RNw 43/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Jankowski. Sędziowie: płk K. Mioduski, płk J. Badecki, płk Z. Krasuski (sprawozdawca), płk A. Kruszka, płk A. Porzecki, płk Z. Wizelberg.Prokurator: płk M. Flemming.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. i art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"1)Czy w razie skazania na karę grzywny okres tymczasowego aresztowania można lub należy zaliczyć na poczet tej kary bądź na poczet zastępczej kary pozbawienia wolności?2)W razie odpowiedzi pozytywnej - czy zaliczenie to powinno nastąpić w wyroku, czy też może nastąpić później w postanowieniu wydanym w związku z zarządzeniem wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności?3)W razie odpowiedzi negatywnej na pierwsze pytanie - czy sąd wymierzając karę grzywny może lub powinien przy jej wymiarze uwzględnić okres przebywania oskarżonego w areszcie tymczasowym i uczynić o tym wzmiankę w uzasadnieniu wymiaru kary grzywny albo jeśli sąd nie uwzględnia przy wymiarze kary grzywny okresu przebywania oskarżonego w areszcie tymczasowym, to czy powinien stanowisko swoje w tym zakresie odpowiednio uzasadnić?"po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Przepis art. 54 k.k. W.P., wchodzący w grę przy rozstrzyganiu przytoczonych wyżej pytań prawnych, brzmi następująco: "W razie skazania na karę pozbawienia wolności sąd może zaliczyć na poczet kary całkowicie lub częściowo okres tymczasowego aresztowania".W rozważaniach nad tym, czy dopuszczalna jest taka interpretacja cytowanego przepisu, że ma on zastosowanie również w wypadkach skazania na grzywnę, a więc i do zastępczej kary pozbawienia wolności, nasuwa się porównanie art. 54 k.k.W.P. z art. 15 § 1 ustawy karnej skarbowej.Art. 15 § 1 ustawy karnej skarbowej, dopuszczający zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej grzywny, jeśli okresu tego nie zaliczono na poczet orzeczonej jednocześnie kary aresztu, jest przepisem późniejszym w stosunku do przepisów k.k. W.P., z czego mógłby wynikać wniosek, że poglądy ustawodawcy w omawianej kwestii ulegają pewnej ewolucji. Wniosek ten nie mógłby jednak wpływać na interpretację treści art. 54 k.k.W.P., a to z następujących powodów:Z ustanowieniem przez ustawodawcę zasady zawartej w art. 15 § 1 ustawy karnej skarbowej nie poszła w parze stosowna nowelizacja przepisów art. 58 k.k. i 54 k.k.W.P., ponieważ zaś kodeks karny W.P. i wspomniana ustawa stanowią odrębne, niezależne od siebie kodyfikacje, to w tej sytuacji wykładnia treści art. 54 k.k.W.P., nawiązująca do literalnego brzmienia przepisu z ustawy karnej skarbowej, opierałaby się na domniemaniu (do czego zresztą brak jest podstaw), że tekst art. 54 k.k.W.P. nie uwzględnia przypuszczalnej woli ustawodawcy.2. Zważyć jednak należy, że w orzecznictwie sądów wojskowych utrwaliła się zasada zaliczania - na podstawie przepisu art. 54 k.k.W.P. - na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania (por. uchwałę Zgromadzenia Ogólnego NSW 20/54 z 24 lutego 1954 r.). Przepis art. 54 umieszczony jest w rozdziale IX k.k.W.P., zawierającym ustawowe wskazówki co do zasad wymiaru kary, jest on więc narzędziem kształtowania rozmiaru dolegliwości stanowiącej - z istoty kary - współmierny wyraz stopnia zawinienia sprawcy i szkodliwości konkretnego czynu. Z art. 54 k.k.W.P. płynie więc ogólne wskazanie co do tego, że dla ukształtowania wymierzanej skazanemu kary nie jest obojętną kwestia, czy stosowano wobec niego tymczasowe aresztowanie. Pozostawanie oskarżonego w areszcie zastosowanym tytułem środka zapobiegawczego, choć podyktowane względami wymienionymi w przepisach kodeksu wojskowego postępowania karnego, stanowi pewną dolegliwość, której pominięcie w rozważaniach nad rozmiarem grzywny byłoby sprzeczne z poczuciem słuszności. Jeżeli bowiem sprawcy przestępstwa wymierzona zostaje tylko grzywna, to następuje to z reguły wówczas, gdy stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu nie jest tak wysoki, by w jego świetle - przynajmniej w większości wypadków - tymczasowe aresztowanie nie okazało się zbyteczne.Dlatego też stanowisko wyrażone wyżej w pkt 1 nie oznacza bynajmniej, że sąd nie ma obowiązku i możliwości uwzględnienia przy wymiarze grzywny faktu, że wobec skazanego stosowany był areszt tymczasowy.3. Uwzględnienie aresztu tymczasowego nie może jednak nastąpić wprost w drodze zaliczenia jego okresu na poczet grzywny lub zastępczej kary pozbawienia wolności, gdyż przepis art. 54 k.k.W.P. takiej możliwości wyraźnie nie przewiduje. Odmienna interpretacja tego przepisu polegałaby na "poprawieniu" tekstu ustawy. Stąd konieczność odpowiedzi negatywnej na pierwsze pytanie prawne.4. Uwzględnienie tymczasowego aresztowania w razie skazania oskarżonego na grzywnę powinno być urzeczywistnione w odpowiednim ukształtowaniu jej wysokości. Sposób dokonania tego zależy całkowicie od uznania sądu, a przepis art. 43 § 1 k.k. może być przy tym pomocny. Tak wymierzona oskarżonemu grzywna będzie uwzględniała tę miarę dolegliwości, jaka dotknęła go w postaci tymczasowego aresztowania. W wypadku takim - zgodnie z art. 250 § 3 k.w.p.k., zobowiązującym sąd do przytoczenia w uzasadnieniu wyroku okoliczności wpływających na rodzaj i wymiar kary - sąd powinien wskazać, w jakim zakresie przy wymiarze grzywny uwzględnił tymczasowe aresztowanie jako czynnik wpływający na jej wysokość. Gdyby zaś sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do uwzględnienia tymczasowego aresztowania przy wymiarze grzywny, to powinien swój pogląd uzasadnić, taka bowiem decyzja sądu podlega również kontroli rewizyjnej.