I CR 639/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Kazimierza T. o nadanie klauzuli wykonalności, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego dla m. Poznania w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 1951 r., zaskarżone postanowienie zmienił i wniosek Kazimierza T. o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 26 października 1948 r. oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód uzyskał przeciwko Marii S. wyrok z dnia 28 czerwca 1948 r., zasądzający na jego rzecz od pozwanej sumę 200.000 zł (w dawnej walucie) z odsetkami i kosztami. Wyrokiem sądu karnego z dnia 16 maja 1947 r. został orzeczony przepadek majątku Marii S., w związku z czym idealna połowa nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej, stanowiąca jej współwłasność, została przepisana na rzecz Skarbu Państwa. Na wniosek powoda Sąd Powiatowy nadał powyższemu wyrokowi klauzulę wykonalności o następującym brzmieniu: "Dłużnik Skarb Państwa (Okręgowy Urząd Likwidacyjny w P.) powinien zapłacić wierzycielowi Kazimierzowi S. 6.000 zł z 8% od dnia 19 września 1947 r. i 213 zł kosztów adwokackich z zastrzeżeniem, że wierzyciel jest uprawniony do egzekucji z idealnej połowy nieruchomości". W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Powiatowy zaznaczył, że Skarb Państwa jest odpowiedzialny za zobowiązanie osoby, której majątek uległ przepadkowi, do wysokości przejętego majątku.Od tego postanowienia, które stało się prawomocne, Prokurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o jego zmianę i oddalenie wniosku powoda. W uzasadnieniu rewizja nadzwyczajna wywodzi, że Skarb Państwa nie jest następcą prawnym Marii S. i zarówno nabycie przepadłego majątku, jak i odpowiedzialność Skarbu Państwa, są pierwotne, że Skarb Państwa odpowiada nie nabytym majątkiem, lecz do wysokości jego wartości, że odpowiedzialności tej nie można realizować przez nadanie klauzuli wykonalności przeciwko niemu, lecz w drodze powództwa, że skoro nie wchodzi w grę egzekucja zobowiązania osobistego, ma zastosowanie art. 584 k.p.c. wyłączający egzekucję z nieruchomości, że nieruchomości w części, w której należały do Marii S., zostały przejęte na cele reformy rolnej, na skutek czego egzekucja z nich przez osoby prywatne w ogóle nie może być prowadzona, pominąwszy nawet to, że nieruchomości takie przeszły na własność Skarbu Państwa bez żadnych obciążeń.Skarb Państwa wnosi o uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszny jest pogląd skarżącego, że przepadek majątku nie uzasadnia następstwa prawnego, lecz że chodzi w tym wypadku o pierwotne nabycie praw z ograniczeniami wynikającymi z obciążeń istniejących w chwili prawomocnego orzeczenia przepadku. Dowodzi tego w szczególności art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390), który stanowi, że za zobowiązania osoby, której majątek uległ w całości przepadkowi, Skarb Państwa odpowiada do wysokości wartości przejętego majątku. Nie przechodzą więc te zobowiązania na Skarb Państwa z racji następstwa prawnego, jak to ma miejsce np. co do niektórych zobowiązań w wypadku przejęcia przedsiębiorstwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. Nr 3, poz. 17). Odpowiedzialność z cytowanego art. 7 jest źródłem nowego zobowiązania Skarbu Państwa, konkurującego z zobowiązaniem osoby, której majątek uległ przepadkowi. Z akt sprawy wynika, że roszczenia zasądzone powodowi prawomocnym wyrokiem nie są zabezpieczone hipotecznie na nieruchomościach wchodzących w skład przepadłego majątku, powód nie może więc żądać zaspokojenia z nich swej wierzytelności na zasadach prawa rzeczowego o hipotece, a tym samym niedopuszczalne jest w myśl art. 541 § 2 k.p.c. nadanie na podstawie tytułu uzyskanego przez powoda przeciwko Marii S. klauzuli wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa. Powód może swe żądanie przeciwko niemu oprzeć wyłącznie na cytowanym art. 7. Skoro jednak, jak wykazano wyżej, przepis ten nie uzasadnia następstwa prawnego Skarbu Państwa, niedopuszczalne jest również nadanie tytułowi posiadanemu przez powoda takiej klauzuli na podstawie art. 541 § 1 k.p.c. Powód chcąc korzystać z odpowiedzialności Skarbu Państwa powinien, jak to słusznie zaznacza skarżący, wystąpić przeciwko niemu z powództwem, które w razie braku szczególnych przepisów jest właściwą drogą do dochodzenia roszczeń.Skoro już z powyższych przyczyn wniosek powoda o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko Skarbowi Państwa ulegał oddaleniu, należało bez rozważania dalszych podstaw rewizyjnych, orzec jak w sentencji.