III CRN 633/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem wiceprokuratora Prokuratury Generalnej W. Sztejn, po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 1972 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Tadeusza B. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Hrubieszowie z dnia 26 marca 1970 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Hrubieszowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o obowiązku uiszczenia wpisu do rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 16.III.1970 r. Tadeusz B. wnosił o stwierdzenie na jego rzecz nabycia własności nieruchomości o powierzchni 5,22 ha, położonej w W. U., przez zasiedzenie. Wnioskodawca twierdził, że od 1948 r. użytkuje tę nieruchomość, a otrzymał ją od swojego dziadka Szymona B., który zmarł.Postanowieniem z dnia 26.III.1970 r. Sąd Powiatowy w Hrubieszowie stwierdził, że Tadeusz B. nabył na własność przez zasiedzenie nieruchomość rolną położoną w W.U., składającą się z działki nr 997 o powierzchni 0,18 ha, działki nr 1029 o powierzchni 0,32 ha, działki nr 1083 o powierzchni 0,41 ha, działki nr 602 o powierzchni 2,90 ha i działki nr 579 o powierzchni 1,41 ha - razem 5,22 ha, wykazaną na planie i rejestrze pomiarowym, sporządzonym przez Powiatowe Biuro Geodezji w H. na nazwisko Stanisława B. syna Szymona.Postanowienie Sądu Powiatowego w Hrubieszowie zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosząc o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSkarżący zarzuca temu postanowieniu rażące naruszenie art. 3 § 1, art. 224 § 1, art. 232 i 316 k.p.c. w związku z art. 172 i 177 k.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Rozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca skarżący, że Sąd Powiatowy z naruszeniem wyżej powołanych przepisów postępowania ograniczył się jedynie do wyjaśnienia faktu posiadania wymienionej nieruchomości przez wnioskodawcę, pominął natomiast dokonanie ustaleń co do istotnej dla sprawy okoliczności, kto był właścicielem nieruchomości. Wskazanie zaś osoby właściciela nieruchomości i powiadomienie go o toczącym się postępowaniu sądowym było niezbędną przesłanką prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.Przeprowadzenie dokładnego postępowania dowodowego w tym zakresie ujawniłoby istotny fakt, na który powołuje się rewizja nadzwyczajna, a mianowicie że gospodarstwo rolne po Szymonie B., o powierzchni 13,44 ha, położone we wsi W.U., pow. H., zostało przejęte na własność Państwa na zasadzie art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz rozporządzenia Ministra Skarbu i Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lutego 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Skarbu Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 37, poz. 271).Jak wynika z akt Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa, z których to akt Sąd Najwyższy przeprowadził na podstawie art. 385 § 3 w związku z art. 423 § 1 k.p.c. dowód, orzeczenie w tym przedmiocie zostało wydane przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. w dniu 10.III.1970 r. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w L. z dnia 24.VI.1970 r., a Ministerstwo Rolnictwa - Departament Urządzeń Rolnych nie znalazło również podstaw do uchylenia tej decyzji w trybie nadzoru.Zauważyć dalej należy, że wprawdzie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR został uchylony przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), jednakże w myśl art. 18 ust. 2 cyt. ustawy decyzje wydane na podstawie przepisów wymienionego wyżej dekretu pozostają w mocy.Sąd Powiatowy, stwierdzając nabycie przez wnioskodawcę spornej działki o obszarze 5,22 ha, podkreślił w uzasadnieniu swego orzeczenia, że wnioskodawca po doliczeniu posiadania gruntu przez dziadka Szymona B., a następnie po doliczeniu posiadania przez ojca Stanisława B. użytkuje omawiane gospodarstwo jako posiadacz samoistny przeszło 20 lat. W związku z tym należy zauważyć, że przepisy cyt. dekretu z dnia 5 września 1947 r. nawiązują w pewnym zakresie do przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie zaś z ustalonym orzecznictwem nieruchomości takich nie można nabyć na własność w drodze zasiedzenia, chyba że nabycie nastąpiło przed dniem 13.IX.1944 r. (por. m.in. uchwałę składu 7 sędziów z dnia 7.VI.1962 r. I CO 11/62 - OSNCP 1963, poz. 112, orz. SN z dnia 22.XII.1966 r. III CR 309/66 - OSNCP 1967, poz. 114, a także orz. SN z dnia 17.IV.1969 r. III CRN 11/69 - OSNCP 1970, poz. 12). Zasadę tę odnieść należy również do gospodarstw rolnych przejętych przez Państwo w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. Na powiązanie przepisów tego dekretu z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazują przepisy dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321) - uchylonego następnie przez art. 16 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 711 z późn. zm.) - które przewidywały m.in. możliwość przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości rolnych pozostałych po osobach przesiedlonych do ZSRR. Na takie powiązanie wskazywać może również fakt włączenia gospodarstwa po Szymonie B. do Państwowego Funduszu Ziemi (art. 5 ust. 3 dekretu), a następnie wydzierżawienie przez Skarb Państwa nieruchomości o powierzchni 4,13 ha, wchodzącej w skład tego gospodarstwa, wnioskodawcy Tadeuszowi B.W świetle powyższego nabycie przez wnioskodawcę spornej nieruchomości w drodze zasiedzenia mogłaby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby po uwzględnieniu czasu posiadania jego poprzedników okres prowadzący do zasiedzenia upłynął przed wejściem w życie cyt. dekretu z dnia 5 września 1947 r.Z powyższych względów zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu w Hrubieszowie do ponownego rozpoznania.