III CR 330/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: Z. Trybulski, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Pawła i Anieli małż. Z. przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuraturze Wojewódzkiej w L., Wydziałowi Finansowemu Prezydium MRN w L. i Wydziałowi Finansowemu Prezydium PRN w B.) o zwolnienie od egzekucji, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 29 czerwca 1963 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW toku śledztwa przeciwko Edwardowi Z. o wyrządzenie czynem przestępczym szkody w mieniu społecznym, Prokurator Wojewódzki w L., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa, wydał dnia 16.XI.1961 r. postanowienie o zabezpieczenie roszczeń odszkodowawczych oraz grożących podejrzanemu kar pieniężnych.Na podstawie tego postanowienia oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Lublinie z dnia 30.IV.1962 r., na zabezpieczenie tych należności Skarbu Państwa wpisana została w księdze wieczystej "Dobra Wierzchowiska B. cz. III", obejmującej nieruchomość o powierzchni 2,0528 ha stanowiącą własność Edwarda Z., hipoteka przymusowa do wysokości 600.000 złotych.Sąd Wojewódzki w Lublinie prawomocnym wyrokiem z dnia 14.II.1963 r. skazał Edwarda Z. - poza karą pozbawienia wolności - na karę grzywny w wysokości 1.000.000 zł oraz orzekł przepadek całego jego majątku.Na podstawie tego wyroku opisana wyżej nieruchomość Edwarda Z. przeszła na własność Skarbu Państwa.W związku z tym powodowie Aniela i Paweł Z., rodzice skazanego Edwarda Z., wnieśli dnia 15.V.1963 r. do Sądu Powiatowego w Lublinie pozew przeciwko Skarbowi Państwa o zwolnienie od egzekucji działki gruntu o powierzchni 5.670 m2, stanowiącej część wyżej opisanej nieruchomości Edwarda Z., oraz połowy domu mieszkalnego znajdującego się na tej działce twierdząc, że na podstawie umowy z dnia 4.XI.1946 r., którą podarowali synowi tę nieruchomość, przysługuje im prawo bezpłatnego i dożywotniego użytkowania opisanej w pozwie działki gruntu i połowy domu mieszkalnego.Przedstawiciele Prezydium MRN w L. i Prezydium PRN w B., występujący na rozprawie w dniu 27.VI.1963 r. w imieniu pozwanego Skarbu Państwa, wnieśli o oddalenie tego powództwa.Sąd Powiatowy w Lublinie, bez przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie, wyrokiem z dnia 29.VI.1963 r. zwolnił od egzekucji opisaną wyżej działkę gruntu wraz z połową znajdującego się na niej domu mieszkalnego i zasądził na rzecz powodów od pozwanego Skarbu Państwa: Prokuratury Wojewódzkiej w L., Prezydium MRN w L. i Prezydium PRN w B. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.Wobec niezaskarżenia tego wyroku przez stronę pozwaną wyrok ten uprawomocnił się w dniu 1.XI.1963 r.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca nieważność postępowania z powodu sprzecznego z prawem składu sądu oraz pogwałcenia interesu Państwa na skutek bezzasadnego zwolnienia od egzekucji mienia, które przeszło na własność Państwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący nieważność postępowania, skoro zaskarżone orzeczenie wydane zostało przez sąd, którego skład sprzeczny jest z przepisami art. 7 § 1 prawo o ustroju sądów powszechnych. Z mocy tego przepisu bowiem sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu przez sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników, została zaś rozpoznana przez jednego sędziego, przy czym w aktach sprawy brak jest zarządzenia Prezesa Sądu Powiatowego w Lublinie przewidzianego w art. XLV § 3 przep. wprow. k.p.c. Z tego względu z mocy przepisu art. 371 § 2 pkt 4 k.p.c. postępowanie w niniejszej sprawie jest nieważne.Niezależnie od nieważności postępowania zaskarżone orzeczenie powzięte zostało z naruszeniem przepisów art. 336 § 2 k.p.c. i art. 574 § 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 7 ust. 3 dekretu o przepadku majątku z dnia 22.X.1947 r. (Dz. U. Nr 65, poz. 390).W uzasadnieniu tego orzeczenia bowiem Sąd Powiatowy nie wyjaśnił podstawy prawnej swego rozstrzygnięcia ani nie przytoczył przepisów prawa, na jakich je oparł. Jeśli się przyjmie, że Sąd Powiatowy, uwzględniając powództwo w niniejszej sprawie, oparł się na przepisie art. 574 § 1 pkt 2 k.p.c., to stwierdzić należy, że nastąpiło to z naruszeniem tego przepisu w związku z treścią art. 7 ust. 3 dekretu o przepadku majątku.Podstawę powództwa z art. 574 k.p.c. stanowi twierdzenie, że egzekucja skierowana do określonego przedmiotu narusza prawa powoda. Nie chodzi tu oczywiście o naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego, bo w tym wypadku osobie trzeciej przysługuje skarga na czynności komornika bądź zażalenie lub zarzuty, ale o naruszenie prawa materialnego.Jak wynika z treści pozwu i materiału dowodowego, powodom przysługuje w stosunku do zajętej nieruchomości jedynie prawo dożywotniego użytkowania określonej działki gruntu. Wbrew poglądowi powodów wykonanie orzeczenia o przepadku majątku nie szkodzi prawom dożywotniego użytkowania, gdyż stosownie do treści art. 7 pkt 3 dekretu z dnia 22.X.1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390) nie przysługuje prawo wytoczenia powództwa o zwolnienie od egzekucji z art. 574 k.p.c.Skoro zatem wbrew tym zasadom powództwo to zostało uwzględnione, nastąpiło to z pogwałceniem istotnych, wskazanych wyżej przepisów prawa.Poza tym zaskarżone orzeczenie powzięte zostało również z naruszeniem interesu Państwa Ludowego, gdyż wyrok orzekający bez jakiejkolwiek podstawy prawnej zwolnienie od egzekucji nieruchomości, która na mocy orzeczenia przepadku przeszła na rzecz Państwa, narusza interes Państwa Ludowego w rozumieniu art. 396 § 1 k.p.c.Z powyższych zasad orzeczono jak w sentencji (art. 384 w związku z art. 398 k.p.c.).