VI KO 110/59

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki kwestii prawnej:"1. Czy przepisy dekretu z 4 marca 1953 r. o ochronie własności społecznej przed drobnymi kradzieżami (Dz. U. Nr 17, poz. 69 i Dz. U. z 1954 r. Nr 57, poz. 283) są w rozumieniu art. 2 k.k. ustawą względniejszą dla sprawcy w stosunku do przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. Nr 36, poz. 228);2. Czy w razie uznania dekretu z dnia 4 marca 1953 r. za ustawę względniejszą zachodzi możliwość zastosowania do sprawcy przepisów art. 5 § 3 wspomnianej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., jeżeli czyn popełniono przed wejściem w życie tej ustawy, a szkoda, nie przekraczająca 60 zł, uznana być może za nieznaczną w rozumieniu przepisów art. 3 § 3 dekretu z dnia 23 grudnia 1954 r. o zmianie niektórych przepisów o ochronie własności społecznej (Dz. U. Nr 57, poz. 283), uzupełnionych rozporządzeniem Ministra Rolnictwa z dnia 24 grudnia 1954 r. w sprawie określenia nieznacznej szkody z wyrębu lub zagarnięcia drzewa z lasu (Dz. U. Nr 57, poz. 287);3. Jaki jest wzajemny stosunek użytych w art. 3 § 3 przyt. dekretu z 23 grudnia 1954 r. wyrazów: "a sprawca nie był jeszcze karany za wyrąb lub zagarnięcie drzewa z lasu, stanowiącego mienie społeczne", do określenia: "a sprawca nie był karany za podobne przestępstwo", zawartego w art. 5 § 3 wymienionej ustawy z 18 czerwca 1959 r." - uchwalił rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne powstało na tle ustalenia przez sąd I instancji, że oskarżony w lutym 1959 r. skradł na szkodę Państwowego Leśnictwa drewno opałowe wartości 44 zł, za co skazano go przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), na podstawie art. 1 § dekretu z 4 marca 1953 r. (poz. 69). Od wyroku skazującego założył rewizję oskarżony. Sąd Wojewódzki ustalił nadto, w trybie art. 389 § 2 k.p.k., że oskarżony był w 1957 r. skazany za występek z art. 161 k.k., przy czym rzeczą pochodzącą z przestępstwa był w tym wypadku łubin.Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego, wyrażone w pkt 1 i 2 pytania wynikają z błędnej interpretacji przepisu art. 2 § 1 k.k.Ustawa "względniejsza” w rozumieniu art. 2 § 1 k.k. ma być taką "dla sprawcy". Wynika z tego, że nie może chodzić w tym przypadku o ocenę ustawy w jej całości, bo przecież nie wszystkie przepisy ustawy odnoszą się do konkretnego sprawcy, a tylko te, które w jakikolwiek sposób wiążą się z określonym jego czynem przestępnym. Te więc tylko przepisy mogą być brane pod uwagę przy rozważaniu przez sąd która z dwu ustaw jest względniejszą dla sprawcy.Nie ulega wątpliwości, że tendencją wspomnianej już ustawy z 1959 r. było wzmożenie walki z przestępstwami przeciwko mieniu społecznemu. Istotne, wprowadzone przez nią zmiany, w porównaniu z dotychczasowym stanem prawnym, polegają głównie na zaostrzeniu (przy jednoczesnym zróżniczkowaniu w zależności od wartości zagarniętego mienia) sankcji karnych. W całości swej więc ustawa ta jest bardziej rygorystyczna, niż uchylone przez nią dekrety z 1953 r. Nie oznacza to jednak, że poszczególne przepisy tej ustawy w zastosowaniu do konkretnych przypadków, nie mogą okazać się względniejsze dla sprawcy.W przedstawionym na wstępie stanie faktycznym czyn sprawcy zagrożony był przedtem karą do roku aresztu (art. 1 § 1 dekretu z dnia 4.III.1953 r. Dz. U. poz. 69) ze względu na wartość zagarniętego drzewa ponad 20 zł, w ustawie zaś z dnia 18 czerwca 1959 r. zagrożony jest karą grzywny do 3.000 zł z uwagi na wartość drzewa nie przekraczającą 60 zł (art. 5 § 3), pod warunkiem jednak, że sprawca nie był jeszcze karany za podobne przestępstwo, albowiem w przypadku poprzedniej karalności za podobne przestępstwo, ten jego czyn podlegałby karze z surowszego przepisu ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (art. 1). Widoczny już z tego przymiot ustawy z 1959 r., jako względniejszej dla sprawcy w tej części, wyraża się nadto w jednoczesnym podwyższeniu kwoty mającej oznaczać nieznaczną szkodę z 20 zł (w dawnej ustawie) do 60 zł.Uznaniu w tym przypadku za względniejszą ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. nie stoi na przeszkodzie przewidziany w art. 5 § 4 ustawy, dodatkowy, nie przewidziany przedtem, obowiązek orzeczenia w każdej takiej sprawie zwrotu podwójnej wartości zagarniętego drzewa, skoro nie może tu chodzić o kwotę wyższą niż 120 zł.Przepis powołanego art. 5 § 4 ma natomiast decydujące znaczenie dla uznania przepisu art. 5 § 3 za surowszy w stosunku do dyspozycji art. 3 § 3 dekretu z 23 grudnia 1954 r., przy jednakowym bowiem zagrożeniu karą grzywny do 3.000 zł (kary pracy poprawczej obecnie nie orzeka się), tenże art. 3 § 3 dekretu z 23 grudnia 1954 r. pozwala jedynie na orzeczenie zwrotu wartości (pojedynczej) zagarniętego drzewa. Dlatego w wypadku, gdyby wartość zagarniętego drzewa nie przekraczała 20 zł, względniejszy dla sprawcy byłby przepis art. 3 § 3 dekretu z dnia 23 grudnia 1954 r. (Dz. U. poz. 283).II. Kradzież drzewa z lasu, stanowiącego mienie społeczne, wyrządzająca szkodę, nie przekraczającą 20 zł, była według przepisu art. 3 § 3 dekretu z 23 grudnia 1954 r. wykroczeniem i była uważana za recydywę, skutkującą odpowiedzialność karną za występek, zagrożony karą aresztu do roku, jeśli sprawca był już karany nie tylko za takie samo wykroczenie, ale i za zagarnięcie drzewa, stanowiące postać przestępstwa. Taka interpretacja wynika z ogólnego sformułowania art. 3 § 3: "a sprawca nie był jeszcze karany za wyrąb lub za zagarnięcie drzewa z lasu, stanowiącego mienie społeczne". Jeżeli zatym sprawca zagarnięcia drzewa o wartości nie przekraczającej 20 zł, był już karany za mające postać wykroczenia wyrąb lub za zagarnięcie drzewa z lasu, stanowiącego mienie społeczne, to do nowego jego czynu ma zastosowanie przepis art. 5 § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., jako względniejszy od art. 1 dekretu z dnia 4.III.1953 r. (poz. 69), albowiem recydywa w rozumieniu art. 5 § 3 cytowanej ustawy zachodzi tylko w wypadku poprzedniej karalności dopiero za (podobne) przestępstwo, gdyż użyte w treści przepisu art. 5 § 3 ustawy z 18 czerwca 1959 r. słowa: "a sprawca nie był jeszcze karany za podobne przestępstwo" oznaczają, że popełnienie przewidzianego w tym przepisie wykroczenia po uprzednim już ukaraniu za takie wykroczenie, nie stanowi recydywy i podlega takiej samej odpowiedzialności karnej. Wobec tego przy wartości drzewa nie przekraczającej 20 zł względniejsze dla sprawcy są przepisy poprzednio obowiązujące wtedy, gdy sprawca ten uprzednio był karany za podobne przestępstwo albo w ogóle nie był karany za wyrąb lub zagarnięcie drzewa z lasu, stanowiącego mienie społeczne.Popełniony nieumyślnie występek, za który sprawca był już karany, nie jest w każdym razie przestępstwem "podobnym", o jakim mowa wyżej, jeżeli nowy czyn popełniony został umyślnie.