III CR 63/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ireny P. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w W.) o zwolnienie od zajęcia, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Wołowie z dnia 30 października 1962 r.,zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Wołowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka, twierdząc, że w wykonaniu postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu roszczeń i kar pieniężnych zostały zajęte rzeczy będące jej własnością, domagała się zwolnienia ich od zajęcia. Stronę pozwaną reprezentował w procesie Wydział Finansowy Powiatowej Rady Narodowej w W.Sąd Powiatowy uwzględnił powództwo z tym uzasadnieniem, że powódka udowodniła, iż zajęte przedmioty są jej własnością. Wyrok ten uprawomocnił się na skutek nie zaskarżenia go przez pozwanego.Dnia 5.III.1963 r. (a więc przed upływem terminu z art. 399 § 1 k.p.c.) wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nietrafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna, że powódka nie wskazała w pozwie strony pozwanej. W piśmie swym z dnia 12.I.1962 r., nazwanym "podaniem", lecz będącym pozwem, powódka określiła osobę pozwanego: "Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W., Wydział Finansowy". W ten sposób został Skarb Państwa oznaczony w sposób zupełnie jednoznaczny jako strona pozwana.Zarzuca następnie rewizja nadzwyczajna, że Sąd Powiatowy niesłusznie uznał za stronę pozwaną Wydział Finansowy powyższego Prezydium, ponieważ w postanowieniu zabezpieczone zostało roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska". Zarzut ten nie trafia wprawdzie w sedno zagadnienia, lecz pośrednio prowadzi do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego wyroku.Jeżeli strona powodowa oznaczyła Wydział Finansowy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej jako stronę pozwaną, to jej intencja pozwania Skarbu Państwa została ujawniona w sposób tak oczywisty, iż Sąd Powiatowy powinien był w wyroku jako stronę pozwaną określić Skarb Państwa. Chodzi jednak o to, czy Skarb Państwa był w niniejszej sprawie biernie legitymowany. Wbrew twierdzeniu rewizji nadzwyczajnej, postanowienie prokuratora z 10.I.1962 r. zabezpiecza nie tylko roszczenie odszkodowawcze Gminnej Spółdzielni, lecz także zabezpiecza przepadek majątku podejrzanego Emila R. i grożącą mu karę pieniężną. Pozycje te nie zostały skreślone w drukowanym formularzu, a zatem są treścią postanowienia prokuratora. Jak wynika z protokołu opisu i zabezpieczenia, sporne przedmioty zostały zajęte na podstawie tegoż postanowienia prokuratora.Tym samym chybiony jest pogląd, jakoby Skarb Państwa nie był w sprawie w ogóle legitymowany biernie.Chodzi z kolei o to, czy pozwany Skarb Państwa był w procesie należycie reprezentowany. W świetle zasady prawnej uchwalonej przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w dniu 10.IX.1962 r. (I CO 9/62 - OSNCP 1/64., poz. 1) w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa o zwolnienie od zajęcia dokonanego w trybie ustawy z 21.I.1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11) Skarb Państwa jest reprezentowany: przez prokuratora - co do zabezpieczenia grożącej grzywny, a przez organ finansowy - co do zabezpieczenia przepadku majątku. W niniejszej zatem sprawie reprezentowanie pozwanego Skarbu Państwa przez Wydział Finansowy było - wbrew poglądowi rewizji nadzwyczajnej - prawidłowe; nie było jednak dostateczne, gdyż współreprezentantem pozwanego powinien być także prokurator z tej przyczyny, że - jak już wyżej wskazano - zabezpieczona została także grożąca podejrzanemu grzywna. Ta ostatnia okoliczność uzasadnia stwierdzenie, że reprezentacja pozwanego Skarbu Państwa nie była w niniejszej sprawie prawidłowa, że zatem zaskarżony wyrok dotknięty jest wadą z art. 371 § 2 pkt 2 k.p.c.Wadliwość zaskarżonego wyroku sięga jednak dalej.Postanowienie prokuratora, będąc podstawą dokonanego zajęcia, zarządza zabezpieczenie także roszczenia Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. i naprawienie szkody wyrządzonej przez podejrzanego. W tym zakresie pozwanemu Skarbowi Państwa nie przysługuje legitymacja bierna, gdyż biernie legitymowana byłaby jedynie powyższa Spółdzielnia, ta zaś nie została pozwana.Jeżeli zajęcie dokonane w trybie wyżej powołanej ustawy zabezpiecza łącznie nie tylko przepadek majątku i grzywnę, lecz także roszczenie odszkodowawcze państwowej lub społecznej osoby prawnej, to możliwości zwolnienia od zajęcia co do jednego z tych przedmiotów zabezpieczenia (grożących kar), z pozostawieniem zajęcia co do drugiego z nich (roszczenia odszkodowawczego), przeciwstawia się przepis art. 6 powołanej ustawy z 21.I.1958 r. Dlatego też w procesie o zwolnienie od zajęcia, które nastąpiło w trybie tej ustawy w celu zabezpieczenia zarówno grożących kar, jak i roszczenia odszkodowawczego państwowej lub społecznej osoby prawnej nie będącej Skarbem Państwa, biernie legitymowani są: Skarb Państwa oraz dana osoba prawna, a współuczestnictwo obu tych podmiotów jest konieczne (art. 220 § 2 k.p.c.). Oddzielnie bowiem żaden z nich nie ma pełnej legitymacji biernej. Skoro więc powódka pozwała tylko Skarb Państwa, to Sąd Powiatowy powinien był w trybie art. 220 § 2 k.p.c. wezwać do udziału w sprawie Spółdzielnię, której roszczenie odszkodowawcze zostało zabezpieczone.Powyższe wadliwości uzasadniają uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.