III CR 120/65

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława K. o dział spadku i zniesienie współwłasności, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia 3 czerwca 1959 r., uzupełnionego postanowieniem tegoż Sądu z dnia 21 sierpnia 1959 r., uchylił zaskarżane postanowienie w części dotyczącej ustanowienia na przyznanych uczestniczce postępowania Władysławie K. działkach gruntu służebność przechodu, przegonu i przejazdu oraz przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 3.VI.1959 r., Ns II 143/58, Sąd Powiatowy w K. dokonał zniesienia współwłasności spadkowego gospodarstwa rolnego po Stanisławie C., przyznając m. in. na własność uczestniczce postępowania Władysławie K. z nieruchomości spadkowej dwie parcele nr 113/86 i 114/87 o łącznym obszarze 1,9840 ha. Następnie tenże Sąd, uwzględniając wniosek uczestnika postępowania Franciszka C., postanowieniem z dnia 21.VIII.1959 r. dokonał m. in. uzupełnienia postanowienia swego z dnia 3.VI.1959 r. przez ustanowienie na przyznanych Władysławie K. parcelach służebności przechodu, przejazdu i przegonu drogą o szerokości 3,5 m na rzecz każdorazowego właściciela parcel sąsiednich nr 183/83 i 147/83, będących własnością Franciszka C. Rewizja Władysławy K. złożona od postanowienia z dnia 21.VIII.1959 r. została postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia 29.I.1960 r. odrzucona, wobec wniesienia jej po upływie przepisanego terminu dwutygodniowego z art. 373 § 1 k.p.c.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej z 4.V.1959 r. wniósł o uchylenie powyższego prawomocnego postanowienia z dnia 3.VI.1959 r., uzupełnionego postanowieniem z dnia 21.VIII.1959 r. w części, w której ustanowiona nim została na przyznanych uczestniczce postępowania Władysławie K. działkach gruntu służebność przechodu, przegonu i przejazdu drogą o szerokości 3,5 m - na rzecz każdorazowego właściciela parcel sąsiednich i o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Powiatowemu w K. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący trafnie podnosi, iż wymienione postanowienie zdnia 3.VI.1965 r. oraz uzupełniające je postanowienie z dnia 21.VIII.1959 r. zostało wydane w zaskarżonej części z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 326 k.p.c. i 26 k.p.c. w związku z art. 167 prawa rzeczowego oraz interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej związanego z jak najszerszym wykorzystaniem dla produkcji rolniczej wszelkich użytków rolnych i nieprzeznaczeniem w związku z tym jakiejkolwiek części tych użytków na zbędne drogi.Ustanawiając na parcelach Władysławy K. służebność przechodu, przejazdu i przegonu, Sąd Powiatowy poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że wobec faktu złożenia przez uczestników postępowania zgodnych wniosków w przedmiocie ustanowienia tej służebności gruntowej, zachodziła podstawa do uwzględnienia żądania Franciszka C. w omawianym zakresie.W przedmiotowej sprawie, w której żądanie Franciszka C. ustanowienia na jego rzecz, na przyznanych Władysławie K. działkach rolnych, prawa przechodu, przejazdu i przegonu drogą o szerokości 3,5 m, sprowadzało się w istocie do żądania ustanowienia drogi koniecznej, uwzględnienie tego żądania uzależnione było od ustalenia i to prawidłowego, że wydzielenie z wymienionych działek, stanowiących użytki rolne, pasa gruntu z przeznaczeniem na drogę, jest w warunkach konkretnej sprawy, przy uwzględnieniu interesu społeczno-gospodarczego, istotnie niezbędne.Fakt złożenia przez uczestników postępowania nawet zgodnych wniosków w przedmiocie ustanowienia wymienionej służebności nie mógł w tych warunkach sam przez się uzasadniać jej ustanowienia, oraz stanowić wystarczającej podstawy orzeczenia Sądu w omawianym zakresie.Wzgląd na interes społeczno-gospodarczy nakazywał wszechstronne i wnikliwe rozważenie przez Sąd całokształtu okoliczności sprawy w celu dokonania prawidłowej i nie budzącej wątpliwości oceny, czy i o ile zachodziła rzeczywista potrzeba wyjęcia spod uprawy pasa użytków rolnych i przeznaczenia go na drogę. Uchylenie się przez Sąd od tego obowiązku stanowi uchybienie, mające istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia w omawianym zakresie.Na potrzebę dokonania przez Sąd wnikliwej analizy całokształtu okoliczności sprawy wskazuje treść opinii Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 13.I.1965 r., nr PGO-9/22/64, której odpis został załączony do rewizji nadzwyczajnej, a z której wynika, że Franciszek C. posiada dobry dojazd do swego gruntu istniejącą drogą i że w związku z tym ustanowienie przedmiotowej służebności gruntowej jest niecelowe i z punktu widzenia interesu społeczno-gospodarczego zbędne.Dodać należy, że Władysława K., która wprawdzie wyraziła zgodę na obciążenie jej nieruchomości wymienioną służebnością gruntową, już w rewizji swojej z dnia 11.XII.1959 r. sprzeciwiła się ustanowieniu tej służebności, a następnie wszczęła przeciwko Franciszkowi C. proces o jej zniesienie, twierdząc m. in., że służebność ta nie jest potrzebna, ponieważ Franciszek C., który zresztą mimo upływu lat od wydania postanowienia w sprawie działowej, nie korzysta z ustanowionego tym postanowieniem prawa przechodu, przejazdu i przegonu przez jej działkę, posiada swobodny dojazd do drogi publicznej i swego gruntu. Powódka twierdziła nadto w tej sprawie, że wykonanie orzeczenia ustanawiającego wymienioną służebność pozbawi powódkę możności korzystania z odcinka gruntu uprawnego o łącznej powierzchni około 1 morgi, zawierającego odpowiednie urządzenia wodnomelioracyjne (dreny), stanowiące 1/8 część całego jej gospodarstwa.Proces ten zakończył się prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 23.X.1964 r., sygn. VI CR 536/63, którym Sąd ten utrzymał w mocy wyrok Sądu Powiatowego z dnia 26.IX.1963 r., Nr C 215/64, oddalający powództwo Władysławy K. na tej jedynie podstawie, że przytoczone przez Władysławę K. okoliczności, dotyczące potrzeby istnienia omawianej służebności, nie są okolicznościami nowymi i jako takie nie mogą uzasadniać zniesienia tejże służebności.W tym stanie rzeczy, gdy orzeczenie Sądu Powiatowego w części zaskarżonej zostało wydane z naruszeniem wskazanych przepisów prawa i interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, orzeczenie to podlega uchyleniu, a sprawa w omawianym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.