VI KO 22/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Bogusławski, M. Budzianowski, E. Binkiewicz, Z. Chełmicki, K. Czajkowski, S. Dąbrowski, W. Dąbrowski, T. Gdowski, K. Grzebuła, F. Karolus, F. Korzeń, A. Kafarski, Z. Kapitaniak, Z. Kubec (sprawozdawca), T. Krokosz, S. Kotowski, R. Kryże, P. Ławacz, J. Majewski, T. Majewski, J. Matysiak, płk K. Mioduski (sprawozdawca), W. Ostrowski, M. Paluch, A. Pyszkowski, K. Wagner, J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury PRL: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana P. oskarżonego z art. 8 § 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), po rozpoznaniu na posiedzeniach w dniach 24 kwietnia 1964 r., 22 maja 1964 r. i 26 czerwca 1964 r. w trybie art. 31 ustawy o Sądzie Najwyższym zagadnienia prawnego przedstawionego przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego:"Czy Sąd Najwyższy przy ponownym rozpoznaniu sprawy jest związany wykładnią prawa zawartą w poprzednim uchylającym wyroku Sądu Najwyższego, zapadłym w danej sprawie, przy nie zmienionych okolicznościach faktycznych?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Odpowiedź na postawione pytanie wynika z zasady wyrażonej w art. 6 k.p.k., który stanowi, że sąd karny rozstrzyga samodzielnie wszelkie zagadnienia prawne wynikające w toku postępowania i nie jest związany orzeczeniem innego sądu lub urzędu. Przytoczony przepis wyraża zasadę niezależności sądu karnego, stanowiącą na gruncie postępowania karnego realizację konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziowskiej.Wyjątki od tej zasady, gdy swoboda samodzielnego rozstrzygania przez sąd karny nasuwających się zagadnień prawnych ulega ograniczeniu, przewiduje m.in. kodeks postępowania karnego w art. 29 § 2, 390 § 2 i 392. Z przepisów tych wynika związanie sądu niższego poglądami prawnymi wyrażonymi w orzeczeniu sądu wyższego. Ograniczenia te nie dotyczą więc Sądu Najwyższego orzekającego w wypadku określonym w pytaniu prawnym.Ponadto - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym - wiążące są dla wszystkich sądów wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej.Wreszcie ograniczenia odnoszące się do Sądu Najwyższego zawiera art. 31 wspomnianej ustawy o Sądzie Najwyższym.Przytoczone wyżej przepisy o związaniu sądu karnego poprzednio wyrażonym poglądem prawnym - jako stanowiące wyjątki od ogólnej zasady wyrażonej w art. 6 k.p.k. - nie podlegają interpretacji rozszerzającej i nie mają zastosowania do wypadków wyraźnie w tych przepisach nie przewidzianych.2. Tak więc obowiązujące przepisy, z wyjątkiem art. 28 ust. 1 i art. 31 ustawy o Sądzie Najwyższym, nie ograniczają Sądu Najwyższego w zakresie objętym pytaniem.Wynika stąd, że Sąd Najwyższy, ponownie rozpoznając sprawę, nie jest związany wykładnią prawa zawartą w poprzednim uchylającym wyroku Sądu Najwyższego i może od niej odstąpić.Jeśliby jednak Sąd Najwyższy zamierzał odstąpić od zasady prawnej wpisanej do księgi, to wówczas - rzecz jasna - musiałby postąpić stosownie do art. 31 ustawy o Sądzie Najwyższym.3. W postępowaniu karnym - w przeciwieństwie do postępowania cywilnego (art. 385 k.p.c.) - strona nie jest ograniczona w podnoszeniu w rewizji zarzutów wymienionych w art. 371 k.p.k., choćby zarzuty te sprowadzały się do kwestionowania poglądu prawnego wyrażonego w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji a wynikającego ze związania tego sądu (art. 392 k.p.k.) poglądem wyrażonym w uchylającym wyroku Sądu Najwyższego, żaden bowiem przepis k.p.k. ograniczenia takiego nie wprowadza. Skora zaś ograniczenie takie nie istnieje, to prawo strony do podnoszenia w rewizji tych zarzutów rodzi dla Sądu Najwyższego obowiązek rozpoznania ich i wydania w tej kwestii samodzielnego rozstrzygnięcia.Jest to dodatkowy argument przemawiający za tym, że Sąd Najwyższy, rozpoznając ponownie sprawę, nie jest związany wykładnią prawa zawartą w poprzednim uchylającym wyroku Sądu Najwyższego.4. Jest rzeczą oczywistą (wynika to bowiem z przepisów art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym i art. 390 § 1 k.p.k.), że Sąd Najwyższy - jeżeli przy rozpoznaniu ponownej rewizji wyniknie kwestia wymagająca zasadniczej wykładni ustawy - powinien rozważyć, czy nie zachodzi potrzeba przekazania tej kwestii do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tegoż Sądu.5. Zauważyć nadto należy, że nawet mimo braku w rewizji zarzutu kwestionującego wykładnię prawa, wyrażoną w zaskarżonym wyroku sądu I instancji związanego poprzednim uchylającym wyrokiem Sądu Najwyższego, ten ostatni sąd, rozpoznając ponownie sprawę, nie byłby związany tą wykładnią, gdyby związanie takie miało prowadzić do utrzymania w mocy wyroku oczywiście niesprawiedliwego (art. 385 k.p.k.).6. Wreszcie wypada dodać, że na tle przepisów kodeksu wojskowego postępowania karnego Izba Wojskowa Sądu Najwyższego w uzasadnieniu uchwały z dnia 3 września 1962 r. (Zg. Og. 11/62 - OSN nr 1 z 1963 r., poz. 1) wyraziła analogiczny pogląd o braku związania Sądu Najwyższego poglądem prawnym zawartym w poprzednim orzeczeniu uchylającym wyrok sądu wojskowego I instancji i przekazującym sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.