I CR 39/65

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 marca 1965 r. sprawy z powództwa Mieczysława N. przeciwko Zarządowi Portu G. o 6 600 zł na skutek rewizji obu stron i interw. ubocznego Wyd. Handlu Zagr. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 9 kwietnia 1964 r. sygn. akt II C 382/63 zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i powództwo oddala; zasądza od powoda na rzecz pozwanego i interwenienta ubocznego po 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych) kosztów postępowania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od Zarządu Portu w G. na rzecz Mieczysława N. z tytułu ochrony autorskich dóbr osobistych kwotę 2 200 zł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.Na podstawie umowy z dnia 22 stycznia 1962 r. powód podjął się opracowania informatora o porcie G., zawierającego dane techniczno­handlowe oraz dotyczące reklamy usług tego portu. Opracowanie powoda zostało wydane przez zarząd portu pod nazwą "G. - 40 lat portu" z dopiskiem "informator" i zostało przeznaczone do bezpłatnego kolportażu. Aczkolwiek w przesłanym do druku maszynopisie pozwany zamieścił nazwisko powoda jako autora, dokonujące druku Wydawnictwa Handlu Zagranicznego w W. wydało pracę z pominięciem nazwiska autora.Ponieważ pozwany jak i występujące po jego stronie w charakterze interwenienta ubocznego Wydawnictwo Handlu Zagranicznego poddało w wątpliwość, czy informator z uwagi na swój charakter może być przedmiotem ochrony Prawa autorskiego, Sąd Wojewódzki w oparciu o opinię biegłego ustalił, iż opracowanie składa się z trzech części, z których pierwsza zawiera przytoczenie aktów prawnych dotyczących działalności portu, trzecia obejmuje omówienie podstawowych przepisów Prawa morskiego i informacja dla zwiedzających, natomiast druga - zasadnicza - stanowi samodzielne opracowanie dotyczące danych handlowych, technicznych i usługowych. Ta część zasadnicza stanowi przedmiot Prawa autorskiego.Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, iż opracowanie powoda stanowi przedmiot Prawa autorskiego i dlatego powodowi służy ochrona przewidziana przez Prawo autorskie.W tych warunkach pominięcie nazwiska autora w wydanej pracy stanowi naruszenie autorskich dóbr osobistych powoda i uzasadnia odpowiedzialność pozwanego.Przy określaniu wysokości odszkodowania Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że powodowi mogłaby przysługiwać kwota równa wysokości umówionego wynagrodzenia, tj. 6 600 zł. Jednakże z uwagi na to, że tylko część środkowa pracy stanowi przedmiot Prawa autorskiego, słuszne odszkodowanie powinno wynosić 1/3 tej sumy.Powyższy wyrok zaskarżyły rewizjami obie strony oraz interwenient uboczny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Za chybione uznać należy wyrażone w rewizjach pozwanego i interwenienta ubocznego poglądy negujące w dokonanym przez powoda opracowaniu cech kwalifikujących je jako utwór stanowiący przedmiot Prawa autorskiego. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o Prawie autorskim (Dz. U. Nr 34, poz. 234) przedmiotem Prawa autorskiego jest każdy utwór literacki, naukowy i artystyczny, ustalony w jakiejkolwiek postaci.Treść przepisu, a zwłaszcza semantyczna wykładnia słowa "utwór" prowadzi do wniosku, że przedmiotem Prawa autorskiego jest każde opracowanie literackie, w którym przejawia się twórcze prawo autora, a więc gdy dzięki jego pomysłowi i indywidualnemu ujęciu dzieło uzyskało oryginalną postać. Opracowany przez powoda informator niewątpliwie posiada cechy wymienione w cytowanym przepisie, skoro powód zgromadzony przez siebie materiał w sposób twórczy opracował. W tych warunkach dzieło powoda - wbrew odmiennemu stanowisku skarżących - stanowi przedmiot Prawa autorskiego. Nie może również ulegać wątpliwości fakt naruszenia jego osobistych praw autorskich, skoro sprzecznie z treścią art. 32 pkt 2 Prawa autorskiego wydano dzieło z pominięciem nazwiska twórcy.Rozstrzygnięcia natomiast wymaga zagadnienie, czy tego rodzaju naruszenie praw autorskich uzasadnia roszczenie o odszkodowaniu w postaci świadczenia o charakterze majątkowym. Prawo materialne przewiduje przypadki rekompensaty skutków naruszenia dóbr osobistych przy pomocy środków majątkowych. Sytuacja taka nie stanowi jednak w naszym prawie zasady lecz wyjątek. Teza ta wynika wyraźnie z art. 157 § 3 kz, według którego w przypadku przez ustawę przewidzianym, można żądać, niezależnie od naprawienia szkody majątkowej, zadośćuczynienia za krzywdę moralną. Wyjątek taki wprowadza art. 165 § 1 kz przewidujący zadośćuczynienie za krzywdę moralną w razie obrazy czci.Analogicznej normy nie zawierają przepisy Prawa autorskiego. Przeprowadza ona wyraźną dystynkcję pomiędzy naruszeniem autorskich dóbr osobistych i naruszeniem majątkowych praw, ale jedynie z tymi ostatnimi wiąże roszczenie o odszkodowanie majątkowe. Według art. 53 Prawa autorskiego twórca, którego autorskie dobra osobiste zostały naruszone, może żądać zaniechania tego naruszenia, usunięcie jego skutków oraz publicznego ogłoszenia wyroku w czasopismach. Redakcja przepisu, a zwłaszcza porównanie charakteru środków rekompensaty wskazuje, iż są to wyłącznie świadczenia nie majątkowe. Przyjęcie zaś tezy o wyjątkowym charakterze majątkowej rekompensaty za naruszenie dóbr osobistych prowadzi do wniosku, iż przytoczone w cytowanym przepisie środki są wymienione w sposób wyczerpujący, a zatem wykluczający dopuszczalność środków natury majątkowej.Powyższe rozważania uzasadniają pogląd, że według przepisów Prawa autorskiego (Dz. U. z 1952 r. Nr 34, poz. 234), twórcy, którego autorskie dobra osobiste zostały naruszone służy ochrona prawna przy pomocy środków niemajątkowych, przewidzianych w art. 52 § 1 tego prawa, nie służy natomiast pokrzywdzonemu roszczenie o usunięcie skutków tego naruszenia za pomocą świadczeń majątkowych.Z treści pozwu wynika, iż powód nie poniósł żadnych szkód majątkowych, brak również w tym kierunku twierdzeń w toku procesu. Przeciwnie nawet, z wywodu rewizji wynika, iż pokrzywdzenia dopatruje się powód wyłącznie w naruszeniu dóbr osobistych.W tych warunkach Sąd Najwyższy podnosząc z urzędu naruszenie Prawa materialnego, zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 i 108 kpc.