2 CR 880/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Piotrkowskiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Terenowego przeciwko J. Ż. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 czerwca 1960 r. uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej powództwo i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowe Przedsiębiorstwo twierdziło, że pozwany, jako kierownik cegielni nie dopełnił swych obowiązków dopuszczając do nieusprawiedliwionego braku cegieł surowych wartości 28.187,54 zł i wniosło o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodowego przedsiębiorstwa powyższej kwoty z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powodowego przedsiębiorstwa kwotę 14.094 zł z odsetkami i koszty procesu w kwocie 1.273 zł, a dalsze powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany był kierownikiem cegielni strony powodowej. Cegielnia ta nie miała dostatecznej ilości suszarń. Pozwany dysponował suszarniami, które przy najlepszym wykorzystaniu mogłyby wystarczyć do wysuszenia 2.600.000 sztuk rocznie, gdy produkcja roczna wyniosła 3.151.700 sztuk i nadwyżka surówki musiała być składana na wolnym powietrzu pod prowizorycznym zabezpieczeniem. Cegły składane w ten sposób, niejednokrotnie na skutek złych warunków atmosferycznych (mrozów, deszczów) ulegały zniszczeniu całymi partiami, po 3 do 5 tysięcy sztuk. Tak więc niewątpliwie pewna ilość surówki uległa zepsuciu z przyczyn, za które pozwany nie może odpowiadać. Sąd Wojewódzki uznał, że z winy pozwanego nie można ustalić, ile cegieł w ten sposób uległo zniszczeniu, gdyż pozwany zaniedbał prowadzenia ewidencji zniszczonych cegieł. W tych warunkach Sąd Wojewódzki, powołując się na art. 330 k.p.c., wysokość odszkodowania ograniczył do połowy żądanej kwoty w oparciu o przepis art. 239 k.z.Pozwany w rewizji wniósł o zmianę zasądzającej części wyroku i całkowite oddalenie powództwa lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 239 k.z. przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Skarżący wywodzi, że nie dopuścił się niedopełnienia obowiązków, gdyż nie należało do jego obowiązków prowadzenie ewidencji zniszczonych cegieł surowych; uprzednio kierownictwo strony powodowej corocznie powoływało komisję, która ustalała ilość zniszczonej cegły, co następnie uwzględniono przy inwentaryzacji i wyliczeniu. Wyjątkowo w roku 1956 strona powodowa przystąpiła do inwentaryzacji bez komisyjnego ustalenia ilości zniszczonej cegły. Powoływanie takiej komisji nie należało do obowiązków pozwanego. Ponadto skarżący zarzuca, że Sąd Wojewódzki uchybił art. 242 § 2, 218 § 1 i 330 k.p.c. przez nierozważenie w należyty sposób całokształtu sprawy i tym samym niedostateczne wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Zdaniem skarżącego przyczyną powstania szkody był brak odpowiedniej ilości suszarń, a nie brak ewidencji. Skarżący podkreśla, że jeszcze po przeprowadzeniu inwentaryzacji żądał komisyjnego obliczenia ilości zniszczonej cegły i celem ułatwienia pracy komisji zebrał gruz ze zniszczonej cegły na jedno miejsce, jednakże strona powodowa pozostawiła to żądanie bez odpowiedzi.Rewizja pozwanego jest uzasadniona.Z przepisu art. 239 k.z. wynika, że dłużnik odpowiedzialny jest wobec wierzyciela za wszelką szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Istotną więc przesłanką odpowiedzialności z tego przepisu jest stwierdzenie niewykonania lub nienależytego wykonania konkretnych obowiązków. Obowiązek taki musi więc powstać już przedtem. Musi wynikać z przyjęcia go jakimś oświadczeniem woli. Powyższy przepis stosowany jest bardzo często w sprawach o odszkodowanie za spowodowanie niedoboru. W sprawach takich odpowiedzialność wynika stąd, że magazynier lub sklepowy, któremu powierza się towar, przyjmuje zobowiązanie strzeżenia tego towaru. Niedopełnienie tego obowiązku stwarza więc podstawę dla wierzyciela do roszczenia na podstawie art. 239 k.z. Takim pracownikom jak magazynier i sklepowy z reguły powierza się pieczę nad towarem.W niniejszej sprawie pozwany nie był magazynierem. Był on kierownikiem cegielni. Do przypisania mu odpowiedzialności za brak surowej cegły konieczne jest ustalenie, że przejął on cegłę surową pod swą pieczę względnie przyjął inny obowiązek, którego nie dopełnił i że na skutek tego powstała szkoda. Sąd Wojewódzki w oparciu na opinii biegłego uznał, że pozwany nie dopełnił obowiązku spisywania protokołów zniszczenia cegły surowej, jednakże Sąd Wojewódzki nie ustalił, że pozwany taki obowiązek na siebie przyjął. Wprawdzie biegły w swej opinii wyraził się, że należało to do obowiązków pozwanego, jednakże opinia ta oznacza, że tak powinno być wg oceny biegłego, tzn. że w tego rodzaju przedsiębiorstwach powinien być nałożony na kierownika cegielni taki obowiązek. Ustalenie zaś faktu czy w przedsiębiorstwie powodowym taki obowiązek nałożono na pozwanego należało do Sądu. Jeżeli więc Sąd Wojewódzki nie ustalił, że tak rzeczywiście było, to naruszył przepis art. 239 k.z. przez błędną jego wykładnię i zasądzenie powództwa bez stwierdzenia istotnej przesłanki odpowiedzialności z tego przepisu.Inaczej przedstawia się sprawa odpowiedzialności z art. 134 k.z. Warunkiem odpowiedzialności z tego przepisu jest wina w wyrządzeniu szkody, a więc przekroczenie jakiejś normy ogólnie obowiązującej, nie wynikającej ze stosunku zobowiązania między stronami. Jednakże Sąd Wojewódzki nie ustalił również i tego, by pozwany wyrządził szkodę ze swej winy w rozumieniu art. 134 k.z. Tak więc stan faktyczny ustalony przez Sąd Wojewódzki nie uzasadniał jeszcze zasądzenia powództwa.Pozwany już w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim zarzucił, że żądał komisyjnego ustalenia ilości zniszczonej cegły surowej, zgodnie z praktyką ustaloną w poprzednich latach, wykazującą, iż spisywanie protokołów zniszczenia cegły surowej nie należało do niego lecz do komisji powoływanych przez stronę powodową. Jeżeliby tak było, świadczyłoby o tym, że nie nałożono na pozwanego obowiązków spisywania i protokołów zniszczeń, o których mówi biegły.Sąd Wojewódzki obowiązany był ustalić jakie były obowiązki pozwanego jako kierownika cegielni. Powinny znajdować się w posiadaniu strony powodowej pisemne instrukcje dotyczące obowiązków pozwanego jako kierownika cegielni i jego oświadczenie o przyjęciu tych obowiązków. Możliwe też jest przesłuchanie jako świadków pracowników strony powodowej na okoliczność, w jaki sposób dotychczas ustalano ilość zniszczonych cegieł. Zaniedbanie przeprowadzenia takich dowodów stanowi uchybienie art. 218 § 1 i 236 § 1 k.p.c. i mogło mieć wpływ na wynik sprawy, nie pozwala więc na zmianę zaskarżonego w części wyroku po myśli art. 386 k.p.c. i powoduje uchylenie tej części wyroku po myśli art. 384 k.p.c. (.....)