III PO 15/63

UchwałaIzba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych1964-01-23

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy dla określenia podstawy wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy, za którego nie były opłacane składki ryczałtowe na ubezpieczenie społeczne, miarodajne są wyłącznie zarobki ustalone dla wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, czy też dopuszczalne jest oparcie podstawy wymiaru renty na innych danych?
Ratio decidendi
Dla określenia podstawy wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy, za którego nie były opłacane składki ryczałtowe na ubezpieczenie społeczne, miarodajne są wyłącznie zarobki ustalone przez organ właściwy do wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22 listopada 1956 r. ma charakter przepisu powszechnie obowiązującego i powinien być stosowany przez sądy. Zaświadczenie prywatnego pracodawcy nie może stanowić podstawy do ustalenia wysokości zarobków w postępowaniu rentowym, jeśli jest sprzeczne z danymi ustalonymi dla wymiaru składek.
Stan faktyczny
Przedstawiono pytanie prawne dotyczące podstawy wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy, za którego nie były opłacane składki ryczałtowe. Chodziło o to, czy można oprzeć podstawę wymiaru renty na innych danych niż zarobki ustalone dla wymiaru składek, np. na zaświadczeniu pracodawcy czy zeznaniach świadków. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że miarodajne są wyłącznie zarobki ustalone przez organ właściwy do wymiaru składek.
Rozstrzygnięcie
Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych zasadę prawną określającą podstawę wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy.

Pełny tekst orzeczenia

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: W. Glabisz (sprawozdawca), J. Krzyżanowski, K. Marowski, K. Wieruszewski, K. Witkowski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na posiedzeniu w dniu 23 stycznia 1964 r. przedstawione przez Ministra Sprawiedliwości składowi siedmiu sędziów następujące pytanie prawne:"Czy dla określenia podstawy wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy, za którego nie były opłacane na ubezpieczenie społeczne składki ryczałtowe, miarodajne są wyłącznie zarobki ustalone dla wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, czy też dopuszczalne jest oparcie podstawy wymiaru renty na innych danych?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Dla określenia podstawy wymiaru renty pracownika nieuspołecznionego zakładu pracy, za którego nie były opłacane składki ryczałtowe na ubezpieczenie społeczne (§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22 listopada 1956 r. - Dz. U. Nr 59, poz. 280; zmiana: Dz. U. z 1958 r. Nr 26, poz. 113) miarodajne są wyłącznie zarobki ustalone przez organ właściwy do wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne".Uzasadnienie faktycznePytanie zawarte we wniosku Ministra Sprawiedliwości zmierza do wyjaśnienia, czy sądy ubezpieczeń społecznych mogą oprzeć podstawę wymiaru renty na innych - poza określonymi w § 9 ust. 2 rozp. Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 59, poz. 280; zmiana: Dz. U. z 1958 r. Nr 26, poz. 113) - danych, jak np. na zaświadczeniu prywatnego pracodawcy, zeznaniach świadków i stron.Wbrew wysuwanym w literaturze oraz praktyce Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w niektórych orzeczeniach [wydanych przed nowelizacją art. 266 (obecnie art. 252) prawa o s.u.s.] sugestiom, o których wspomniano we wniosku Ministra Sprawiedliwości, odpowiedź pozytywna nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.Kwestię objętą pytaniem normuje w sposób jednoznaczny i kategoryczny przepis § 9 ust. 2 cyt. rozp. przewidujący, że "wysokość zarobków pracownika zatrudnionego w nieuspołecznionym zakładzie pracy przyjmuje się na podstawie zarobków ustalonych dla wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne".Cytowane rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 22.XI.1956 r. wydane zostało na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 10 ust. 5 dekretu o p.z.e.Przepisy art. 10 dekretu dotyczące podstawy wymiaru renty są przepisami prawa materialnego i - tak jak szereg innych przepisów tego dekretu - mają charakter ogólnikowy i ramowy, zawierając w ust. 5 upoważnienie dla Min. Pracy i Op. Społ. do szczegółowego unormowania całokształtu zagadnień dotyczących podstawy wymiaru renty.Istotnie, na podstawie powyższego upoważnienia cytowane rozporządzenie z dnia 22.XI.1956 r. zawiera szereg szczegółowych przepisów prawa materialnego, jak pojęcie miesiąca zatrudnienia (§ 2), ustalenia podstawy wymiaru renty, jeżeli pracownik był krócej zatrudniony niż przez 12 miesięcy (§ 5), szczegółowe określenie pojęcia zarobku, który stanowi podstawę wymiaru renty (§ 7), wartości wynagrodzenia w naturze, którą przyjmuje się do podstawy wymiaru renty (§ 8), itp. Nie ulega wątpliwości, że nie są to przepisy instrukcyjne dotyczące postępowania organu rentowego, lecz przepisy prawa materialnego. Również przepisy § 9 rozporządzenia są szczegółowymi przepisami prawa materialnego dotyczącymi określenia podstawy wymiaru renty dla trzech grup pracowników opisanych w ustępach od 1 do 3 tegoż paragrafu.W istocie bowiem cytowane rozporządzenie Min. Pracy i Opieki Społecznej, jako wydane na podstawie odpowiedniego upoważnienia z art. 10 ust. 5 dekretu i ogłoszone w Dzienniku Ustaw, jest normą prawną powszechnie obowiązującą, tj. ustawą w rozumieniu art. XI przep. wprow. p.o.p.c., a nie jedynie instrukcją, przepisy zaś jego mają moc wiążącą zarówno dla organów rentowych, jak i sądów.Przepisy postępowania przed organem rentowym unormowane są natomiast w innym rozdziale, tj. VIII dekretu o p.z.e. (art. 67-77) i w rozporządzeniach wydanych z upoważnienia art. 77, przy czym przepisy te powinny stosować tylko organy rentowe, a nie sądy ubezpieczeń społecznych, które stosują przepisy postępowania przewidziane w prawie o s.u.s. Zarówno jednak organy rentowe, jak i sądy obowiązane są stosować wszelkie przepisy rentowego prawa materialnego zawarte m. in. w cytowanym rozporządzeniu z dnia 22.XI.1956 r., a wśród nich także przepisy § 9, tak samo jak stosują np. przepis art. 8 ust. 1 pkt 14 dekretu, przewidujący zaliczalność do okresu zatrudnienia okresu bezrobocia przed wyzwoleniem, udowodnionego dokumentami.Przepis § 9 ust. 2, ustalając zasadę identyczności zarobków, stanowiących podstawę wymiaru świadczeń i składek, ma niewątpliwie na celu zapobieżenie nadużyciom na szkodę funduszów społecznych wskutek zgłaszania i ustalania różnych zarobków dla różnych celów.Uznając, że przepis § 9 ust. 2 rozp. z dnia 22.XI.1956 r. ma charakter przepisu powszechnie obowiązującego i powinien być stosowany przez sądy, należy z kolei zanalizować treść tego przepisu w powiązaniu z przepisami ust. 1 i 3 tegoż § 9.Przepisy § 9, obejmując wszelkich pracowników uprawnionych do świadczeń z dekretu o p.z.e., rozróżniają trzy grupy pracowników i przewidują specyficzny dla każdej grupy sposób udokumentowania osiąganych przez pracownika zarobków.Do pierwszej grupy (§ 9 ust. 1) zalicza się wszystkich pracowników uspołecznionych zakładów pracy, dla których wysokość zarobków ustala się na podstawie - opartego oczywiście na księgowości - zaświadczenia tego zakładu pracy.Ustępy drugi i trzeci § 9 obejmują natomiast wszystkich pracowników zatrudnionych w nieuspołecznionych zakładach pracy, przy czym ustęp trzeci obejmuje tylko tych pracowników, za których opłaca się składki ryczałtowe.Wobec tego, że ustęp trzeci § 9 obejmuje tylko nieliczne taksatywnie wymienione (np. w uchwale nr 626 Rady Ministrów z dnia 6.VIII.1955 r. - Mon. Pol. Nr 80, poz. 252) kategorie pracownicze - wszystkich innych pracowników prywatnych zakładów pracy, a więc podstawową grupę tych pracowników obejmuje wskutek tego § 9 ust. 2, którego dotyczy przedstawione przez Ministra Sprawiedliwości pytanie prawne. Są to przede wszystkim pracownicy prywatnych przedsiębiorstw handlowych i drobnego przemysłu oraz gospodarstw rolnych i ogrodniczych.Wprawdzie przepisy dekretu o p.z.e. znacznie odformalizowały i zliberalizowały dawne przepisy emerytalne, dopuszczając z reguły wykazanie stałego, sezonowego lub dorywczego zatrudnienia (a więc samego prawa do renty) dowodami ze świadków, przesłuchania stron itp. i nie wymagając wykazania tych uprawnień dokumentami ubezpieczeniowymi, jednakże przepis § 9 ust. 2 cytowanego rozporządzenia nie dopuszcza w postępowaniu rentowym dowodu ze świadków czy z przesłuchania stron dla wykazania wysokości wynagrodzenia pracowników określonych w tym przepisie.Ustawodawca przewidział mianowicie, że do podstawy wymiaru renty tych pracowników należy przyjąć zarobek ustalony przez właściwy organ administracji państwowej w zakresie ubezpieczeń społecznych (gdyż Centralny Zarząd Ubezpieczeń Społecznych, zwany Zakładem Ubezpieczeń Społecznych - art. 8 ustawy z dnia 13.IV.1960 r., Dz. U. Nr 20, poz. 119 - jest takim organem) albo ustalony przez właściwy organ odwoławczy, to jest przez Radę Nadzorczą ZUS (§ 1 pkt 3 rozp. Rady Min. z dnia 27.IV.1960 r. - Dz. U. Nr 28, poz. 158).Zrozumiałe jest, że chociaż przeważnie ustalony przez ZUS wymiar składek jest zgodny z zarobkiem obliczonym i zgłoszonym przez pracodawcę do ZUS dla wymiaru składek, to jednak może się zdarzyć brak tej zgodności, jeżeli np. wymiar składek został ustalony w wyniku kontroli, zawiadomienia przez pracownika, że pracodawca podał zaniżone zarobki, itp.ZUS wymierza wprawdzie składki ubezpieczeniowe na podstawie zgłoszenia zakładu pracy, ma jednak obowiązek kontrolowania prawidłowości zgłoszenia, a w razie wątpliwości sprawdza wysokość zarobków i ewentualnie wymierza składki na podstawie własnych dochodzeń.Sprawdzenie wysokości zarobków może być też dokonane na wniosek ubezpieczonego (art. 227 ustawy o ubezpieczeniu społecznym), i to również na bieżąco, już w toku wykonywania pracy, gdy sprawdzenie wysokości zarobków - a więc elementu płynnego, zacierającego się w pamięci ludzkiej - jest ułatwione. Z tych względów zaświadczenie właściwego organu ZUS o wysokości zarobków ustalonej dla wymiaru składek ubezpieczeniowych nie jest mechanicznym powtórzeniem zgłoszenia, lecz dokumentem wydanym w zakresie działania organu władzy państwowej, stwierdzającym na podstawie krytycznej oceny zgłoszenia zarówno wysokość zarobków stanowiących podstawę wymiaru składek, jak i wysokość składki ubezpieczeniowej.Dlatego też istnieje, co nie zawsze sądy ubezpieczeń społecznych - jak to wynika z motywów niektórych wyroków - brały pod uwagę, dość istotna różnica między obecnie obowiązującym brzmieniem § 9 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia a obowiązującym do dnia 30.VI.1956 r. § 21 zarządzenia Min. Pracy i Op. Społ. z dnia 1.VII.1954 r. (Mon. Pol. Nr A-70, poz. 874), który przewidywał, że "podstawę wymiaru renty pracownika zatrudnionego w nieuspołecznionym zakładzie pracy oblicza się na podstawie zarobków zgłoszonych do zakładu dla wymiaru składek".Zmiana treści tego przepisu spowodowała również konieczność umieszczenia dodatkowego, wyżej cytowanego ustępu trzeciego § 9, normującego sytuację prawną pracowników, za których opłaca się składki ryczałtowe, a więc za których organ wymiarowy nie ustala indywidualnych zarobków i składek.Sąd nie może we własnym zakresie ustalać ani prostować zarobków ustalonych dla wymiaru składek, należy to bowiem do kompetencji ZUS jako organu administracji, decyzje zaś ZUS w zakresie wymiaru składek nie podlegają obecnie, zgodnie z art. 1 prawa o s.u.s., kontroli sądów ubezpieczeń społecznych, lecz kontroli rad nadzorczych ZUS, tj. czynnika społecznego, skoro większość ich członków powołują komisje związków zawodowych (art. 10 ustawy z dnia 13.IV.1960 r. o utworzeniu Komitetu Pracy i Płac oraz zmianie właściwości w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, rent, zaopatrzeń i opieki społecznej - Dz. U. Nr 20, poz. 119).Nie oznacza to jednak, że sąd ubezpieczeń powinien w każdym wypadku od razu wydać wyrok, chociażby powziął uzasadnione wątpliwości co do tego, czy ustalenia organu administracyjnego (wymiarowego) były prawidłowe. Przeciwnie, sąd powinien przed rozstrzygnięciem sprawy umożliwić zainteresowanemu sprostowanie błędnego ustalenia organu wymiarowego, stosując art. 170 § 1 i § 3 pr. o s.u.s., przewidujący m. in., że sąd może zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania administracyjnego. Jeżeli zaś postępowanie to nie jest jeszcze wszczęte, a jego wszczęcie zależy od wniosku strony, sąd zakreśli jej termin do wszczęcia postępowania.Zrozumiałe jest przy tym, że nie można udzielić wskazówek, żeby sądy ubezpieczeń społecznych stosowały z reguły w tego rodzaju sprawach przepis art. 170 § 1 i 3 pr. o s.u.s.; sądy zastosują ten przepis w zależności od okoliczności danej sprawy, zwłaszcza wówczas, gdy są realne szanse sprostowania wymiaru składek w drodze właściwego postępowania administracyjnego organów wymiarowych ZUS (lub też odwoławczego przed radą nadzorczą). Zaznaczyć należy, że organy rentowe ZUS stosować powinny i stosują odmienny tryb i przepisy postępowania w sprawach rentowych oraz odmienny w sprawach wymiarowych i obowiązku ubezpieczenia. W sprawach rentowych stosują mianowicie przepisy rozdziału VIII dekretu o p.z.e. i wydanych z mocy tego upoważnienia rozporządzeń i zarządzeń, w sprawach zaś wymiarowych dotyczących obowiązku ubezpieczenia stosują odpowiednie przepisy ustawy o ubezp. społ. z 1933 r. i wydanych z mocy tej ustawy rozporządzeń i zarządzeń, w których to przepisach mowa jest np. o kontroli, dochodzeniach wydziałów wymiarowych itp.Sprostowanie we właściwym trybie wymiaru składek już po zapadnięciu i uprawomocnieniu się wyroku sądu ubezpieczeń społecznych stanowić będzie podstawę do wznowienia postępowania z art. 363 § 1 pkt 2 pr. o s.u.s.Pogląd, że zaświadczenie prywatnego pracodawcy wydane w toku postępowania rentowego a stwierdzające inne zarobki niż ustalone dla wymiaru składek jest podstawą, na której sąd ubez. społ. może oprzeć swoje ustalenia dotyczące wysokości zarobków - jest nietrafny.Niezależnie bowiem od tego, że powyższy pogląd jest sprzeczny z wyraźną dyspozycją § 9 ust. 2 cyt. rozp. z dnia 22.XI.1956 roku, należy podkreślić, że zgodnie z art. 238 pr. o s.u.s. dokument prywatny stanowi jedynie dowód tego, że zawarte w nim oświadczenie pochodzi od osoby, która go podpisała, nie może zatem uchodzić za dowód tego, co zostało w nim poświadczone (przepisy postępowania przed organem rentowym, tj. przepisy rozp. Min. Pracy i Op. Społ. z dnia 21.XI.1959 r. normują tę kwestię nieco inaczej).Podkreślić należy, że zgodnie z art. 232 ustawy z dnia 28.III.1933 r. w wypadku, gdy wskutek podania przez zakład pracy nieprawdziwych danych co do zarobków pracownik poniesie szkodę majątkową, może on w drodze procesu cywilnego dochodzić poniesionych szkód od swego pracodawcy niezależnie od przewidzianej (również w tejże ustawie) odpowiedzialności karnej tegoż pracodawcy.Zarobki zgłoszone i ustalone na podstawie tego zgłoszenia lub dochodzeń organów wymiarowych itp. stanowią również podstawę wymiaru zasiłków chorobowych, nie wydaje się zaś prawidłowa i słuszna sytuacja, żeby dla wymiaru renty przyjmować inne zarobki niż do wymiaru innych świadczeń, jak również składek, jeżeli właściwy organ wymiarowy nie dokona sprostowania wymiaru składek w trybie dla tej czynności przewidzianym.Zrozumiałe jest, że w celu zapobieżenia wypadkom obniżania przez pracodawców zarobków zgłoszonych do wymiaru składek istnieje potrzeba znacznej aktywności organów wymiarowych przy ustaleniu zarobków do składek ubezpieczeniowych, wzmożenie kontroli itp. (którą to jednak kontrolę nad ZUS wykonują - zgodnie z obowiązującymi wyżej przytoczonymi przepisami - rady nadzorcze, a nie sądy), jak również potrzeba wydania bardziej szczegółowych zarządzeń wewnętrznych po to, żeby pracownik był stale, bieżąco w czasie trwania stosunku pracy informowany o wysokości jego zarobków, zgłoszonych i ustalonych do wymiaru składek.Pewne istotne kroki w tym kierunku zostały już poczynione np. przez zobowiązanie pracodawców do wpisania w legitymacjach ubezpieczeniowych wysokości zarobków pracowników (§ 1 ust. 1 rozp. Rady Min. z dnia 6.X.1959 r. - Dz. U. Nr 56, poz. 338).Prawidłowo też Trybunał w wyrokach wzmiankowanych w uzasadnieniu przekazanego pytania prawnego (między in. TR II 1365/58) uznał, że w razie braku danych przewidzianych w przepisie § 9 ust. 2 cytowanego rozporządzenia z dnia 22.XI.1956 r., należy przyznać osobie zainteresowanej rentę w minimalnej, przewidzianej dla poszczególnego rodzaju renty wysokości. Skoro bowiem brak jest przewidzianych w tym przepisie danych dotyczących wysokości zarobków osoby ubiegającej się o rentę, oparcie się zaś na tego rodzaju danych, jak zaświadczenie właściciela prywatnego zakładu pracy, zeznania świadków, jest, zgodnie z dyspozycją przepisu § 9 ust. 2, niedopuszczalne - to należy wysnuć logiczny wniosek, że można w takich wypadkach przyznać tylko minimalną, tj. obliczoną od minimalnej podstawy wymiaru, rentę. Oczywiste jest bowiem, że ani organ rentowy, ani sąd nie mógłby w takim wypadku określić dowolnie nie opartą na żadnych dowodach wysokość podstawy wymiaru renty. Tak też normuje powyższą kwestię powołany w powyższych wyrokach Trybunału przepis § 11 ust. 4 cytowanego rozporządzenia z dnia 22.XI.1956 r. głoszący, że za podstawę wymiaru renty przyjmuje się 500 zł (tj. minimalną podstawę), jeżeli brak jest w ogóle danych co do faktycznych zarobków.Ustęp 3 § 9 obejmuje natomiast pracowników prywatnych zakładów pracy, za których opłaca się składki ryczałtowe.Wobec tego że organ wymiarowy nie ustala i nie ma potrzeby ustalania zarobków pracowników, za których opłaca się na ubezpieczenia społeczne składki ryczałtowe, przepisy zaś § 9 wymagają odpowiedniego udokumentowania zarobków ustalonych (ust. 1) lub przyjętych (ust. 2) do podstawy wymiaru renty - pracownicy, za których opłaca się składki ryczałtowe, byliby pozbawieni możności udokumentowania swych zarobków. Z tych względów ustawodawca przewidział dla grupy pracowników, za których opłaca się składki ryczałtowe, tj. dla pracowników określonych w zdaniu pierwszym cytowanego wyżej przepisu § 9 ust. 3, inny sposób dokumentacji. Ustawodawca zharmonizował przy tym ten przepis z przepisami wzmiankowanej już wyżej uchwały nr 626 Rady Ministrów z dnia 6.VIII.1955 r.Pogląd, że do grupy pracowników prywatnych zakładów pracy, o których mowa w § 9 ust. 2, można w drodze analogii stosować przepis § 9 ust. 3 - jest nietrafny.Jak to już bowiem wyżej wyjaśniono, przepis § 9 ust. 2 normuje - i to w sposób wyraźny i wyczerpujący - sytuację prawną pewnej określonej grupy pracowników zakładów pracy nieuspołecznionych, a przepis § 9 ust. 3 innej grupy, taksatywnie we właściwych aktach prawnych wymienionej, tj. pracowników, za których opłaca się składki ryczałtowe i do których to pracowników zaliczają się przede wszystkim dozorcy prywatnych domów i pomocnice domowe. Zasadniczym więc przepisem normującym sytuację prawną pracowników zakładów pracy prywatnych jest przepis § 9 ust. 2, skoro obejmuje on ogół tego rodzaju pracowników - z wyjątkiem tylko pracowników zaliczonych do drugiej grupy na podstawie szczególnych przepisów prawnych. Z tych choćby względów nie można w drodze analogii stosować przepisów § 9 ust. 3 do pracowników określonych w § 9 ust. 2.W grupie pracowników określonych w § 9 ust. 3 ustawodawca rozróżnił ponadto pewną nieliczną stosunkowo podgrupę tych pracowników (dozorców domowych i pracownic domowych) objętych zdaniem drugim § 9 ust. 3, którzy osiągają tak niskie zarobki, że w myśl obowiązujących przepisów podatkowych nie podlegają podatkowi od wynagrodzeń (tj. obecnie zarobki do 850 zł, poprzednio zaś w jeszcze niższej kwocie). Pracownicy ci (zatrudnieni niewątpliwie stale albo sezonowo, skoro są ubezpieczeni) nie mają jednak żadnej możliwości udokumentowania swoich zarobków. Dla tych więc pracowników ustawodawca przewidział dopuszczalność wykazania zarobków w toku postępowania rentowego innymi dowodami (np. zeznaniami świadków), oczywiście w granicach do wysokości podlegającej opodatkowaniu, tj. (obecnie) do wysokości 850 zł, co wyraźnie wynika z treści cytowanego wyżej przepisu § 9 ust. 3 zdanie drugie.Tak też wyjaśniło tę kwestię, prawidłowo interpretując przepis § 9 ust. 3 zdanie drugie, Ministerstwo Pracy i Op. Społ. w piśmie okólnym nr 20/2 z dnia 4.I.1960 r. pkt 11, ogłoszonym w Dz. Urz. Min. Pracy i Op. Społ. z dnia 11.IV.1960 r. nr 3/98; należy dodać, że w wyjaśnieniu tym mowa jest o zaświadczeniu prywatnego zakładu pracy ze względu na obowiązujący organy rentowe przepis § 9 ust. 3 cytowanego wyżej rozp. Min. Pracy i Opieki Społ. z dnia 24.XI.1959 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 393).Zdanie 2 ustępu 3 § 9 stanowi więc przewidziany dla nieznacznej tylko grupy pracowników w określonych ściśle granicach wyjątek od ogólnej zasady z § 9 ust. 1-3, w myśl której zarobki wchodzące w skład wymiaru renty należy w określony sposób udokumentować. Pogląd, że przepis § 9 ust. 3 zdanie 2 można w drodze analogii stosować do wszystkich grup pracowników, których obejmuje § 9 ustępy 1-3, i to w zakresie rozszerzonym dopuszczającym wykazanie wszelkimi dowodami zarobków o nieograniczonej wysokości - nie może być uznany za trafny, tego rodzaju zaś interpretacja, doprowadzająca w gruncie rzeczy do zniesienia mocy obowiązującej całego § 9 z wyjątkiem jego ustępu 3 zdanie drugie, byłaby nie do przyjęcia.Zrozumiałe jest też, że do pracowników określonych w § 9 ust. 2 nie można stosować w drodze analogii przepisu § 9 ust. 1, gdyż każdy z tych przepisów dotyczy innej grupy pracowników, sposób zaś dokumentacji ich zarobków przewidziany w tym przepisie jest odmienny. Zaznaczyć należy, że omówiony w niniejszej uchwale sposób postępowania sądów przy stosowaniu przepisu § 9 ust. 2 nie odpowiada w całości sposobowi postępowania przy stosowaniu przepisu § 9 ust. 1. Należy bowiem uwzględnić dość istotną w treści tych przepisów różnicę, a mianowicie, że zgodnie z przepisami § 9 ust. 1 organ rentowy lub sąd ustala wysokość zarobków na podstawie zaświadczenia zakładu pracy. Natomiast zgodnie z § 9 ust. 2 organ rentowy lub sąd przyjmuje do podstawy wymiaru renty wysokość zarobków ustaloną przez właściwy organ administracyjny w trybie dla tego organu przewidzianym. Szczegółowe omawianie sposobu postępowania sądów przy stosowaniu przepisu § 9 ust. 2 przekraczałoby jednak ramy przedstawionego pytania prawnego.Rozważania powyższe prowadzą do udzielenia na przedstawione pytanie odpowiedzi zamieszczonej w sentencji niniejszej uchwały.

Powiązane orzeczenia

Powołane przepisy

art. 266art. 252art. 10 ust. 5art. 10art. 67art. 77art. 8 ust. 1art. 8art. 227art. 1art. 170 § 1art. 363 § 1 pkt 2

Źródło: Baza Orzeczeń Sądu Najwyższego (sn.pl), pozyskano 13.07.2026.