III CR 121/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: B. Łubkowski, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza C. przeciwko Skarbowi Państwa o wydanie rzeczy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 stycznia 1965 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m. Poznania wyrokiem z dnia 30 stycznia 1964 r. zobowiązał pozwany Skarb Państwa (Prokuraturę Powiatową dla m. P.) do wydania powodowi Tadeuszowi C. biżuterii, monet i innych kosztowności, opisanych w protokole z dnia 26.X.1961 r. sporządzonym przez Komendę Wojewódzką MO w P., a zatrzymanych w związku ze śledztwem i umorzonym postępowaniem z 6.VIII.1962 r., w którym zarządzono przejęcie tych przedmiotów na rzecz Skarbu Państwa, oraz zasądził od strony pozwanej równowartość uzyskaną z wymiany zniszczonych banknotów dolarowych, wymienionych w pkt. 10 i 11 wspomnianego wyżej protokołu z dnia 26.X.1961 r.Sąd ustalił, że po zakończeniu działań wojennych w 1939 r. powód, zatrudniony wówczas w niemieckiej firmie w P., zakopał sporne przedmioty początkowo w altanie ogródka, potem zaś - w styczniu 1940 r. - w piwnicy magazynu tej firmy, w sobie tylko wiadomym miejscu, umieściwszy je w kasetce, szklanych słoikach i puszce metalowej i zachowując kluczyki od kasetki. Następnie powód wyjechał na teren tzw. Generalnego Gubernatorstwa. Po wojnie powód powrócił do majątku K. i będąc w P. stwierdził, że magazyny, w których zakopał swą własność, nie zostały zniszczone. W 1945 r. powód przyjechał do P. wraz z synem Antonim, wszedł wieczorem oknem do magazynu, odkopał skarb szufelką, jednakże nie zabrał go ze względu na niespokojne jeszcze czasy, ale po stwierdzeniu, że wszystko jest w takim stanie, w jakim było w 1940 r., zakopał skarb ponownie w tym miejscu. Potem powód był jeszcze 2-3 razy w P., oglądał budynki z zewnątrz, a w czasie ostatniego swego pobytu stwierdził, że okna piwnicy zostały zamurowane. Dopiero w 1961 r., po zasięgnięciu informacji w Prokuraturze Wojewódzkiej, powód uzyskał zgodę na wykopanie rzeczy od dyrekcji Zakładów Centrali N.O.iS., na których terenie znajduje się piwnica, i w obecności powołanej specjalnie komisji w dniu 26.X.1961 r. wykopał ukryte przedmioty, zabrał je do teczki; następnie w biurze wymienionych Zakładów sprawdzono szczegółowo zawartość kasetki i słoików oraz opisano ją w protokole. Jednakże funkcjonariusze MO odebrali w tym czasie powodowi wykopane przedmioty i zabrali je do Komendy MO. Przeciwko powodowi wszczęto śledztwo, które postanowieniem z dnia 6.VIII.1962 r. zostało umorzone, sporne jednak przedmioty uznano za mienie opuszczone, które ze względu na upływ terminu pięcioletniego, przewidzianego w art. 34 ust. 1 lit. b) dekretu z 8.III.1946 r. stało się własnością Skarbu Państwa.Na podstawie takich ustaleń Sąd Powiatowy doszedł do wniosku, że zakwestionowany majątek nie stanowił mienia opuszczonego, gdyż powód odkopał go w 1945 roku i stwierdził jego zawartość, odzyskując w ten sposób jego posiadanie. Sąd uznał jednak zarazem, że nawet gdyby przyjąć, że odkopanie skarbu w 1945 r. nie zmieniło charakteru tego majątku, to przez fakt posiadania wiadomości o miejscu jego przechowania oraz przez posiadanie kluczy od kasety i czuwanie nad tymi przedmiotami powód nie utracił posiadania swego majątku, lecz zachował władztwo nad nim i on jeden mógł majątkiem tym dysponować. Zdaniem Sądu Powiatowego powód władztwo to zrealizował po raz pierwszy w 1945 r., po raz drugi zaś w 1961 r., odkopując z miejsca jemu jedynie wiadomego przedmioty stanowiące jego własność.Wychodząc z takich założeń Sąd Powiatowy na podstawie art. 28 prawa rzeczowego powództwo Tadeusza C. uwzględnił. Wniesioną od tego wyroku rewizję Prokuratora Wojewódzkiego w Poznaniu Sąd Wojewódzki dla m. Poznania oddalił wyrokiem z dnia 30 stycznia 1965 r.W dniu 4 maja 1965 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL oparta na zarzucie rażącego naruszenia prawa, a w szczególności art. 35 ust. 1 lit. b) dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich oraz art. 242 § 1 d.k.p.c., z wnioskiem o uchylenie obu omówionych poprzednio wyroków i oddalenie powództwa Tadeusza C.Rozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Sąd Powiatowy oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniu, że sporne mienie nie stanowi majątku opuszczonego, gdyż powód "w 1945 r. odkopał swój majątek, stwierdził jego zawartość i odzyskał w ten sposób jego posiadanie. Następnie zakopał go ponownie i odkopał po raz drugi w X.1961 r.".Natomiast w rewizji od tego wyroku Prokurator Wojewódzki w Poznaniu w sposób wyraźny zarzucał jedynie wadliwość rzekomego ustalenia Sądu Powiatowego, że powód nigdy nie utracił posiadania zakopanych przedmiotów. Kwestionując zaś ponadto pogląd Sądu pierwszej instancji, że powód odzyskał posiadanie swego majątku po wojnie, ograniczył się do zarzutu wadliwości tego poglądu, nie zarzucając jednak, że ustalenie przez Sąd Powiatowy faktu wykopania w 1945 roku spornych przedmiotów jest wadliwe.Należy przede wszystkim stwierdzić, że zarówno przytoczony wyżej pierwszy zarzut rewizji Prokuratora Wojewódzkiego, jak i wywody rewizji nadzwyczajnej zwalczające pogląd, jakoby powód przez zakopanie swego majątku w 1939 r. lub w 1940 roku na terenie przedsiębiorstwa niemieckiego w P. oraz opuszczenie P. nie utracił posiadania zakopanych przedmiotów w związku z wojną, są bezprzedmiotowe, skoro - jak to wynika z przedstawionego poprzednio stanu rzeczy - Sąd Powiatowy stanowiska takiego nie reprezentował, ani też Sąd Wojewódzki, rozpoznający rewizję Prokuratora, tego rodzaju poglądu nie wyraził. Dlatego rewizję Prokuratora, tego rodzaju poglądu nie wyraził. Dlatego też argumenty rewizji nadzwyczajnej zmierzające do wykazania, że powód utracił posiadanie zakopanych przedmiotów w związku z ostatnią wojną, chociaż słuszne, nie mogą uzasadnić wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku Sądu Powiatowego dla m. Poznania.Bardziej szczegółowego rozważenia wymaga zarzut rewizji nadzwyczajnej, że ustalenie Sądu Powiatowego, iż powód w 1945 roku odkopał sporne przedmioty i następnie w tym samym miejscu je zakopał, dokonane zostało z naruszeniem przepisu art. 242 § 1 d. k.p.c.W tej kwestii trzeba mieć na uwadze, że wyrok Sądu Powiatowego był przedmiotem kontroli Sądu Wojewódzkiego jako instancji rewizyjnej oraz że w związku z tym omawiany zarzut rewizji nadzwyczajnej skierowany jest w istocie rzeczy przeciwko wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu i wymaga rozpoznania w świetle przepisów o postępowaniu rewizyjnym.Ponieważ wyrok Sądu Powiatowego zapadł przed wejściem w życie k.p.c., przeto stosownie do art. XVI § 1 zd. 1 przepisów wprowadzających ten kodeks Sąd Wojewódzki rozpoznał rewizję Prokuratora w trybie przewidzianym w przepisach dotychczasowych. Zgodnie więc z art. 380 § 1 d. k.p.c., skoro przedmiot sprawy nie należy do wyjątków wymienionych w paragrafie drugim tego przepisu, Sąd uchybienia procesowe mógł brać pod uwagę jedynie w granicach rewizji. W rewizji zaś Prokurator zarzucał wprawdzie także nietrafność ustalenia, że powód po wojnie odzyskał posiadanie zakopanych przedmiotów, lecz, jak to już wskazano wyżej, ze względu na brak jakichkolwiek konkretnych zastrzeżeń co do ustalonych okoliczności faktycznych zarzut ten należało a co najmniej można było zrozumieć jako skierowany jedynie przeciwko ocenie prawnej, tj. przeciwko uznaniu, że wykopanie przedmiotów stanowiło odzyskanie posiadania bez równoczesnego kwestionowania prawdziwości samego zdarzenia (wykopania przedmiotów w 1945 roku i ponownego ich zakopania). Z tego więc już powodu Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do dokonania kontroli prawidłowości ustalenia Sądu Powiatowego, kwestionowanego w rewizji nadzwyczajnej. Gdyby zaś nawet uznać, że w ogólnikowym zarzucie rewizji Prokuratora Wojewódzkiego podstawy takiej można się było dopatrzeć, to również i w takim wypadku zaniechania przez Sąd Wojewódzki kontroli omawianego ustalenia nie można by w tych warunkach uznać za rażące naruszenie prawa, które w myśl art. 417 § 1 k.p.c. w związku z art. XVI § 2 przep. wprow. k.p.c. mogłoby uzasadniać uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.Również jednak merytorycznie zarzuty rewizji nadzwyczajnej, kwestionujące prawidłowość ustalenia Sądu Powiatowego, nie zasługiwałyby na uwzględnienie.Wbrew bowiem twierdzeniu rewizji nadzwyczajnej Sąd Powiatowy oparł to ustalenie nie tylko na zeznaniu powoda, lecz także na zeznaniach przesłuchanego w charakterze świadka syna jego, Antoniego C. Trudno również podzielić pogląd skarżącego co do całkowitego pominięcia przez Sąd Powiatowy wyjaśnień powoda złożonych w śledztwie, gdyż w swych zeznaniach w sprawie cywilnej powód przemilczenie przez siebie w śledztwie faktu wykopania w 1945 r. zakopanych w związku z wojną przedmiotów wyjaśnił obawą przed posądzeniem go o to, że część wykopanych przedmiotów zabrał. W tych warunkach można by więc jedynie zarzucić, że Sąd Powiatowy nie uwidocznił wyników rozważania takiego materiału z akt śledztwa w uzasadnieniu swego wyroku. Stanowisko Sądu Powiatowego w tym przedmiocie jest jednak oczywiste. Przyjęcie zaś wyjaśnień powoda za wiarygodne nie można uznać za wadliwe; jeśli się uwzględni szczególną sytuację, w jakiej znalazł się powód w śledztwie wobec nieoczekiwanego zarzutu zagarnięcia mienia, które wykopał jako własne po uprzednim zasięgnięciu informacji w Prokuraturze, za zezwoleniem kierownictwa przedsiębiorstwa, na którego terenie przedmioty były zakopane, i w obecności powołanej w tym celu specjalnej komisji z udziałem przedstawicieli organizacji społecznych.Nie mogłyby również odnieść skutku zarzuty rewizji nadzwyczajnej kwestionujące prawidłowość omawianego ustalenia z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Zarzuty te nie uwzględniają bowiem wyjątkowych, daleko odbiegających od zwykłych sytuacji życiowych, okoliczności ostatniej wojny i pierwszych miesięcy po jej zakończeniu, jak również dodatnich cech zdyscyplinowania społecznego, jakie wykazał powód w swym późniejszym postępowaniu zmierzającym do odzyskania zakopanych przedmiotów.Chybione są wreszcie także pozostałe zarzuty rewizji nadzwyczajnej.Dotyczy to przede wszystkim twierdzenia, że odkopanie kasety z kosztownościami jedynie w celu sprawdzenia zawartości, a następnie zakopanie jej w tym samym miejscu i pozostawienie na terenie przedsiębiorstwa państwowego nie są czynnościami świadczącymi o wykonywaniu przez powoda faktycznego władztwa nad ukrytym mieniem i nie stanowią o odzyskaniu jego posiadania. Gdyby bowiem, zgodnie ze stanowiskiem rewizji nadzwyczajnej, nawet przyjąć, że po ponownym zakopaniu spornych przedmiotów na terenie przedsiębiorstwa państwowego powód utracił ich posiadanie, to nie może ulegać wątpliwości, że wykopanie tych przedmiotów z miejsca, w którym zostały ukryte w związku z wojną, stanowiło odzyskanie ich posiadania "utraconego w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r." i wskutek tego pozbawiło te przedmioty charakteru majątku opuszczonego w rozumieniu art. 1 ust. 1 cyt. dekretu z 8.III.1946 roku.W tej sytuacji zaś bieg przemilczenia, o którym mowa w art. 34 tego dekretu, w ogóle nie mógł wchodzić w rachubę i w związku z tym bezprzedmiotowe są wywody rewizji nadzwyczajnej, które zaprzeczają faktowi przerwania biegu przemilczenia lub powołują się na ewentualny ponowny upływ jego terminu.Z przytoczonych wyżej zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 421 § 1 k.p.c. rewizję nadzwyczajną oddalił.