidzianym w powyższym przepisie.Przedstawione zagadnienie prawne jest wyrazem wątpliwości co do zasięgu działania przepisów działu III tytułu VII księgi pierwszej części pierwszej kodeksu postępowania cywilnego (art. 459 i nast. k.p.c.). Wątpliwości sprowadzają się do tego, czy przepisy cytowanego działu mają zastosowanie do roszczenia, o którym mowa w powołanej na wstępie uchwale Sądu Najwyższego. Zmierza ono do wyegzekwowania obowiązku zawarcia umowy o pracę, a więc nawiązania dopiero stosunku pracy i uzyskania płynących z tej umowy konsekwencji. Natomiast art. 459 § 1 k.p.c. przewiduje stosowanie przepisów tego działu do roszczeń pracowników "ze stosunku pracy". Powstaje więc wątpliwość, czy przepis ten dotyczy istniejącego jeszcze, czy także już rozwiązanego albo wygasłego stosunku umownego pracy.Aby udzielić odpowiedzi na postawione pytanie, konieczne jest uprzednie rozważenie, czy ustawodawca zamierzał ograniczyć zakres spraw, które mają być rozpoznawane w omawianym postępowaniu odrębnym, tylko do roszczeń pracowniczych mających źródło z istniejącym jeszcze lub rozwiązanym bądź wygasłym stosunku pracy (art. 459 § 1 k.p.c.), czy też intencją jego było objęcie zasięgiem tych przepisów wszelkich spraw, których przedmiotem jest dochodzenie przez obywatela jego prawa do pracy i uzyskania wynikającego z tej pracy wynagrodzenia, niezbędnego do utrzymania pracownika i jego rodziny.Wyodrębnienie w osobny dział postępowania w sprawach o roszczenia pracowników (a więc w sprawach, w których pracownik występuje jako powód) z jednoczesnym daleko idącym odformalizowaniem tego postępowania oraz dążeniem do jego przyśpieszenia, jak również z zapewnieniem pracownikowi (lub jego rodzinie) natychmiastowego uzyskania (w granicach jednomiesięcznego lub trzymiesięcznego wynagrodzenia) zasądzonego świadczenia (art. 476 k.p.c.) przy jednoczesnym również zagwarantowaniu najszerszej ochrony uprawnień pracowniczych w postępowaniu (art. 460 § 1 i 461 § 2 k.p.c.) - uzasadniają wniosek, że powyższe unormowanie zostało wprowadzone w interesie jak najszerszej grupy tych obywateli i ich rodzin, których głównym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę. Ustawodawca uczynił to w celu zapewnienia im utrzymania, konkretyzując w tym zakresie konstytucyjną zasadą prawa do zatrudnienia za wynagrodzeniem odpowiednim do pracy (art. 58 ust. 1 Konstytucji PRL).Aby ochrona tego prawa była pełna, nie może ona być ograniczona wyłącznie do ustabilizowania stosunków pracy już istniejących, lecz w równym co najmniej stopniu powinna zapewniać obywatelom - w określonych w ustawach wypadkach - możliwość zdobycia pracy przez stworzenie po stronie zakładu pracy obowiązku zatrudnienia obywatela. Brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek, które mogłyby usprawiedliwić odmienne traktowanie przez ustawodawcę roszczeń o wyegzekwowanie takiego obowiązku, mającego w konsekwencji zapewnić byt pracownikowi i jego rodzinie, od roszczeń z istniejącego już lub wygasłego stosunku pracy.Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z jego art. 1, normuje postępowanie "w sprawach ze stosunków z zakresu (...) prawa pracy" i w przepisach działu III używa różnych sformułowań do określenia przedmiotu tego postępowania odrębnego. Obok więc określenia "roszczenie pracownika ze stosunku pracy" w art. 459 § 1 k.p.c. w tytule działu III użyto szerszego określenia "spraw o roszczenia pracowników", a w art. 460 § 1 k.p.c. mowa jest o "uprawnieniach" pracowników.Oznaczenia te zakreślają szerokie ramy dla roszczeń pracowniczych objętych omawianym tu odrębnym trybem postępowania. Fakt, że wymieniony art. 459 k.p.c. w paragrafie drugim (zdanie końcowe) nakazuje rozpoznawanie w trybie przewidzianym w dziale III również spraw o świadczenia należące się członkom rodzin pracowników (i to świadczenia należne im osobiście, a nie z tytułu sukcesji po zmarłym pracowniku) świadczy o szerokim zasięgu omawianego odrębnego trybu postępowania.Odmienne stanowisko nie było uzasadnione w sytuacji, na tle której powstało zagadnienie prawne. Jak wynika bowiem z treści art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11), i co trafnie podkreślono w uchwale składu siedmiu sędziów SN z 21.IX.1962 r. III PO 3/62, w wypadku tym chodzi o "przyjęcie z powrotem" do pracy pracownika, a więc niejako o reaktywowanie wygasłej z mocy ustawy umowy o pracę, sam zaś obowiązek ponownego zatrudnienia wiąże się ściśle z poprzednio istniejącym stosunkiem pracy i zgłoszeniem przez pracownika gotowości dalszego wykonywania pracy.Przytoczone rozważania uzasadniają odpowiedź przytoczoną w sentencji uchwały.