II KO 4/55

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Józefa R., osk. z art. 38 dekretu z dn. 6.IX.1946 r., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze pytanie prawne:"Czy art. 38 dekretu z dn. 6.IX.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) ma zastosowanie do wszystkich użytkowników gospodarstw rolnych, czy też tylko do tych użytkowników, którzy otrzymali akt nadania gospodarstwa, lecz nie stali się jeszcze właścicielami gospodarstwa przez otrzymanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, względnie na mocy art. 2 dekretu z dn. 6.IX.1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Z tekstu art. 38 dekretu z dn. 6.IX.1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska widoczne jest, że stosuje się on tylko do takich użytkowników osadniczych gospodarstw chłopskich, którzy objęli je w posiadanie po otrzymaniu aktu nadania, czyli wyznaczeniu przez właściwą władzę nabywcy stosownie do art. 25 ust. 1 dekretu, ale przed uzyskaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, przenoszącego na nabywcę prawo własności nadanego gospodarstwa w myśl art. 31 ust. 1 powołanego dekretu.2.Ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dn. 7.IX.1951 r. i z tym dniem obowiązujący dekret z dn. 6.IX.1951 r. o ochronie i regulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Ziemiach Odzyskanych stanowi w art. 2 ust. 1, że osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadza je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie tego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W myśl art. 3 cytowanego dekretu własność gospodarstw rolnych i ich przynależności jest przedmiotem dziedziczenia. Poświadczenie własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności następuje przez wydawane z urzędu przez powiatowe komisje ziemskie akty nadania, zawierające określenie osób uprawnionych, powierzchnię gruntów i inne składniki gospodarstwa rolnego (art. 5 ust. 1), a akty nadania wydane według przepisów dotychczasowych "są poświadczeniem własności, o których mowa w ust. 1" (art. 5 ust. 2). Nabyta na mocy prawa własność gospodarstwa rolnego podlega w przedmiocie zbycia, dzierżawy i zastawu przepisom dekretu PKWN z dn. 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3/1945 r., poz. 13), do których odsyła w tym zakresie art. 8 dekretu. Innych ograniczeń prawa własności dekret z dn. 6.IX.1951 r. nie przewiduje. Ponieważ art. 38 dekretu z dn. 6.IX.1946 r. przewiduje sankcję karną za niewykonanie ciążącego na użytkowniku z mocy art. 29 tegoż dekretu obowiązku przekazania nadanego gospodarstwa właściwej władzy w razie zrzeczenia się przezeń nadanego gospodarstwa, a w myśl tegoż przepisu takie zrzeczenie się nastąpić może do czasu wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, przenoszącego na użytkownika własność nadanego gospodarstwa w myśl art. 31 ust. 1 dekretu z dn. 6.IX.1946 r., przepis karny art. 38 tego dekretu nie mógł być stosowany w okresie, w którym dekret ten obowiązywał, do właściciela gospodarstwa, gdyż prawo zrzeczenia się i odpowiadający mu obowiązek przekazania gospodarstwa trwał tylko dopóty, dopóki użytkownik nie stał się właścicielem. Ponieważ w myśl art. 2 ust. 1 dekretu z dn. 6.IX.1951 r. z dniem wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 7.IX.1951 r. (data ogłoszenia Dziennika Ustaw Nr 46 z 1951 r. i art. 15 cyt. dekretu), własność gospodarstwa rolnego posiadanego z tytułu aktu nadania przechodzi na użytkownika z mocy samego prawa, nie istnieje okres przejściowy między otrzymaniem aktu nadania a orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania, w którym to okresie w myśl przepisów dekretu z dn. 6.IX.1946 r. użytkownik mógł się zrzec nadanego gospodarstwa z zachowaniem obowiązku przekazania go właściwej władzy. Skoro przestał istnieć obowiązek, którego niewykonanie podlegało karze z mocy art. 38 dekretu z dn. 6.IX.1946 r., to przepis ten utracił moc prawną z chwilą wejścia w życie znoszącego ten obowiązek dekretu z dn. 6.IX.1951 r. tj. z dniem 7.IX.1951 r.3.Prawo własności, przysługujące użytkownikowi gospodarstwa rolnego na mocy dekretu z dn. 6.IX.1951 r. z samego prawa, podlega z mocy art. 8 tego dekretu ograniczeniom w zakresie zbycia, dzierżawy i zastawu przewidzianym w dekrecie z dn. 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3/1945 r., poz. 13). Poza tym właściciel osadniczego gospodarstwa rolnego na Ziemiach Odzyskanych podlega obowiązkom wynikającym z dekretu z dn. 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) i przewidzianym w tym dekrecie sankcjom karnym za niewykonanie tych obowiązków, a w szczególności za niezagospodarowanie bez uzasadnionych przyczyn lub złośliwe niezagospodarowanie gruntów całkowicie i należycie (art. 16 p. 2, art. 17 dekretu z dn. 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych).Do dnia wejścia w życie dekretu z dn. 9.II.1953 r. tj. do dnia 14.II.1953 r. (data ogłoszenia Dziennika Ustaw Nr 11 i art. 22 cyt. dekretu) właściciel gruntu podlegał obowiązkom wynikającym z dekretu z dn. 30.III.1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59) i przewidzianym w tym dekrecie sankcjom karnym za niewykonanie tych obowiązków (art. 10 lit. a dekretu z dn. 30.III.1945 r.).4.W sprawie niniejszej akt oskarżenia zarzuca oskarżonemu samowolne opuszczenie gospodarstwa rolnego w lutym 1953 r. bez dokładnego określenia daty tego czynu. Dokładne ustalenie tej daty jest istotne, gdyż dekret z dn. 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych wszedł w życie w dniu 14 tego miesiąca i winien być w myśl art. 2 § 1 k.k. zastosowany do czynów popełnionych przed tą datą, chyba że ustawa dawniejsza jest względniejsza dla sprawcy. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7.X.1954 r. (Nr II KO. 98/54), do czynów popełnionych przed dniem 14.II.1953 r., które kwalifikowały się z art. 10 lit. a dekretu z dn. 30.III.1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych, należy po dniu 14.II.1953 r. stosować odpowiadający mu przepis art. 16 pkt 2 dekretu z dn. 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, co powoduje konieczność umorzenia postępowania sądowego na podstawie art. 10 § 2 k.p.k. i przekazania sprawy właściwej Radzie Narodowej do załatwienia w trybie postępowania karno-administracyjnego. W razie przyjęcia, że opuszczenie gospodarstwa nastąpiło po dniu 14.II.1953 r. i miało charakter złośliwy, wobec czego zachodzi możliwość zakwalifikowania tego czynu z art. 17 p. 1 dekretu z dn. 9.II.1953 r., będzie musiał Sąd Wojewódzki jako rewizyjny postępowanie w sprawie umorzyć na podstawie art. 10 § 2 k.p.k. i przekazać sprawę właściwemu Prokuratorowi, ponieważ do rozpoznania sprawy z art. 17 p. 1 dekretu z dn. 9.II.1953 r. właściwy jest sąd wojewódzki w I instancji (art. 17 p. 3 dekretu z dn. 9.II.1953 r.).