III CRN 11/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, J. Policzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jana N. o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 25 lutego 1966 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Środzie Wlkp. z dnia 23 kwietnia 1965 r. i wniosek oddalił.Uzasadnienie faktyczneJan N. otrzymał na własność w dniu 18.II.1947 r. aktem nadania nieruchomość rolną o powierzchni 16,62 ha. Nadanie ziemi nastąpiło na podstawie dekretu PKWN z dnia 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Na podstawie tego aktu nadania nastąpił wpis wnioskodawcy Jana N. w dniu 12.V.1947 r. w księdze wieczystej jako właściciela tej nieruchomości.Następnie orzeczeniem z dnia 30.XI.1949 r. Wojewódzka Komisja Ziemska w Poznaniu uchyliła wymieniony dokument nadania ziemi uważając, że Jan N. nie ma uprawnień do korzystania z reformy rolnej, gdyż jest kawalerem i pracuje wspólnie z matką w jej gospodarstwie rolnym o obszarze ok. 35 ha, które ma odziedziczyć. Orzeczenie to zostało otrzymane w mocy przez Ministra Rolnictwa orzeczeniem z dnia 2.X.1962 r.W dniu 21.XII.1962 r. Jan N. wystąpił z wnioskiem do Sądu Powiatowego w Środzie Wlkp. o stwierdzenie, że nabył przez zasiedzenie własność wymienionej nieruchomości rolnej o obszarze 16,62 ha, zapisanej w księdze wieczystej prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Środzie Wlkp.Postanowieniem z dnia 27.V.1964 r. Sąd Powiatowy oddalił wniosek Jana N. i w uzasadnieniu swego orzeczenia podał, że wprawdzie wnioskodawca uzyskał posiadanie spornej nieruchomości w dobrej wierze i posiadał ją co najmniej przez piętnaście lat, że przez taki sam okres był wpisany w księdze wieczystej jako właściciel i że wpis nastąpił na podstawie ważnego w chwili dokonania wpisu aktu nadania, jednakże "nabycie drogą zasiedzenia własności przedmiotowej nieruchomości przeznaczonej na cele reformy rolnej należy uznać za niedopuszczalne, gdyż wchodzące w skład funduszu ziemi nieruchomości mają szczególne przeznaczenie".Na skutek rewizji pełnomocnika wnioskodawcy Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 15.I.1964 r. powyższe orzeczenie uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu. Orzeczenie swoje oparł Sąd Wojewódzki na stwierdzeniu, że nietrafne jest stanowisko Sądu Powiatowego, jakoby zastosowanie w niniejszym przypadku art. 51 § 1 prawa rzeczowego było niezgodne z zasadami ustroju i celami Państwa Ludowego.Postanowieniem z dnia 23.IV.1965 r. Sąd Powiatowy stwierdził, że Jan N. nabył przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości rolnej o powierzchni 16,62 ha, zapisanej w księdze wieczystej prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w Środzie Wlkp.Rewizja Skarbu Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu - Wydział Rolnictwa i Leśnictwa) postanowieniem z dnia 25.II.1966 r. została przez Sąd Wojewódzki oddalona.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki do stwierdzenia, iż po dniu 12.V.1957 r. sporna nieruchomość rolna stanowiła własność wnioskodawcy na skutek dziesięcioletniego zasiedzenia. Przepis art. 51 pr. rzecz. - zdaniem sądu Wojewódzkiego - ma w pełni zastosowanie, ponieważ wnioskodawca uzyskał posiadanie w dobrej wierze, w dniu 12.V.1947 r. na podstawie aktu nadania uzyskał wpis do księgi wieczystej jako właściciel oraz nieprzerwanie posiada sporną nieruchomość od dnia 18.II.1947 r. Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, iż uchwała składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27.V.-7.VI.1962 r. w sprawie 1 CO 11/62 (ogł. w OSPiKA z. 6/1963, poz. 135) nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ dotyczy innego stanu faktycznego.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną z powodu naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz art. 51 prawa rzeczowego i art. 1 p.o.p.c. i na podstawie art. 417 § 1, 419 § 1 i 421 § 2 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Wojewódzkiego oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Środzie Wlkp. z dnia 23 kwietnia 1965 r. Ns 76/65 oraz o oddalenie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przytoczone wyżej stanowisko Sądu Wojewódzkiego, którym Sąd Powiatowy był związany, nie jest trafne. W sprawie niniejszej chodzi o nieruchomość przejętą na cele reformy rolnej. Nieruchomości zaś wchodzące w skład funduszu ziemi przeznaczonej na cele reformy rolnej mają szczególne przeznaczenie. Reforma rolna jest bowiem jednym z zasadniczych założeń ustroju PRL. To szczególne znaczenie, jakie reforma rolna miała w naszych warunkach społeczno-politycznych do spełnienia, doceniał Sąd Najwyższy, który w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 28 maja - 7 czerwca 1962 r. I CO 11/62 wypowiedział m.in. pogląd, że po dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie można nabyć własności gruntów przeznaczonych na cele tej reformy przez zasiedzenie. Interesy bowiem tych osób, które roszczą sobie pretensje do tego gruntu, mogą być uwzględnione właśnie w ramach przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie może zaś być uwzględnione roszczenie, które wykracza poza ramy tych przepisów, gdyż cele reformy rolnej nie mogą doznać uszczerbku przez ograniczenie jej zasięgu. Toteż jedyną formą nabycia własności gruntów przeznaczonych na cele reformy rolnej może być akt nadania tego gruntu przez właściwy organ.Pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wspomniana uchwała nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, należy uznać za błędny. Z uzasadnienia bowiem wymienionej uchwały wynika, że odnosi się ona do wszystkich spraw dotyczących stwierdzenia prawa własności nieruchomości rolnej przeznaczonej na cele reformy rolnej przez zasiedzenie bez względu na to, czy osoba, która żąda stwierdzenia zasiedzenia, weszła w posiadanie tej nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też po wejściu w życie tegoż dekretu, i to niezależnie od tytułu, na podstawie którego nieruchomość przeznaczona na cele reformy rolnej znalazła się we władaniu danej osoby.Dotyczy to również sytuacji, gdy dana osoba znalazła się we władaniu nieruchomości przeznaczonej na cele reformy rolnej na podstawie aktu nadania następnie uchylonego przez właściwą władzę.Skoro zatem stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości było niedopuszczalne, wniosek powinien ulec oddaleniu.Upływ terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. nie może być przeszkodą do uchylenia zaskarżonych postanowień, naruszenie bowiem przepisów o reformie rolnej zawsze narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak wyżej.