II KZ 17/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński.Sędziowie: K. Wagner (sprawozdawca), A. Janowski.Prokurator: J. Smoleński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława L. vel Feliksa O. oskarżonego z art. 1 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 31 sierpnia 1944 r., po rozpoznaniu zażalenia oskarżonego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 1960 r., na mocy art. 353 § 2, 358, 416 § 2 k.p.k. postanowiłzażalenie pozostawić bez uwzględnienia.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki nie uwzględnił wniosku o zaliczenie na poczet orzeczonej kary dożywotniego więzienia okresu tymczasowego aresztowania na tej podstawie, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 1951 r., mocą którego oskarżony skazany został na karę dożywotniego więzienia, nie zaliczył tymczasowego aresztowania, że zatem odmienne uregulowanie tej sprawy godziłoby w powagę prawomocnego wyroku. Zażalenie powołuje się na art. 408 k.p.k., którego treść rzutuje też na interpretację art. 58 k.k. w tym sensie, że regułą powinno być zaliczenie tymczasowego aresztowania, odmowę zaś takiego zaliczenia należy uzasadnić. Sąd Najwyższy uznał postanowienie Sądu Wojewódzkiego za prawidłowe w obecnym stadium sprawy.Jak wynika z samej istoty kary więzienia dożywotniego, kwestia zaliczenia aresztu tymczasowego przy tej karze jest bezprzedmiotowa dopóty, dopóki w związku z amnestią czy aktem łaski kara ta nie zostanie zamieniona na karę terminową. Z tą chwilą dopiero wyłania się problem początku kary, a więc i zaliczenia aresztu tymczasowego. Kwestia ta może być rozstrzygnięta w trybie art. 416 § 1 k.p.k. (por. Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego poz. 80/54, Państwo i Prawo nr 7-8/54). Ponieważ w sprawie niniejszej kara więzienia dożywotniego dotychczas zmieniona nie została, przeto wątpliwości co do obliczenia kary są przedwczesne i sposób wykonania kary w brzmieniu wyroku Sądu Najwyższego nie wymaga żadnych wyjaśnień.Do zagadnienia tego będzie mógł powrócić Sąd Wojewódzki wtedy, gdyby oskarżony został ułaskawiony przez zmianę kary dożywotniego więzienia na karę terminową.Dla warunkowego przedterminowego zwolnienia omawiana kwestia zaliczenia czy niezaliczenia okresu tymczasowego aresztowania jest obojętna.Kodeks karny z 1932 r. zawierał w art. 65 § 3 przepis, że do kary orzeczonej i do kary odbytej w rozumieniu przepisów o warunkowym zwolnieniu nie wlicza się ani okresu tymczasowego aresztowania, ani darowanej części kary.Przepis ten został uchylony przez ustawę z dnia 31 października 1951 r. o warunkowym przedterminowym zwolnieniu (Dz. U. Nr 58, poz. 399), która wprowadziła w art. 1 zasadę, że do kary odbytej wlicza się okres aresztu tymczasowego, jeżeli okres ten został zaliczony przez sąd na poczet orzeczonej kary.Aczkolwiek kolejna ustawa z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 31, poz. 134) nie zawiera przepisu powtarzającego powyższą zasadę, to jednak sformułowanie zawarte w art. 2 tej ustawy "warunkowe zwolnienie może nastąpić po odbyciu co najmniej połowy kary, nie wcześniej jednak niż po 6 miesiącach" (§ 1) bądź "co najmniej dwóch trzecich kary, nie wcześniej jednak niż po roku" (§ 2) - nie budzi wątpliwości co do tego, że przy obliczeniu "połowy kary" czy "dwóch trzecich kary" bierze się pod uwagę również i zaliczony w wyroku na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania. Inna interpretacja możliwa byłaby tylko w razie zamieszczenia przez ustawodawcę wyraźnego przepisu, odpowiadającego uchylonemu art. 65 § 3 kodeksu karnego.Odmiennie i specjalnie została uregulowana sytuacja w wypadku wymienionym w art. 2 § 4 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. Przepis ten został zmieniony nowelą z dnia 17 lutego 1960 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 69) tylko przez przedłużenie określonego w nim okresu do lat 15.Omawiany przepis dotyczy możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia bez względu na warunki wymienione w art. 2 § 1 - 3, a więc między innymi, tak jak w sprawie niniejszej, przy skazaniu na więzienie dożywotnie.Ustawodawca nie używa tu określenia "kary" tak jak w art. 2 § 1 i § 2 wyżej wymienionej ustawy, ale określenia "pozbawienia wolności" stanowiąc, że skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu 10 lat pozbawienia wolności (co obowiązywało do wejścia w życie noweli z dnia 17 lutego 1960 r. - Dz. U. Nr 11, poz. 69 - a więc do dnia 1 marca 1960 r.), a obecnie po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności. Przez termin "pozbawienie wolności" rozumieć należy okres efektywnego przebywania w więzieniu w danej sprawie, bez względu na wymierzoną karę i zaliczenie czy niezaliczenie aresztu tymczasowego.U podstawy instytucji warunkowego zwolnienia leży przekonanie, że sprawca został tak dalece wychowany, a resocjalizacja jego poczyniła takie postępy, iż nie wkroczy on więcej na drogę przestępstwa. Warunkiem osiągnięcia tego celu jest przebywanie przez sprawcę przez pewien okres w więzieniu, przy czym okres ten zależy od stopnia społecznego niebezpieczeństwa przypisywanego czynu, mierzonego wysokością zastosowanej represji, i wynosi w każdym wypadku co najmniej 6 miesięcy.Przebywanie w więzieniu przez lat 15 - niezależnie od tego, że część tego okresu dotyczy aresztu zapobiegawczego - jest takim okresem izolacji, że uzasadnia rozważenie celowości dalszego pobytu w więzieniu na tle przesłanek art. 1 § 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r.