I PZ 74/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława S. przeciwko Przedsiębiorstwu Geologicznemu w W. o odszkodowanie za wypadek w zatrudnieniu, na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 21 lipca 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneW związku ze śmiercią powoda Władysława S., który dochodził w niniejszym procesie odszkodowania i nawiązki w związku z wypadkiem przy pracy, Sąd Wojewódzki, podejmując postępowanie z udziałem spadkobierców (żony i dwojga dzieci) powoda, zobowiązał ich do wpłacenia pod rygorem z art. 130 k.p.c. wpisu od pozwu. W uzasadnieniu Sąd przytoczył, że uprawnienie do zwolnienia od kosztów z art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. wygasło stosownie do art. 119 § 1 k.p.c., a wstępujący do sprawy spadkobiercy zmarłego, jako nie posiadający przymiotu "strony", którą może być tylko sam poszkodowany (art. 161 k.z.), powinni, jeśli nie posiadają innych podstaw do zwolnienia (art. 113 k.p.c.), uiścić należne koszty pod rygorem skutków prawnych.Zażalenie powodów na powyższe postanowienie jest uzasadnione.Trafnie podnoszą żalący się, że z mocy art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona dochodząca naprawienia szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu. Przewidziane w tym przepisie ustawowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy i dlatego zarówno zmarły Władysław S., jak i jego spadkobiercy zwolnieni są od ponoszenia kosztów. Decydującą bowiem przesłanką tego przepisu jest charakter sporu, mającego za podstawę wypadek w zatrudnieniu, a nie osoba dochodząca odszkodowania. Z tego względu zarówno sam poszkodowany (art. 161 k.z.), jak i pozostała po nim rodzina (art. 162 k.z.) nie będą mieli - w świetle tego przepisu - obowiązku ponoszenia kosztów, jeżeli dochodzą odszkodowania za skutki wypadku w zatrudnieniu, i to niezależnie od tego, czy występują w procesie w imieniu własnym czy też jako spadkobiercy zmarłego w toku postępowania powoda.Przepis art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c., podobnie zresztą jak art. 3 ust. 1 pkt 3 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57 z dalszymi zmianami), ułatwiając pracownikowi poszkodowanemu w wypadku w zatrudnieniu dochodzenie należnego mu odszkodowania, realizuje w pewnym zakresie postulat szczególnej ochrony interesów człowieka pracy, którego sytuacja materialna w wyniku wypadku przy pracy ulega z reguły znacznemu pogorszeniu w stopniu uzasadniającym domniemanie, że nie jest on w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść kosztów sądowych.Te same założenia istnieją w zasadzie także w razie wystąpienia z samodzielnym roszczeniem bądź przystąpienia do toczącego się procesu spadkobierców poszkodowanego pracownika, którzy z reguły pozostawali na jego utrzymaniu.Zrównanie w zakresie szczególnej ochrony w procesie również spadkobierców pracownika poszkodowanego w wypadku w zatrudnieniu wynika też z art. 459 § 2 k.p.c.Należy przy tym zaznaczyć, wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym postanowieniu, że wstępujący na miejsce zmarłego w toku postępowania powoda jego spadkobiercy stają się stroną w rozumieniu przepisów k.p.c. (por. art. 181 pkt 1 k.p.c. o podjęciu postępowania na wniosek "strony" również wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone wskutek śmierci powoda-spadkodawcy) oraz przepisów o kosztach sądowych (por. art. 2 ust. 2 przep. o k.s.).Powołany w postanowieniu przepis art. 119 § 1 k.p.c., jak wynika z jego treści ["zwolnienie (...) strony, która je uzyskała"], dotyczy tylko tych przypadków, gdy strona została zwolniona od kosztów sądowych w drodze postanowienia sądowego (art. 111 § 1 pkt 6 w związku z art. 113 § 1 k.p.c.) ze względów podmiotowych, natomiast nie odnosi się do wypadku ustawowego braku obowiązku ponoszenia kosztów ze względu na charakter sprawy, jak to ma miejsce w razie dochodzenia należności pracownika ze stosunku pracy albo naprawienia szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej.Przytoczone rozważania uzasadniają wniosek, że pod rządem kodeksu postępowania cywilnego z 1964 r., a zwłaszcza art. 111 § 1 pkt 3 i 459 § 2 k.p.c., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych nie tylko pracownik dochodzący naprawienia szkód wynikłych z wypadku w zatrudnieniu, lecz również jego spadkobiercy, którzy wstąpili do procesu w miejsce zmarłego powoda.Z tych względów skoro nie było podstawy prawnej do żądania od spadkobierców powoda opłat sądowych, gdyż żalący się nie mają obowiązku uiszczenia tych opłat z mocy ustawy ze względu na charakter dochodzonego roszczenia, należało na podstawie art. 397 § 1 w związku z art. 388 § 1 k.p.c. zaskarżone postanowienie uchylić.