I CR 340/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Polskiego Biura Podróży "Orbis" przeciwko Z.H. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 28 września 1961 r. uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo i w tym zakresie przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Z.M. na rzecz Polskiego Biura Podróży "Orbis" 117.139 zł 20 gr z 8% od dnia 15.I.1960 r. i 6.278 zł kosztów procesu, w pozostałej części postępowanie umorzył i nakazał pobrać od powodowego przedsiębiorstwa 5.593 zł opłat sądowych, przy czym w uzasadnieniu ustalił co następuje:Na podstawie umowy zawartej dnia 14.II.1957 r. między Centralnym Zarządem Przedsiębiorstw Usługowych "Orbis" (obecnie: Polskie Biuro Podróży "Orbis") a Z.H., ten ostatni zobowiązał się wykonać 15 sztuk kabin natryskowych. Strony ustaliły górną granicę kosztów wykonania jednej kabiny na 14.698,58 zł z tym, że ostateczny koszt kabiny miał być określony na podstawie szczegółowo zafakturowanych robót. Zleceniodawca zapłacił pozwanemu za dwa prototypy i 14 kabin łącznie - 237.239,20 zł. Po dokonanej wypłacie, Stołeczna Komisja Cen na podstawie obowiązującego cennika - oraz przedstawionych jej dokumentów - prawomocnym orzeczeniem ustaliła wartość jednej kabiny na 7.600 zł. Powołany przez sąd biegły ustalił wartość jednej kabiny z punktem świetlnym na 8.040 zł, a bez punktu świetlnego - na 7.540 zł. Pozwany wykonał 14 kabin z punktami świetlnymi i jedną kabiną bez takiego punktu.Pozwany obowiązany był uzyskać zatwierdzenie ceny przez Stołeczną Komisję Cen przed przystąpieniem do produkcji, gdyż jest ona wiążąca dla jednostek budżetowych i gospodarki uspołecznionej. Przystępując do produkcji bez zatwierdzenia ceny robił to na własne ryzyko i niebezpieczeństwo.Sąd Wojewódzki (przyjmując do rozrachunku ceny podane przez biegłego sądowego uznał, że nadpłata wynosi 117.139 zł 20 gr (237.239,20 zł - 120.100 zł).W rewizji pozwany wnosi o zmianę wyroku i oddalenie powództwa lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu.Skarżący zarzuca, że Sąd Wojewódzki naruszył:1.Art. 3 p.o.p.c. przez przyjęcie, że cena kabin natryskowych, ustalona w umowie z dnia 14.II.1937 r. i akceptowana przez podsekretarza stanu Ministerstwa Komunikacji pismem z dnia 29.IX.1936 r. nie wiąże stron.2.Art. 242 § 1 k.p.c. przez nierozważenie w sposób należyty całokształtu okoliczności sprawy, a w szczególności pionierskiego charakteru wykonania przez pozwanego w warunkach chałupniczych prototypu kabin oraz faktu, że otrzymane pieniądze dawno on zużył, a w tym na zapłacenie podatków od dokonanego obrotu, na które strona powodowa wpłaciła 12% umówionej ceny.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według ustalonego orzecznictwa wysokość cen dostaw na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej nie może być pozostawiona porozumieniu kontrahentów, jeżeli obowiązujące przepisy przewidują jej ustalenie lub zatwierdzenie przez powołane do tego organy, przy czym cena w ten sposób określona wchodzi w miejsce ceny umówionej (Orzeczenia: SN z 15.IX.1960 r. - 3 CR 859/59; - PiP z. 11/61, s. 846; SN z 11.VI.1962 r. - 1 CR 852/61: PUG nr 8-9/63, s. 245).W danym przypadku, z uwagi na datę zawarcia umowy, takie konsekwencje wynikały z przepisów dekretu z dnia 3.VI.1953 r. o ustalaniu cen, opłat i stawek taryfowych (Dz. U. Nr 31, poz. 122) oraz przepisów zarządzenia Przewodniczącego PKPG z 28.I.1956 r. w sprawie przekazania Ministerstwu Przemysłu Drobnego i Rzemiosła, Zarządowi CZSP oraz prezydium wojewódzkich rad narodowych uprawnień do ustalania cen zbytu artykułów zaopatrzeniowych i inwestycyjnych (Monitor Polski Nr 11, poz. 136 i Nr 102, poz. 1184).Nietrafne są zatem zarzuty rewizji kwestionujące nieprzyjęcie przez Sąd Wojewódzki do rozliczenia cen przewidzianych w ustawie.W związku natomiast z dalszymi zarzutami rewizji wyłania się zagadnienie podstawy prawnej dochodzenia zwrotu uiszczonej nadpłaty.Przede wszystkim należy zauważyć, że ustalenie przez kontrahentów wyższej ceny od obowiązującej nie powoduje nieważności całej umowy dostawy na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej, lecz tylko tej części postanowień, które dotyczą różnicy między tymi cenami. Samo bowiem oznaczenie w takiej umowie ceny przez kontrahentów jest nieistotnym elementem umowy wobec obligatoryjnego charakteru cen ustalanych lub zatwierdzanych przez powołane do tego organy (art. 41 § 2 p.o.p.c).Jeżeli zatem na skutek wykonania umowy o dostawą jednostka gospodarki uspołecznionej uiściła przedsiębiorcy prywatnemu, cenę wyższą od obowiązującej, jest on obowiązany do zwrotu otrzymanej nadwyżki (art. 130 k.z.), przy czym zwrot tego nienależnego świadczenia następuje według przepisów o niesłusznym wzbogaceniu (art. 133 k.z.), chyba że porozumienie stron co do ceny dawałoby podstawy do przypisania im winy w rozumieniu art. 134 k.z., co uzasadniałoby dalej idącą odpowiedzialność za wynikłą stąd szkodę.W okolicznościach sprawy nic nie wskazuje na to, aby odpowiedzialność z art. 134 k.z. mogła tu wchodzić w grę.Roszczenie strony powodowej należało więc rozpoznać w płaszczyźnie przepisów o niesłusznym wzbogaceniu (art. 123 i nast. k.z.).Sąd Wojewódzki nie uczynił tego i nie dokonał niezbędnych w tym zakresie ustaleń, przez co pozbawił instancję rewizyjną możliwości sprawdzenia czy nie zostały naruszone wyżej wymienione przepisy Prawa materialnego (art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c.).Z tych względów należało zaskarżony wyrok uchylić w myśl art. 384 k.p.c.