II CR 511/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Majorowicz, Z. Wiszniewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Katarzyny C. przeciwko Marii K. o ochronę posiadania, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Powiatowego w Strzelcach Opolskich z dnia 10 stycznia 1963 r.,zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Strzelcach Opolskich do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie, na którym figuruje prezentata 20.XII.1962 r. domagała się powódka przywrócenia posiadania działki gruntu naruszonego przez pozwaną w dniu 29.IX.1962 r.Do akt sprawy niniejszej załączone są akta poprzedniej sprawy tych samych stron. W aktach tych znajduje się odpis pozwu sporządzonego przez adwokata, na którym figuruje prezentata 18.X.1962 r., następnie znajduje się tam zarządzenie zwrotu pozwu, jako podlegającego opłacie, lecz nie opłaconego, a wniesionego przez adwokata (art. 137 § 4 k.p.c.); w końcu znajduje się w owych aktach dowód doręczenia tegoż zarządzenia w dniu 13.XI.1962 r. Zarządzenie to uprawomocniło się zatem 20.XI.1962 r.Sąd Powiatowy oddalił powództwo w niniejszej sprawie z tym uzasadnieniem, że pozew został wniesiony po upływie miesięcznego terminu prekluzyjnego z art. 451 k.p.c., gdyż poprzedni pozew, który został wniesiony przez adwokata bez należnej opłaty stałej i który został z tej przyczyny zwrócony, nie przerwał biegu terminu prekluzyjnego.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła rewizją powódka zarzucając, że wniesienie poprzedniego pozwu przerwało bieg terminu prekluzyjnego, że zatem pozew w niniejszej sprawie wpłynął przed upływem terminu. Pozwana w swej odpowiedzi zarzuciła, że także i ów poprzedni pozew był spóźniony.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozstrzygnięcia zważył, co następuje:Zasada prawna uchwalona przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w dniu 8.XI.1956 r. (OSN III/1959 r., poz. 61) i wpisana do księgi zasad prawnych głosi, że "pozew przerywa bieg przedawnienia pomimo późniejszego zwrócenia go w trybie art. 137 § 2 k.p.c., chyba że treść jego nie pozwala na skonkretyzowanie roszczenia lub zidentyfikowanie stron albo że wniesienie pozwu w rzeczywistości nie miało na celu dochodzenia roszczenia". Zagadnienie, jakie wyłania się w niniejszej sprawie, nie jest identyczne z zagadnieniem rozstrzygniętym powyższą zasadą prawną - o tyle, że w niniejszej sprawie chodzi o przerwanie biegu terminu prekluzyjnego, a nie terminu przedawnienia oraz że zwrot pozwu w poprzedniej sprawie stron nastąpił nie w trybie § 2 art. 137 k.p.c., o którym mowa w zasadzie prawnej, lecz w trybie § 4 tegoż przepisu. W związku z tą nieidentycznością wyłania się zagadnienie, czy mimo wpisania powyższej zasady prawnej do księgi zasad składowi Sądu Najwyższego rozpoznającemu niniejszą sprawę wolno byłoby wypowiedzieć w niniejszej sprawie pogląd, że pozew zwrócony w trybie § 4 art. 137 k.p.c. nie przerywa biegu terminu prekluzyjnego. Na to ostatnie pytanie należy odpowiedzieć przecząco z następujących motywów:Przepis art. 114 p.o.p.c. stanowi, że przepisy o przedawnieniu mają odpowiednie zastosowanie do terminów prekluzyjnych. Jeżeli więc "pozew przerywa bieg przedawnienia pomimo późniejszego zwrócenia go w trybie art. 137 § 2 k.p.c." i kwestii tej nie wolno byłoby składowi sądzącemu Sądu Najwyższego rozstrzygać odmiennie, to tym samym w świetle art. 114 p.o.p.c. niepodobieństwem logicznym byłby pogląd, że pozew zwrócony w trybie art. 137 § 2 k.p.c. nie przerywa biegu terminu prekluzyjnego. Z zacytowanej wyżej, a wiążącej skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę zasady prawnej wynika więc z absolutną koniecznością logiczną teza, że pozew przerywa również bieg terminu prekluzyjnego pomimo późniejszego zwrócenia go w trybie art. 137 § 2 k.p.c.Skoro zaś koniecznym logicznie założeniem cytowanej zasady prawnej jest pogląd, że czynność procesowa wywołuje skutki w dziedzinie materialnoprawnej niezależnie od skutków procesowych, a zwrot pozwu unicestwia tylko skutki procesowe wniesienia pozwu, to niepodobieństwem logicznym byłby pogląd, że w sferze prawa materialnego skutki zwrócenia pozwu w trybie § 2 art. 137 k.p.c. są inne niż skutki zwrotu pozwu w trybie § 4 tegoż przepisu. Moc wiążąca zasady prawnej z 8.XI.1956 r. stwarza zatem dla składu Sądu Najwyższego rozpoznającego niniejszą sprawę absolutną konieczność logiczną, by na pytanie, czy pozew zwrócony w trybie § 4 art. 137 k.p.c. przerywa bieg terminu prekluzyjnego, odpowiedzieć twierdząco. Związanie składów sądzących Sądu Najwyższego zasadą prawna wpisaną do księgi zasad prawnych obejmuje bowiem nie tylko to, co dana zasada prawna głosi bezpośrednio, ale także i to, co z absolutną koniecznością logiczną z niej wynika. Innymi słowy: skład sądzący Sądu Najwyższego nie może oprzeć swego orzeczenia na poglądzie, którego pogodzenie z wpisaną zasadą prawną byłoby logicznym niepodobieństwem.Skoro zaś zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego opiera się na poglądzie, że pozew zwrócony w trybie art. 137 § 4 k.p.c. nie przerywa biegu terminu prekluzyjnego, a jak z poprzedzających rozważań wynika, składowi Sądu Najwyższego, rozpoznającemu niniejszą sprawę, nie wolno byłoby zaaprobować tego poglądu, to zaskarżony wyrok ulega uchyleniu. Nie zawiera bowiem ustaleń niezbędnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności nie zawiera ustaleń, z których wynikałoby, że poprzedni pozew (zwrócony następnie) został wniesiony przed upływem terminu prekluzyjnego. Okoliczność ta jest istotna z tej przyczyny, że przerwanie biegu terminu nie wchodziłoby w rachubę, jeżeliby poprzedni pozew został wniesiony po upływie terminu.