III CR 20/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zespołu Nadleśnictwa w Drezdenku przeciwko L. S. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze - Ośrodek Zamiejscowy w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 czerwca 1961 r. uchylił zaskarżony wyrok wraz z wyrokiem Sądu I instancji w części uwzględniającej powództwo i powództwo w całości oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 10.IX.1960 r. Zespół Nadleśnictwa w Drezdenku - Nadleśnictwo Stare Kurowo domagał się zasądzenia od pozwanego Ludwika S. kwoty 10.453,80 zł jako należności z tytułu czynszu najmu. Strona powodowa twierdziła, że począwszy od 1959 r. pozwany zajmuje "bezprawnie" w domu Nadleśnictwa, położonym w Z. przy ul. P. nr (...) mieszkanie składające się z 3 pokoi z kuchnią oraz budynek gospodarczy i że uchyla się od obowiązku płacenia czynszu najmu za zajmowane pomieszczenie. Opierając się na zarządzeniu Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego nr 136 z dnia 28.IV.1959 r. w sprawie czynszów za lokale mieszkalne oraz pomieszczenia użytkowe ..., strona powodowa domaga się zapłaty czynszu w wysokości po 497,80 zł miesięcznie za okres 2 lat poprzedzających wytoczenie powództwa. Łącznie dochodzona z tego tytułu należność wynosi 10.453,80 zł.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 4 października 1960 r. Sąd Powiatowy w Strzelcach Krajeńskich z tymczasową siedzibą w Drezdenku zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę 8.462,60 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Zasądzona kwota obejmuje należność z tytułu czynszu za okres 17 miesięcy od dnia 1.V.1959 r. do dnia 30.IX.1960 r., licząc po 497,80 zł miesięcznie. Sąd doszedł do wniosku, że ponieważ wymienione wyżej zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego nr 136 obowiązuje dopiero od dnia 28.IV.1959 r. przeto roszczenie strony powodowej, dotyczące okresu wcześniejszego, jest nieuzasadnione.Od powyższego wyroku w części uwzględniającej powództwo pozwany złożył rewizję, którą Sąd Wojewódzki, Ośrodek Zamiejscowy w Gorzowie Wlkp., wyrokiem z dnia 13 czerwca 1961 r. oddalił.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Prokurator Generalny rewizją nadzwyczajną z wnioskiem o zmianę tego wyroku oraz wyroku Sądu powiatowego i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna oparta na zarzutach pogwałcenia istotnych przepisów prawa, w szczególności art. 28 prawa rzeczowego w związku z art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340) oraz naruszenia interesu Państwa Ludowego, jest uzasadniona.Sądy, zasądzając od pozwanego na rzecz powoda należność z tytułu czynszu najmu pomieszczeń użytkowych znajdujących się na gospodarstwie rolnym, będących w posiadaniu pozwanego, ustaliły błędnie, że powodowe Nadleśnictwo jest właścicielem spornej nieruchomości i że ma z tego tytułu prawo żądania czynszu za zajmowane przez pozwanego w tej nieruchomości pomieszczenia.Tymczasem z załączonego do niniejszej rewizji nadzwyczajnej orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Strzelcach Krajeńskich z dnia 10 listopada 1961 r. nr RL-UR-II-4/82/61 oraz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 19 grudnia 1961 r. nr WRZ-II-3/137/61 w przedmiocie nadania spornej nieruchomości pozwanemu - wynika, że sporna nieruchomość, która po wojnie weszła w skład nieruchomości, objętych przez Państwowy Fundusz Ziemi, została za zgodą administracji rolnej objęta w 1948 r. w posiadanie przez pozwanego i że pozwany bez przerwy od 1948 r. do chwili obecnej nieruchomość tę użytkuje.Z uwagi na fakt posiadania i prowadzenia tego gospodarstwa przez pozwanego nieprzerwanie od 1948 r., nabył on na podstawie art. 2 wymienionego dekretu z dnia 6.IX.1951 r. o uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych z mocy samego prawa własność spornego gospodarstwa wraz z zabudowaniami.W szczególności bowiem art. 2 stanowi, że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu (7.IX.1951 r.) nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw wraz z zabudowaniami, stanowiącymi przynależność gospodarstwa.Fakt nabycia przez pozwanego spornego gospodarstwa z mocy samego prawa, na podstawie powołanego przepisu art. 2 dekretu stwierdza wyraźnie także Prezydium WRN w Zielonej Górze w swoim orzeczeniu z dnia 19.XII.1961 r.Stwierdzić należy w związku z tym, że orzeczenie to, jak również orzeczenie Prezydium PRN w Strzelcach Krajeńskiej z dnia 10.XI.1961 r. o nadaniu pozwanemu na własność spornej nieruchomości, miało jedynie charakter deklaratoryjny - w świetle przepisu art. 5 dekretu, według którego w zakresie unormowanym w art. 2 Powiatowa Komisja Ziemska wydaje z urzędu akty nadania, w celu poświadczenia w ten sposób nabycia z mocy samego prawa własności gospodarstwa rolnego.W tym stanie rzeczy, skoro sporne gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami stanowiło już z dniem wejścia w życie wymienionego dekretu, to jest od dnia 7.IX.1951 r. własność pozwanego, przeto żądanie zapłaty czynszu za sporny okres czasu pozbawione było podstawy prawnej.O ile oba Sądy uznały, że sporna nieruchomość została przekazana powodowemu Nadleśnictwu protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 12.XII.1958 r., sporządzonym przez Rejon Lasów Państwowych w Drezdenku oraz Prezydium PRN w Strzelcach Krajeńskich na podstawie przepisów dekretu z dnia 26.IV.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4 z 1952 r., poz. 31) oraz rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 2.VIII.1949 r. (Dz. U. Nr 47, poz. 354), to stwierdzić należy co następuje:Sporządzenie wymienionego protokołu zdawczo-odbiorczego stanowiło w rozumieniu art. 41 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26.IV.1949 r. czynność wstępną związaną z przejęciem nieruchomości, jednakże zgodnie z art. 41 ust. 7 wynikające z tej czynności prawa wygasły po upływie 6 miesięcy. Powyższy protokół zdawczo-odbiorczy jako czynność wstępna postępowania o przyjęciu spornego gospodarstwa nie przeniósł na Rejon Lasów Państwowych prawa własności tego gospodarstwa. Nadto - jak stwierdza orzeczenie Prezydium WRN w Zielonej Górze z dnia 19.XII.1961 r. - do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12.III.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70), która to ustawa z art. 53 pkt 2 uchyliła moc obowiązującą przepisów dekretu z dnia 26.IV.1949 r., nie został wydany przez władzę administracyjną żaden akt przekazania spornej nieruchomości na rzecz Rejonu Lasów Państwowych lub podległych mu jednostek organizacyjnych. W tych warunkach stwierdzić należy, że powodowy Zespół nie był uprawniony do domagania się od pozwanego czynszu za użytkowanie spornej nieruchomości, a powództwo jego winno było ulec oddaleniu.Ponieważ zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem prawa materialnego, a nadto obciążenie pozwanego bez podstawy prawnej obowiązkiem płacenia na rzecz powoda czynszu najmu od pomieszczeń znajdujących się na nieruchomości, stanowiącej w rzeczywistości własność pozwanego, niewątpliwie narusza interes Państwa Ludowego, przeto mimo wniesienia rewizji nadzwyczajnej po upływie 6-miesięcznego terminu, Sąd Najwyższy z mocy art. 396, 398 i 386 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zmieniając wyrok Sądu Powiatowego orzekł jak w sentencji.