III CR 108/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: Z. Masłowski, R. Czarnecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Państwowy Zakład Specjalny dla Dorosłych w Ch. przeciwko Wiktorii i Józefowi małż. Ł. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 7 sierpnia 1962 r.,zaskarżony wyrok uchylił i pozew odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowodowy Skarb Państwa przytoczył, że Franciszek Z., brat pozwanej a szwagier pozwanego, przebywa w zakładzie specjalnym dla dorosłych. Opłata za jego pobyt została ustalona na kwotę 700 zł miesięcznie. Za okres od 1.V.1960 r. do 1.V.1962 r. należność zakładu wyraża się kwotą 16.800 zł. Powód powołał się na to, że pozwani nie złożyli pisemnego zobowiązania co do pokrywania wspomnianej opłaty i dlatego należności w kwocie 16.800 zł musi dochodzić przed sądem w drodze powództwa.Sąd Powiatowy uwzględnił żądanie w całości. Od tego wyroku Minister Sprawiedliwości złożył rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Paragraf 1 rozporządzenia z 28.VI.1955 r. w sprawie przymusowego ściągania niektórych należności państwowych (Dz. U. Nr 32, poz. 193 z późn. zm.) stanowi, że wymienione w nim należności podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. W myśl § 1 pkt 8 (w brzmieniu rozporządzenia z 27.I.1960 r., zmieniającego rozporządzenie z 28.VI.1955 r. - Dz. U. Nr 7, poz. 51), w trybie egzekucji administracyjnej podlegają przymusowemu ściąganiu należności Skarbu Państwa, m.in. z tytułu świadczeń państwowych zakładów pomocy społecznej. Powołany przepis oznacza, że należności tych nie można dochodzić przed sądem w drodze powództwa (uchwała całej Izby Cywilnej z 17.XII.1960 r. I CO 24/60 - OSN III/61, poz. 62).Według ust. 3 wytycznych Departamentu Pomocy Społecznej z 29.III.1962 r., w sprawie egzekwowania od osób obowiązanych do alimentacji należności z tytułu pobytu członków ich rodzin w zakładach pomocy społecznej (Dz. Urz. Min. Zdr. i Op. Społ. Nr 8, poz. 46) § 1 pkt 8 rozporządzenia z 28.VI.1955 r. ma zastosowanie względem osób zobowiązanych do alimentacji pensjonariuszy przebywających w zakładach pomocy społecznej tylko wtedy, gdy osoby te złożyły zobowiązanie do ponoszenia kosztów odpłatności w wysokości indywidualnie dla nich określonych.W ten sposób ust. 3 wytycznych z 29.III.1962 r. wprowadza w zakresie dopuszczalności drogi sądowej przesłankę nie przewidzianą w § 1 rozporządzenia z 28.VI.1955 r. Powołany przepis wytycznych, wydanych na szczeblu departamentu, nie stanowi źródła prawa. Może on, jako przepis wewnętrznoinstrukcyjny, jedynie uzupełniać rozporządzenie, nie może go natomiast zmieniać. W zakresie zatem, w jakim zmienia on co do dopuszczalności drogi sądowej § 1 rozporządzenia - przez wprowadzenie dodatkowej przesłanki - musi być uznany za nieistniejący.W sprawie należało więc stosować przepisy rozporządzenia z 28.VI.1955 r., m.in. § 2 tego rozporządzenia. W myśl wspomnianego przepisu, przed wszczęciem egzekucji trzeba skierować do pozwanych upomnienie o zapłatę należności. Pozwani mogą w ciągu 14 dni od upływu terminu zakreślonego w upomnieniu wnieść do sądu pozew o ustalenie, że należność w całości lub w części nie istnieje. O prawie wniesienia pozwu należy pouczyć w upomnieniu. W razie niezamieszczenia w upomnieniu pouczenia, termin do wniesienia pozwu biegnie od dnia doręczenia pouczenia.Sąd Powiatowy powinien był więc odrzucić pozew Skarbu Państwa. Skoro tak się nie stało, orzeczono jak w sentencji (art. 398 w związku z art. 387 k.p.c., art. 399 § 2 k.p.c.).