II KO 58/54

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Bronisława N., osk. z art. 10 lit. a w zw. z art. 2 dekretu z dn. 30.III.1945 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 59) po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku kwestię prawną, wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Jaki jest stosunek przepisu art. 10 lit. a dekretu z dn. 30.III.1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59) do przepisów art. 16 pkt 2 i art. 17 pkt 1 i 2 dekretu w dn. 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40) w przypadku zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 2 k.k., tj. jeżeli wyrokowanie w sprawie karnej z art. 10 lit. a dekretu z 1945 roku o przestępstwo popełnione w grudniu 1952 r. odbywa się w czasie, w którym obowiązuje dekret z 1953 roku, a więc po dniu 14.11.1953 r.a)czy odpowiednikiem stanu faktycznego przepisu art. 10 lit. a cytowanego dekretu z 1945 roku jest przepis art. 16 pkt 2, oczywiście względniejszy dla sprawcy, czy art. 17 pkt 1 i 2 dekretu z 1953 roku?b)jeżeli odpowiednikiem jest przepis art. 16 pkt 2, jaką można wymierzyć karę?c)czy miarodajnym dla określenia właściwości jest przepis art. 11 dekretu z 1945 roku czy też przepisy art. 16 pkt 3 dekretu z 1953 roku?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Ustęp 1 przedstawionej przez Sąd Wojewódzki kwestii prawnej łączy się nierozerwalnie z punktem a) tejże kwestii, w obydwóch bowiem przypadkach chodzi o to samo zagadnienie, a mianowicie o stosowanie art. 16 pkt 2 i art. 17 dekretu z 1953 roku do czynów popełnionych przed wejściem w życie dekretu z 1953 roku, tj. przed dniem 14.II.1953 roku.Zagadnienie sprowadza się do stwierdzenia, który z przepisów dekretu z 1953 roku jest "odpowiednikiem" art. 10 lit. a dekretu z 1945 roku i który ze wszystkich tych przepisów (dawnych i nowych) jest względniejszy dla sprawcy, od czego zależy stosowanie nowego lub dawnego dekretu w myśl art. 2 § 1 k.k. Art. 10 lit. a dekretu z 1945 roku przewidywał odpowiedzialność posiadacza gruntu za "uchylanie się" od obowiązku należytego zagospodarowania użytków rolnych. Odpowiednikiem tego przepisu w dekrecie z 1953 roku jest art. 16 pkt 2 przewidujący odpowiedzialność posiadacza gruntu za to, że nie zagospodarowuje go całkowicie i należycie "bez usprawiedliwionych przyczyn" co jest równoznaczne "z uchylaniem się".Jeżeli jednak posiadacz gruntu uchyla się od wspomnianego obowiązku "złośliwie", to pod rządem dekretu z 1945 roku mogło to być okolicznością obciążającą przy wymiarze kary z art. 10 lit. a tego dekretu, natomiast przepis art. 17 pkt 1 dekretu z 1945 roku wprowadził "złośliwość" do istoty przewidzianego w nim przestępstwa, wyodrębniając z możliwych przypadków uchylania się od omawianego obowiązku, uchylanie się posiadające znamię "złośliwości" i wiążąc z tym nieprzewidziane w dekrecie z 1945 roku dotkliwe dla sprawcy kary (możliwość orzeczenia przepadku mienia sprawcy w całości lub części oraz zakazu pobytu sprawcy w powiecie lub województwie jego dotychczasowego miejsca zamieszkania). Z uwagi na te kary, przepis art. 17 dekretu z 1953 roku jest surowszy dla sprawcy, a więc w myśl art. 2 § 1 k.k. może być stosowany wyłącznie do czynów popełnionych po dniu 14.II.1953 r., tj. po wejściu w życie dekretu z 1953 roku. Natomiast do czynów popełnionych przed tą datą należy, w myśl art. 2 § 1 k.k. stosować art. 16 pkt 2 dekretu z 1953 roku, jako względniejszy dla sprawcy.2.W konsekwencji w odpowiednich przypadkach stosować należy art. 16 pkt 3 dekretu z 1953 roku, przewidujący tryb postępowania karno-administracyjnego, co powoduje konieczność umorzenia postępowania i przekazania sprawy odpowiedniej Radzie Narodowej według właściwości.Przewidziana w art. 11 dekretu z 1945 roku właściwość sądów grodzkich (powiatowych) została zresztą wyraźnie uchylona wraz z całym dekretem z 1945 roku przez art. 20 dekretu z 1953 roku, który stanowi odpowiedź na pkt c) przedstawionego pytania, o ile zaś chodzi o punkt b) to z tego, co wyżej powiedziano jest oczywiste, że sądy powszechne nie mogą wymierzać kar z art. 16 pkt 2 dekretu z 1953 roku, skoro nie należy to do ich właściwości.